คำนิยม

หนังสือ เส้นทางครูเพื่อศิษย์  โดย วิมลศรี ศุษิลวรณ์

วิจารณ์ พานิช

 

ในสายตาของผม หนังสือ เส้นทางครูเพื่อศิษย์ เล่มนี้ บอกแก่ผู้อ่านหลายอย่างหรือหลายมิติซ้อนกันอยู่   ได้แก่มิติความรู้และทักษะในการเป็นครู  มิติด้านการเรียนรู้จากงานประจำคือการจัดการความรู้  มิติด้านการจดบันทึกประสบการณ์และนำออกแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในพื้นที่ ไซเบอร์   และมิติด้านความรู้และทักษะในการจัดการความรู้   มิติทั้ง ๔ นี้ได้รับการนำเสนอในหนังสือเล่มนี้อย่างผสมกลมกลืนราบรื่น   อ่านสนุกในลักษณะอ่านเรื่องเล่า   เพราะใช้ภาษาง่ายๆ ไม่เป็นทางการ

 

หนังสือเล่มนี้เป็น บันทึกเส้นทางชีวิต ๕ ปี ของครูใหม่ วิมลศรี ศุษิลวรณ์   ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๙ ที่ได้ทำความรู้จักการจัดการความรู้   มาจนปัจจุบัน พ.ศ. ๒๕๕๓   เป็นบันทึกการนำเอาเครื่องมือที่เรียกว่า “การจัดการความรู้” มาใช้ในการทำงานในหน้าที่ครู   โดยที่ตัวบันทึกนั้นๆ เอง ก็เป็นกระบวนการจัดการความรู้อยู่ในตัวของมัน

 

มองจากมุมของครู นี่คือหนังสือสำหรับผู้ต้องการเดินไปในเส้นทาง “ครูเพื่อศิษย์” ได้นำมาใช้เป็นหนังสืออ่านเพื่อประกอบการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติในเส้นทางอาชีพของตน   นอกจากนั้นครูใหม่ได้ทำหน้าที่กึ่ง “คุณอำนวย” กึ่ง “คุณเอื้อ” ในการจัดการความรู้ของโรงเรียนเพลินพัฒนาด้วย   ดังนั้น บันทึกของเธอจึงมองได้ว่า เป็นบันทึกของ “คุณ” ทั้งสองนี้   เป็นกระจกสะท้อนให้เห็นว่า “คุณอำนวย” และ “คุณเอื้อ” ของการจัดการความรู้ในโรงเรียน ทำอะไรบ้าง ทำอย่างไร จึงจะสร้างบรรยากาศของการเรียนรู้ร่วมกันของครู ให้มีชีวิตชีวา สนุกสนาน มีความสุขภาคภูมิใจ และเกิดมิตรภาพ

 

หากอ่านระหว่างบรรทัดให้ดีๆ จะได้เรียนรู้ว่า ความเป็น “ครูเพื่อศิษย์” ผสมกับความเป็น “คุณอำนวย” ของการจัดการความรู้ในองค์กร   จะชักนำให้ได้เป็นภาคีเครือข่ายกับผู้คนในวงสังคมภายนอกโรงเรียนที่ตนสังกัด   เกิดวงกัลยาณมิตรของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ออกไปในวงกว้าง   ทำให้เกิดการเรียนรู้และมิตรภาพกว้างขวาง   ทั้งในวงการด้านการศึกษา และนอกวงการศึกษา    ครูใหม่เป็น “ครูเพื่อศิษย์” และ “นักจัดการความรู้” ที่ได้รับการยอมรับยกย่องสูงมากในหลากหลายวงการ

 

นี่คือ “ผลประโยชน์” อย่างหนึ่ง จากการดำรงตนเป็นนักเรียนรู้ หรือนักกระหายใคร่รู้ อย่างที่ครูใหม่เป็น และได้เขียนไว้ในตอนที่ ๕๐ เส้นทางของครูเพื่อศิษย์ ที่เป็นตอนสุดท้ายของหนังสือเล่มนี้

 

หนังสือเล่มนี้เขียนย้ำไว้หลายที่ว่า “นักเรียนเป็นอย่างที่ครูเป็น  ไม่ใช่เป็นอย่างที่ครูสอน”   และข้อความในหนังสือเล่มนี้บอกระหว่างบรรทัดว่า “ครูเพื่อศิษย์คือครูที่เรียนรู้อยู่ตลอดเวลา”   เมื่อครูเป็นนักเรียนรู้ ศิษย์ก็จะรักเรียนรู้   เมื่อครูมีแรงบันดาลใจในการเรียนรู้ แรงบันดาลใจนี้ก็จะ “ติดต่อ” ไปยังศิษย์ด้วย

 

การเรียนรู้แนวจัดการความรู้ เป็นการเรียนรู้แบบผ่อนแรง ทำได้ไม่ยาก และสนุกสนาน   เพราะเป็นกระบวนการที่รวมตัวกันเรียนรู้ (collective learning หรือ team learning)   โดยการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติ   ในกระบวนการนี้สมาชิกของทีมต้องฝึกฝนทักษะด้านการสื่อสารและรับสารในรูปแบบต่างๆ   จึงจะเป็น “นักเรียนรู้” ที่มีความสามารถ   ครูใหม่ได้แสดงให้เห็นวิธีการและคุณค่าของการฝึกใช้พื้นที่ ไซเบอร์ ในการฝึกฝนทักษะนี้   โดยมี เว็บไซต์ของ บล็อก Gotoknow.org เป็นพื้นที่เสมือนที่ใช้ง่ายและทรงพลังช่วยอำนวยความสะดวก 

 

ส่วนหนึ่งของการสื่อสารคือการจดบันทึก   หนังสือเล่มนี้มาจากบันทึกใน บล็อก Gotoknow.org ในระยะเวลา ๕ ปี   เลือกมาส่วนหนึ่งที่เหมาะสำหรับการรวมเล่มเป็นหนังสือ เส้นทางครูเพื่อศิษย์ 

 

เส้นทางครูเพื่อศิษย์เป็นเส้นทางที่ไม่มีจุดจบ   เป็นเส้นทางที่มีการเรียนรู้เข้มข้น  มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เข้มข้น (ด้วยการจัดการความรู้ผ่านการปฏิบัติ)  และมีปิติสุขเข้มข้นด้วยในเวลาเดียวกัน

 

เป็นชีวิตที่มีคุณค่ายิ่ง

 

วิจารณ์ พานิช

๒๔ พฤษภาคม ๒๕๕๓