ก่อนเข้าชั้นเรียนคุณครูที่จัดการเรียนรู้ตามแนวทางการเรียนรู้แบบ Open Approach จะต้องทำตัวเองให้พร้อมด้วยการเตรียมการต่างๆ ได้แก่ การทบทวนผลการจัดกระบวนการเรียนรู้ของครั้งก่อน  ทดลองบทเรียนกับคู่ Lesson Study  และปรับแก้บทเรียนให้เหมาะสมก่อนนำเข้าสู่ชั้นเรียน

แผนในมือของครูผู้สอนจะมีลักษณะเป็นแผนหนึ่งหน้ากระดาษที่ประกอบไปด้วยแผนการจัดการเรียนรู้  และแผนการใช้กระดาน

 

แผนการจัดการเรียนรู้ 

แผนหนึ่งหน้ากระดาษนี้ นอกจากจะมีการระบุวิชา  ระดับชั้น  ปีการศึกษา  ชื่อตอน  ชื่อกิจกรรม  เป้าหมายหลัก หรือวัตถุประสงค์ และลำดับขั้นตอนของกิจกรรม ตามที่ปรากฏในแผนการสอนทั่วไปแล้ว

ประเด็นเพิ่มเติมที่เป็นเรื่องสำคัญของแนวทางการเรียนรู้แบบ Open Approach ก็คือการระบุเป้าหมายใหญ่ ได้แก่ เป้าหมายของบทเรียนในระดับหน่วยการเรียนรู้  และ เป้าหมายย่อย  เป้าหมายของบทเรียนในคาบเรียนนี้ จนกระทั่งถึงจุดเน้นของคาบเรียนนี้

ที่สำคัญคือการระบุสถานการณ์ปัญหา ที่จะใช้สร้างแรงบันดาลใจและเป็นเงื่อนไขการเรียนรู้ของนักเรียน คำสั่งของกิจกรรมที่มีต่อสถานการณ์ปัญหา ประเด็นในการอภิปราย  และการคาดการณ์แนวคิดของนักเรียนที่จะเกิดขึ้นในชั้นเรียน

 

แผนการใช้กระดาน 

แผนการใช้กระดานจะอยู่อีกด้านหนึ่งของแผนหนึ่งหน้ากระดาษ  เนื้อหาที่ปรากฏบนกระดาน จะเป็นการรับรู้ที่เกิดขึ้นกับนักเรียนทั้งห้อง ซึ่งจะตั้งต้นจากโจทย์สถานการณ์ปลายเปิดที่คุณครูเตรียมไว้ จากนั้นจะเป็นประเด็นการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นในชั้นเรียนตามลำดับขั้นที่ครูวางแผนไว้

ตัวอย่างแผนการเขียนกระดานจาก “กิจกรรมการเปิดชั้นเรียน (Open Class) ปีการศึกษา ๒๕๕๓ ในโครงการการพัฒนาวิชาชีพครูด้วยนวัตกรรมการศึกษาชั้นเรียนและวิธีการแบบเปิด” ในการเรียนรู้เรื่อง “จำนวนที่มีค่ามากๆ” คาบที่ ๑/๕ แผนการเรียนรู้คณิตศาสตร์ นักเรียนระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ ๔ จำนวน ๓๐ คน เมื่อวันที่ ๓๑ มีนาคม ๒๕๕๔ เวลา ๑๐.๓๐ – ๑๑.๓๐ น. ของนักศึกษาครูสิทธิชัย ผ่องใส intern เชียงใหม่ , โรงเรียนบ้านน้ำแพร่ จ.เชียงใหม่  มีดังนี้

๑.    นำเสนอสถานการณ์ปัญหาปลายเปิด 

ชื่อกิจกรรม  “มากกว่าล้านอ่านอย่างไร”

ภาพสถานการณ์ปัญหาเปิด  ติดภาพแผนที่โลกที่แสดงจำนวนประชากร ประกอบภาพใบหน้าของชนชาตินั้นๆ จำนวน ๘ ประเทศ ไว้บนกระดาน

 

๒.    นักเรียนสังเกตเห็นอะไรบ้าง 

ประเทศต่างๆ  จำนวนประชากร  จำนวนประชากรโลก  จำนวนประชากรในแต่ละประเทศ  สนทนาถึงสิ่งต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับภาพ

 

๓.     นำเสนอประเด็นจำนวนประชากรที่น้อยที่สุดที่นักเรียนอ่านได้ (ออสเตรีย) และเปรียบเทียบกับประเทศที่มีจำนวนใกล้เคียง  ทบทวนความรู้เดิมของนักเรียน 

