พยาบาลกับงานชุมชน

พยาบาลท่านหนึ่งเปรยๆกับผมผ่านทางโทรศัพท์ว่า “พยาบาลมีปัญหาในการทำงานกับชุมชน” คำเปรยๆนี้จึงเชื่อมโยงไปยัง การพูดคุยวงเล็กๆ เพื่อสนทนาเฉพาะประเด็นแล้วนำมาวางแผนในการทำ Workshop ให้กับทีมงานพยาบาลของเครือข่ายพยาบาลฯ กลุ่มหนึ่ง ซึ่งผมรับจะช่วยในการออกแบบการเรียนรู้รวมถึงทำ workshop ผ่านประสบการณ์ของผมเอง

การทำงานกับชุมชนไม่ยาก และ ก็ไม่ได้ง่าย ความสำเร็จของนักพัฒนาอยู่ที่คำใหญ่ๆ สามคำ คือ “เข้าถึง เข้าใจ พัฒนา”  สามคำนี้เป็นเงื่อนไขเริ่มต้นของการทำงานชุมชน ซึ่งในเนื้อหามีข้อปลีกย่อย รายละเอียด รวมไปถึงทักษะบางอย่างที่ต้องพัฒนา สร้างความเข้าใจในคนทำงาน

ผมลองโยนหินถามทาง...ผ่าน Facebook ของผม ซึ่งในพื้นที่นั้นมีคนทำงานชุมชนตัวจริงเสียงจริงมากมาย รวมไปถึงมีพยาบาลส่วนหนึ่งใน friend list ของผมด้วยเยอะพอสมควร

การตั้งคำถามกว้างๆ แล้วผมทำหน้าที่เป็น Facilitators ออนไลน์ ทำให้ได้ข้อมูลตั้งต้นสำหรับการพูดคุยในระดับหนึ่ง


คำถามที่ตั้งไว้ใน facebook

Jatuporn Wisitchotiaungkoon

ผมกำลังออกแบบหลักสูตรอบรมให้กับพยาบาล ประเด็น "ทักษะการทำงานชุมชน" กระผมอยากสอบถาม คุณพยาบาลทุกท่านครับ ว่า "หากคิดถึงการทำงานชุมชน ปัญหาของท่านคืออะไร? ท่านต้องการพัฒนาทักษะอะไร?"

คำตอบที่ระดมผ่าน Facebook

อัมพร หงษ์เจ็ด : เอ.. พี่จะสอบถามน้องๆกลุ่มเวชปฏิบัติให้นะค่ะ เท่าที่ผ่านมา พบว่า ทักษะการสื่อสารบางคนใช้ภาษาราชการเกิน / การสร้างสัมพันธภาพกับกลุ่มในชุมชน ตอบแค่นี้ก่อนจ้า

ประกาย พิทักษ์  : ทักษะการสื่อสาร ที่ใช้ภาษาง่าย ๆ เทคนิค แท๊กติก ต่าง ๆ ที่ชาวบ้านจะเข้าใจ อีกก็คือเรื่องการสร้างสัมพันธภาพกับชุมชน การประสานงาน ที่จริงเรื่องเหล่านี้ก็เรียนมา แต่พอเป็นที่ปฏิบัติจริง ๆ ความยากง่ายขึ้นกับเหตุการณ์ สถานการณ์

Phanat Preewatsana :  เอาปัญหาเป็นโจทย์ตั้ง คือการทำงานที่ผมชอบคิดและทำเสมอ มันท้าทายมากๆ ไม่ใช่พฤติกรรมของคนมองโลกในแง่ร้าย หากแต่หมายถึงการพยายามข้ามผ่าน หรือข้ามพ้นวังวนปัญหาเดิมๆ นั่นเอง

Jeab Yoka : ทักษะการสื่อสาร การสร้างความสัมพันธ์กับชุมชน : การเข้าถึงชุมชนที่แท้จริง เข้าถึงยากมาก โดยเฉพาะชุมชนเมือง รวมถึงการประสานงาน

หมูตอน อ้วนจริงจริง : การเข้าถึง ซึ่งยากสุดสุด

Kanokwan Aiemchai: ครูชุมชนก็อยากตอบ...ได้ไหมคะน้องเอก....มันมากมายจริงๆ

Kanokwan Aiemchai: พี่ขอจัดกรุ๊ป..แต่ละประเด็นก่อนนะ..เช่น..จากตัวบุคคล, องค์ความรู้,ทักษะ,...ทัศนคติ...การมองและเข้าถึงชุมชน..ฯลฯ.เท่าที่ประสบการณ์ในการทำงานชุมชนของพี่นะ..ตั้งแต่ Assess, Adop, Adap, Apply. พี่มองที่ 4 A ในมุมมองของพี่นะ

จงเชื่อมั่น และศรัทธา: ถึงจะยิ้มแย้ม แต่ถ้าไม่จริงใจ ชาวบ้านเค้าก็มองออกจริงไหมค่ะ สิ่งแรกที่ควรทำคิดว่าละทิ้งตัวตนของตัวเองออกไปก่อนละมั้ง

Kanokwan Aiemchai : แต่พี่ไม่มีวุฒิพยาบาลชุมชน..พยาบาลเวชฯ..เหมือนคนอื่นเขา..

Noppadon Pumyim : แรงบันดาลใจและการคิดนอกกรอบครับ ผมว่าถ้าพยาบาลชุมชนสร้างแรงบันดาลใจในการทำงาน(ชุมชน)ได้มากกว่านี้ จะทำงานได้ดีกว่าบุคลากรกลุ่มอื่น ๆ มาก เพราะวิชาการแน่นปึ๊ก

Ev Mondaynovember : ทำอย่างไรให้คนในชุมชนคิดว่าเราเป็นญาติคนหนึ่ง พร้อมดูแล และดูแลสุขภาพแบบร่วมด้วยช่วยกันทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแลในชุมชน รวมทั้งเครือข่ายในชุมชนที่เอื้อให้เกิดการสร้างเสริมสุขภาพมากกว่าการร่วมแก้ปัญหาสุขภาพ

ประกาย พิทักษ์ : พยาบาลทำงานด้วยใจรัก แต่ปัจจัยมีหลายอย่างที่เป็นปัญหาและอุปสรรค อาจจะตั้งต้นจากปัญหาอุปสรรค เหมือนอาจารย์พนัสเสนอ แต่ละชุมชนไม่เหมือนกัน ที่สำคัญอีกเรื่องของชุมชน จะมีการเมืองมาเกี่ยวข้องด้วย

Krissana Kapheak: ปัญหาคาใจคือ เรื่องที่ 1)เรายังไม่รู้จักชุมชนดีพอ...ลึกซึ้งพอ...แล้วเราควรจะเริ่มต้นจากตรงไหนค่ะ เรื่องที่ 2) ชุมชนเข้มแข็งเป็นอย่างไร แล้วเรามีส่วนช่วยเพิ่มหรือขับเคลื่อนกระบวนการนี้ได้อย่างไรค่ะ เรื่องที่ 3) ศาสตร์ด้านการทำงานชุมชน ตลอดถึงการนำหลักการแนวคิดทฤษฎีไปปฏิบัติจริงทำอย่างไร....เรื่องที่ 4) มุมมองของพยาบาลในปัจจุบันต่อชุมชนค่ะ

Pranee Boonkerd ‎: 1.การสร้างสัมพันธภาพกับชุมชน 2.ทักษะการสื่อสารที่จะได้ใจประชาชนในชุมชน

Matana Kettratad : ไม่ใช่พยาบาลแต่ขอตอบนะคะ 5555 เริ่มที่การเข้าใจปัญหาชุมชุนจริงๆ ตาม concept participatory แบบที่ชุมชนมีส่วนร่วมมากๆไม่ใช่แค่ผิวเผินเป็น"ไม้ประดับ" ก็ต้องเปิดใจเชื่อในสิ่งดีๆที่มีอยู่ในชุมชน หาผู้นำทั้งตัวจริงที่ไม่มีตำแหน่งและตามตำแหน่งให้เป็นให้เจอก็จะเริ่มง่ายขึ้นมากค่ะ ฟังให้ลึกซึ้ง สังเกตให้เป็น เค้าก็จะเล่าให้เราฟังหรือพาเราไปเห็นวิถี และ ความสัมพันธ์ทางการเมืองเองค่ะ

Matana Kettratad : ทักษะการสื่อสารแบบโน้มน้าวใจ (persuasive communication) ก็ต้องใช้บ่อยค่ะ ทักษะการทำสื่อที่ชุมชนเข้าใจง่ายๆ ฯลฯ คุณเอกสนใจแวะมาคุยกันที่คณะไหมคะว่าเราตั้ง competency อะไรให้นศ.บ้าง?

