ในโลกยุคใหม่ โอกาสที่ชีวิตจะสดใสอยู่ดีมีสุข ก็มีมากและโอกาสกว้าง   โอกาสที่ชีวิตจะตกอเวจี เดินทางผิด เข้าสู่หนทางแห่งความืดมน ก็มีมาก  โอกาสทั้งสองขั้วนี้เปิดอ้าและล่อหลอกให้เยาวชนวิ่งเข้าไปหา   และขั้วหลังดูจะยั่วยวนใจมากกว่า   ทำอย่างไรศิษย์ของเราจะไม่โดนดูดเข้าไปในบ่วงมารนี้
 
          นี่คือทักษะครูเพื่อศิษย์ที่สำคัญยิ่ง   และผมเข้าใจว่าการสอนตรงๆ จะได้ผลน้อย   วิธีการหนึ่งที่ครูเพื่อศิษย์น่าจะฝึกและทดลองใช้ คือใช้เรื่องเล่า เล่าเรื่องของเด็กที่ชีวิตค่อยๆ ตกเข้าไปในบ่วงมาร และเวลานี้กำลังทนทุกข์อยู่   ในอีกโอกาสหนึ่งเล่าเรื่องของเด็กที่ชีวิตล่อแหลม อยู่ที่ปากขอบของหุบเหวแห่งมารชีวิต   แต่หลีกเร้นเอาตัวรอดไม่ตกลงไป   และชวนนักเรียนตีความว่า ทักษะในการประคองชีวิตตนเองไม่ให้ตกไปสู่ลู่ชีวิตที่ยากลำบากมีอะไรบ้าง
 
          อีกวิธีหนึ่งคือให้นักเรียนจัดทีมทำโครงการ “หลบเลี่ยงหลุมดำแห่งชีวิตของ นส. ก”  หรือโครงการสำหรับชีวิตของ นาย ข, ค, ง ... ตามแต่จะมีตัวคนจริงหรือคนสมมติ และสถานการณ์ชีวิตและสภาพแวดล้อม   เป็นโครงการเรียนรู้ทักษะชีวิต ด้วยการเรียนรู้แบบ PBL  มีการประกวดผลงานด้วย  ผลงานชนะเลิศได้รับการเอาไปทำเป็นละคร แสดงในงานประจำปีของโรงเรียน
 
          ตรงนี้ครูเพื่อศิษย์ต้องเรียนรู้ทักษะในการทำหน้าที่โค้ช หรือ facilitator ของการทำโครงการ PBL นี้   ว่านักเรียนในช่วงอายุใดควรได้รับการแนะนำให้ค้นคว้าศึกษาเรื่องใดจากแหล่งใด 
 
          เช่นชวนระดมความคิดในทีมงานว่าเข้าไปในเว็บไซต์นี้ นักเรียนจะเผชิญอะไรบ้าง ที่เป็นคุณ และที่เป็นโทษ  นักเรียนต้องฝึกบังคับควบคุมตัวเองอย่างไรบ้างเกี่ยวกับการเข้าเว็บ
 
          ครูอาจเลือกข่าว นสพ. เอามาให้นักเรียนวิพากษ์วิจารณ์กันในแง่ว่าหากตนเองเข้าไปอยู่ในเหตุการณ์นั้นๆ จะมีทางหลีกเลี่ยงความเสียหายต่ออนาคตของตนเองอย่างไร   ทำบ่อยๆ สม่ำเสมอด้วยหลากหลายเหตุการณ์ โดยครูไม่เข้าไปสั่งสอนว่าอย่าทำอย่างนั้นอย่างนี้   แต่ชวนคิด ชวนสมมติเหตุการณ์ เป็นโจทย์ชีวิต   รวมทั้งมีตัวอย่างจริง ให้เห็นว่าหากคิดเช่นนี้ทำเช่นนี้ผลที่เกิดขึ้นตามตัวอย่างจริงเป็นอย่างไร
 
          ครูอาจเลือกเรื่องจาก YouTube เอามาให้นักเรียนชม และร่วมกันระดมความคิดบทเรียนชีวิต ที่จะฝึกตนไม่ให้หลงไปกับมายาของโลก 
 
          นี่คือวิชาชีวิต ที่จะต้องเรียนตามวัยของเด็ก   แต่จะต้องเรียนรู้ตั้งแต่ระดับอนุบาล โดยตอนอายุน้อย ยังเป็นเด็กเล็ก ครูสอนมากหน่อย   แต่พอเข้าวัยรุ่นครูต้องไม่สอน แต่หาทางออกแบบ PBL ให้เด็กเรียนเอง   ผมคิดอย่างนี้ถูกหรือผิดก็ไม่ทราบ
 
          ผมมองเห็นโจทย์วิจัย สำหรับให้ครูทำผลงานเพื่อเป็น คศ. ๓ อยู่ใน PBL เพื่อเรียนรู้ทักษะชีวิตนี้เต็มไปหมด  รวมทั้งเห็นโจทย์วิจัยเพื่อวิทยานิพนธ์ของ นศ. ปริญญาเอกด้วย
 
 
 
วิจารณ์ พานิช
๑๑ ธ.ค. ๕๓