 

๔.   สถานการณ์ปัญหา 

“ นักเรียนอยากรู้หรือไม่ว่าจำนวนประชากรของญี่ปุ่นมีกี่คน”

คำสั่งของกิจกรรม (ทำทีละข้อ)

  • จากจำนวนประชากรของประเทศญี่ปุ่น เลข ๒ อยู่ในหลักใด  พร้อมกับเขียนอธิบายให้เหตุผล (๕ นาที)

 

  • เลข ๑ ที่อยู่ตัวแรกทางซ้ายมือ มีค่าเป็นกี่สิบล้าน (๕ นาที)

 

  • ให้นักเรียนเขียนคำอ่านจำนวนประชากรของประเทศญี่ปุ่น (๒ นาที)

 

๕.   นำเสนอผลงาน อภิปรายและเปรียบเทียบ แนวคิดของแต่ละกลุ่ม

ครูติดบัตรคำสำคัญที่อาจจะเกิดจากการแก้ปัญหาแต่ละข้อ ดังนี้

ข้อที่ ๑ : หลักสิบล้าน   ข้อที่ ๒ : สิบ สิบล้าน หรือ ร้อยล้าน   ข้อที่ ๓ : หนึ่งร้อยยี่สิบเจ็ดล้านหกแสนห้าหมื่นสี่พัน

 

๖.    สรุปบทเรียน

ประเทศญี่ปุ่นมีจำนวนประชากร : หนึ่งร้อยยี่สิบเจ็ดล้านหกแสนห้าหมื่นสี่พัน (คำอ่าน)

ตารางค่าประจำหลัก (ตัวเลข)

คุณครูติดตาราง ๙ ช่อง จำนวน ๓ แถว ติดไว้บนกระดาน ให้นักเรียนออกมาเติมจำนวนประชากรของประเทศญี่ปุ่นให้ตรงหลัก

 

๗.   สิ่งที่นักเรียนได้เรียนรู้

ครูเขียนคำตอบของนักเรียนไว้บนกระดาน ทั้งที่เป็นความรู้สึก และความรู้ คำตอบที่คาดไว้ว่านักเรียนน่าจะตอบมี สนุก และ ได้รู้จักจำนวนมากๆ

 

๘.    การบ้าน

หากนักเรียนมีเงิน ๑๒๗,๖๕๔,๐๐๐ บาท นักเรียนจะนำไปใช้อย่างไรได้บ้าง

 

ขั้นตอน ๑ – ๘  จะค่อยๆ ปรากฏอยู่บนกระดานตามกิจกรรมการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นโดยชื่อกิจกรรมจะอยู่ที่มุมซ้ายบนของกระดาน และเมื่อทำจนถึงขั้นที่ ๘ คือการเขียนโจทย์การบ้าน ที่มุมล่างซ้าย หน้ากระดานจะเต็มพอดี

โรงเรียนในประเทศญี่ปุ่นจะใช้กระดานแม่เหล็ก เพื่อให้สามารถนำภาพสถานการณ์ปัญหามาติดบนกระดานได้ และจะใช้ชอล์กสีต่างๆ เขียนกระดานเพื่อเน้นให้เห็นข้อความสำคัญ

คุณครูจะเขียนกระดานด้วยความประณีต บรรจง และงดงาม

 

ทำไมต้องใช้หนึ่งหน้ากระดาษ

เหตุที่แผนการจัดการเรียนรู้ และแผนการใช้กระดานต้องทำลงบนหนึ่งหน้ากระดาษก็เพื่อให้ครูผู้สอนทำการสรุปประเด็นการเรียนรู้ที่จะเกิดขึ้นในชั้นเรียนออกมาเป็นความคิดที่เป็นลำดับขั้น และมีความชัดเจนที่สุด และช่วยให้ครูเห็นทั้งภาพใหญ่และภาพย่อยได้ในครั้งเดียว

 

ตัวรูปร่างของกระดานเองก็เป็นกระดาษหน้าเดียวที่ครูจะใช้สื่อสาร และเรียบเรียงความคิดของนักเรียนทั้งห้องเข้าด้วยกัน  ดังนั้น การให้ครูเรียบเรียงของตนลงในกระดาษแผ่นเดียวก่อนเข้าชั้นเรียน ก็คือการฝึกความแม่นยำในการถ่ายทอดแผนการจัดการเรียนรู้ มาสู่แผนการใช้กระดาน และหน้ากระดานจริง ซึ่งเป็นการแสดงแนวความคิดทั้งหมดที่เกิดขึ้นในการเรียนรู้กิจกรรมนั้นๆ นั่นเอง