ละอ่อน ขอนแก่น : ฟังเพลง คนบ้านเดียวกัน ของ พี่ไผ่ พงศธร หรือยังคะ ^ ^

ละอ่อน ขอนแก่น : ฟังมาจากป้าแดง พยาบาลที่ท่าบ่อ ไม่ยอมพูดภาษาอีสานเพื่อสื่อสารกันง่ายๆกับชาวบ้านในชุมชน

ละอ่อน ขอนแก่น : หนูพาแม่ไปโรงพยาบาลศรีนครินทร์ฯขอนแก่น โชคดีจริงได้เจอพี่พยาบาลประชาสัมพันธ์สื่อสารกับชาวบ้านง่ายๆด้วยภาษาถิ่น อธิบายทุกขั้นตอนรายละเอียด เข้าใจอย่างลึกซึ้ง ประทับใจสุดๆๆ

ละอ่อน ขอนแก่น: หมอท่านหนึ่งที่มหาสารคาม ใช้หมอลำเป็นสื่อในการเข้าถึงชาวบ้านในพื้นที่ เล่าเรื่องราววิชาการยากๆเกี่ยวกับโรคเอดส์ ให้ชาวบ้านเช้าใจได้อย่างง่ายๆๆคะ มีคลิปนี้ในยูทูปคะ ประทับใจมากๆๆอีกเคสหนึ่งคะ

ละอ่อน ขอนแก่น : ชาวบ้านในชุมชนฯคนกรุงเทพฯ ส่วนมากเป็นคนต่างจังหวัด อพยพย้ายถิ่นฐานมาทำงานในกรุงเทพฯคะ ทำยังไงจะได้ใจ ก็คือ ต้องเปิดใจคะ พูดจาภาษาเดียวกันกับพวกเค้าเหล่านั้น คะ

 

ต้องขอบคุณความคิดเห็นที่หลากหลายครับ...ความคิดเห็นเหล่านี้มีคุณค่าเป็นอย่างมาก เป็นพลังความรู้อย่างหนึ่งที่ช่วยในการออกแบบการอบรมเชิงปฏิบัติการให้กับทีมงานพยาบาลที่จะเกิดขึ้นในไม่ช้านี้

ผมขอลองสรุปเป็นแผนที่ความคิดให้เห็นถึงกลุ่มก้อนความคิดก่อนครับ

ผมขอสรุปเป็นประเด็นตามที่ได้แลกเปลี่ยนกันดังนี้ครับ 

  • ปัญหา
  • ความต้องการพัฒนา
  • สถานะผู้แลกเปลี่ยนเรียนรู้
  • ภูมิลำเนา-ที่ทำงานผู้แลกเปลี่ยนเรียนรู้

ปัญหาการทำงานชุมชนที่พบ 

  • ปัญหาการสื่อสาร
  • ปัญหาการสร้างสัมพันธภาพกับชุมชน
  • ไม่เข้าใจชุมชนที่ลึกซึ้งเพียงพอ
  • ไม่เข้าใจว่า “ชุมชนเข้มแข็งคืออะไร” หรืออาจหมายถึง ไม่เข้าใจว่าเป้าหมายของตนเองกับการทำงานชุมชนนั้นอยากได้อะไร มองไม่เห็นความเชื่อมโยง
  • ปัญหาการแปลงทฤษฏีสู่การปฏิบัติ
  • ทัศนคติการทำงานชุมชนของพยาบาล

 

ส่วนความต้องการในการพัฒนานั้น มีการระดมความคิดว่า ต้องการพัฒนา??

  • ทักษะ ความรู้ ทัศนคติการทำงานชุมชน
  • เทคนิคการประสานงาน
  • กระบวนการพัฒนาชุมชนภาพรวม
  • ทักษะการสื่อสาร
  • การสร้างความสัมพันธ์กับชุมชน
  • การ Access, Adop, Adap, Apply
  • แรงบันดาลใจ ความคิดที่นอกกรอบ
  • การสร้างเครือข่าย
  • การทำสื่อเพื่อสื่อสารกับชุมชน

 

ผู้ที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ : มีทั้ง พยาบาล,ทันตแพทย์,อาจารย์,นักกฎหมาย,นักวิชาการ

ภูมิลำเนาผู้มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ : ขอนแก่น,มหาสารคาม,ยะลา,กรุงเทพ,เชียงใหม่,อยุธยา (กระจายทั่วประเทศ)

 

ขอบคุณครับสำหรับทุกความคิดเห็นที่มีประโยชน์

 

 

 

จตุพร วิศิษฏ์โชติอังกูร

ศาลายา,มหิดล