ภาพที่ ๑ อำเภอหนองบัว จังหวัดนครสวรรค์ : ภาพถ่ายระยะไกลจากดาวเทียม แสดงที่ตั้งของอำเภอหนองบัว จังหวัดนครสวรรค์ เห็นพื้นที่ราบลุ่มที่ทอดมาจากพื้นที่ด้านเหนือสองฟากของแม่น้ำปิง วัง ยม น่าน และเป็นแม่น้ำเจ้าพระยาที่ปากน้ำโพซึ่งเป็นตัวเมืองเดิมของจังหวัดนครสวรรค์ในยุคที่การคมนาคมทางน้ำและทางรถไฟยังมีบทบาท หรือก่อนยุคสงครามโลกครั้งที่ ๒ (ระหว่างปี พ.ศ. ๒๔๘๒-๒๔๘๘) และสงครามอินโดจีน (ระหว่างปี พ.ศ. ๒๔๙๐-๒๕๑๘) รวมเป็นแอ่งในบริเวณรอบบึงบอระเพ็ดซึ่งจัดว่าเป็นทะเลสาบน้ำจืดที่ใหญ่ที่สุดของประเทศ ที่เกิดจากการได้ทำคูกั้น ขุดลอก และสร้างขึ้นด้วยมนุษย์บนแหล่งเดิมซึ่งเป็นที่ราบลุ่มน้ำ

                        

ภาพที่ ๒ อำเภอหนองบัว จังหวัดนครสวรรค์ : ทิศตะวันตกติดกับอำเภอชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์ ทิศเหนือติดกับอำเภอบางมูลนากและอำเภอดงเจริญ จังหวัดพิจิตร ทิศใต้ติดกับอำเภอไพสาลี และอำเภอท่าตะโก จังหวัดนครสวรรค์ ทิศตะวันออกติดกับอำเภอชนแดนและอำเภอบึงสามพัน จังหวัดเพชรบูรณ์ ทางหลวงหมายเลย ๒๒๕ เป็นเส้นทางหลักสำหรับการคมนาคมจากอำเภอชุมแสงด้านทิศตะวันตก ผ่านตัวเมืองอำเภอหนองบัวไปยังด้านตะวันออก เพชรบูรณ์ ชัยภูมิ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ทางหลวงหมายเลข ๑๑ เป็นเส้นทางหลักจากภาคใต้ กรุงเทพมหานคร ผ่านนครสวรรค์ที่อำเภอหนองบัวและสี่แยกหนองบัว-ชัยภูมิ ผ่านเลยขึ้นไปยังพิจิตร พิษณุโลก อุตรดิตถ์ แพร่ น่าน และเส้นทางสายเหนือ จากภาพถ่ายทางดาวเทียม จะเห็นได้ว่าอำเภอหนองบัวและด้านทิศตะวันออก เป็นพื้นที่เชื่อมต่อกับที่ราบสูงและภูเขา

                         

ภาพที่ ๓ แสดงภูมิประเทศของอำเภอหนองบัวและพื้นที่โดยรอบ

                         

ภาพที่ ๔ ตัวเมืองอำเภอหนองบัวและศูนย์กลางที่สำคัญของชุมชน

                         

ภาพที่ ๕ ตัวเมืองอำเภอหนองบัวและศูนย์กลางของชุมชนที่สำคัญ เห็นเทศบาลเมืองอำเภอหนองบัว โรงพยาบาลหนองบัว สำนักงานอำเภอหนองบัว สถานีตำรวจภูธรอำเภอหนองบัว สถานีอนามัยตำบลหนองบัว โรงเรียนหนองบัวหรือโรงเรียนหนองคอก โรงเรียนอนุบาลหนองบัว(เทพวิทยาคม) วัดหนองกลับ รวมไปจนถึงตัวตลาด ตลาดสดเจริญผล ศูนย์การค้าธารบัวสวรรค์

                         

ภาพที่ ๖ ตัวเมืองอำเภอหนองบัวและศูนย์กลางของชุมชนที่สำคัญฝั่งหนองกลับและเกาะลอย

                         

ภาพที่ ๗ ตัวเมืองอำเภอหนองบัว

                         

ภาพที่ ๘ วิถีชีวิตและการทำอยู่ทำกินส่วนใหญ่ของคนหนองบัวคือทำเกษตรกรรม ทำนา ทำไร่

                         

                         

ภาพที่ ๙ และภาพที่ ๑๐  สถานีรถไฟและเมืองชุมแสงในอดีตก่อนทศวรรษ ๒๕๑๕ และภาพถ่ายจากบริเวณพื้นที่เดียวกันในปัจจุบัน [อ่านเพิ่มเติมได้ที่ : ตลาดแลกข้าวกับสินค้าในอดีตที่ชุมแสง นครสวรรค์ โดย วิรัตน์ คำศรีจันทร์] ในอดีตนั้น อำเภอชุมแสงเป็นศูนย์กลางในการติดต่อกับโลกภายนอกของอำเภอหนองบัว แต่ปัจจุบันนี้ อำเภอหนองบัวสามารถติดต่อกับสังคมภายนอกรอบข้างได้โดยสะดวกและมีความเคลื่อนไหวทางด้านต่างๆมากกว่าอำเภอชุมแสง ในขณะที่อำเภอชุมแสงมีความเป็นเมืองผ่านและมีกิจกรรมความเคลื่อนไหวทางเศรษฐกิจและสังคมวัฒนธรรมน้อยลงกว่าเดิม

.........................................................................................................................................................

แหล่งอ้างอิง : ขอขอบคุณภาพจาก wikimapia และค้นหาโดย google
วาดภาพและถ่ายภาพโดย : วิรัตน์ คำศรีจันทร์ คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา