ไม่ว่าจะจัดการเรียนรู้อย่างครูสำคัญที่สุดหรือนักเรียนสำคัญที่สุดอะไรก็ได้นะคะ...เพราะสิ่งสำคัญยิ่งกว่านั้นคือคุณภาพของผู้เรียน

สอนคุณธรรมอย่างไรให้ประสบความสำเร็จ ( ๑ )

           ความคิดเช่นนี้เกิดขึ้นทุกครั้งที่จะมีการสรุปผลการจัดการเรียนรู้   ในชีวิตของการเป็นครูที่สอนมายาวนาน  อดคิดไม่ได้ทุกครั้งที่หันกลับมาพิจารณาภาพรวมของการจัดการเรียนรู้ที่ตนเองได้จัดการไปในภาคเรียนที่ผ่านมา  ได้จัดทำบันทึกนี้ไว้เพื่อประโยชน์ในการพัฒนาคุณภาพการเรียนการสอนให้ส่งผลถึงผู้เรียนให้มากที่สุด

          การสอนวิชาพระพุทธศาสนา   ซึ่งเป็นวิชาที่นักเรียนส่วนใหญ่ไม่ค่อยให้ความสำคัญมากนัก  บางคนเบื่อที่ต้องมานั่งฟังคุณครูบ่น   สอนสิ่งที่ดีๆ  บ้างก็บอกว่าเรื่องหลักธรรมยากเกินกว่าที่เด็กๆจะเรียนรู้หรือจดจำ   บ้างก็บอกว่าสอนไม่ตรงตามความต้องการของนักเรียน เพราะบางเรื่องมันล้าสมัยไปแล้ว  ดังนั้นในการจัดการเรียนการสอนวิชาพระพุทธศาสนาไม่ว่าจะในระดับชั้นใดคุณครูต้องศึกษาผู้เรียนให้มากที่สุด  รวมทั้งศึกษาสภาพแวดล้อมของนักเรียน   บริบทของสถานศึกษา  และชุมชนที่อยู่รอบข้าง  ความรอบรู้ของครูก็มีความสำคัญยิ่ง  เพราะในบางครั้งหากครูสอนแบบเดิมๆบรรยากาศก็จะผ่านพ้นไปวันแล้ววันเล่า โดยนักเรียนขาดความศรัทธาในการเรียนข้อนี้ต้องตระหนักให้มากที่สุด

      ผู้เขียนก็เป็นเพียงคุณครูคนหนึ่ง ไม่ได้เชี่ยวชาญด้านการสอนมากมายนัก  ไม่ได้สอนเก่งแบบสุดยอดนิยมแบบครูอุ๊หรือครูสมศรี หรือคุณครูคนเก่งที่นักเรียนชื่นชมไปเรียนกวดวิชากันมากมายเพื่อเตรียมตัวสู่รั้วมหาวิทยาลัย  แต่ขอเขียนเพื่อการแลกเปลี่ยนประสบการณ์กันจะดีกว่านะคะ  ด้วยว่าในปัจจุบัน  ปัญหาวิกฤติของชาติคือปัญหาด้านคุณธรรมจริยธรรมของผู้คน  ทำให้อดคิดทบทวนไม่ได้ว่าบทบาทของคุณครูได้มีส่วนช่วยดหลือสังคมกันอย่างเต็มที่แล้วหรือยัง  ครูผู้สอนท่านใดคิดว่าตนเองยังทำหน้าที่ไม่สมบูรณ์ขอให้ลองทบทวนบทบาทของตนเองดูนะคะว่าท่านได้ทำหน้าที่ครูของตนเองสมบูรณ์เพียงพอหรือยัง

     การสอนพระพุทธศาสนาในปัจจุบันเน้นการใช้สื่อICT ซึ่งก็ดีอยู่นะคะ เพราะเป็นสังคมยุคใหม่แล้วเท่าที่ได้ศึกษาและติดตามนิเทศครูในโรงเรียนพบว่าครูใช้วิธีการจัดการเรียนรู้อย่างหลากหลาย เช่น

      ๑. การเรียนการสอนโดยให้นักเรียนสรุปบทเรียนโดยจัดทำผังมโนทัศน์

( Mind Mapping)เท่าที่เห็นก็มีการให้นักเรียนได้เรียนรู้ด้วยตนเองจากใบงานหรือจากบทเรียนในหนังสือต่างๆที่ครูจัดหามาให้รวมทั้งให้นักเรียนค้นคว้าความรู้เพิ่มเติมแล้วจัดทำสรุปผลการเรียนด้วยการจัดทำผังมโนทัศน์  ซึ่งดูๆแล้วเด็กๆก็ชื่นชอบเพราะเรียนรู้แบบสบายๆ  แต่ที่มองเห็นและครูน่าจะเพิ่มเติมโดยการให้เด็กๆได้อธิบายในสิ่งที่เขาจัดทำจะได้ทราบว่าเมื่อจัดทำแล้วเขาได้รับความรู้มากน้อยเพียงใด  ตรงนี้มักขาดหายไปเนื่องครูไม่มีเวลา  ขั้นตอนการติดตามและประเมินผลจึงมีความสำคัญยิ่ง

      ๒. การเรียนการสอนโดยให้นักเรียนแสดงละครธรรม  โดยการให้นักเรียนได้ประมวลสิ่งที่ได้เรียนรู้มาแล้วจัดทำบทละครสะท้อนธรรมะ  นับเป็นวิธีการที่ดียิ่งเพราะสามารถให้ประสบการณ์ตรงกับนักเรียนได้มากที่สุด ประเมินได้ทั้งเนื้อหาสาระ  คุณลักษณะในการทำงานร่วมกัน  ทักษะการคิดการบูรณาการการเรียนรู้ได้อย่างหลากหลาย  ซึ่งครูหลายท่านนิยมสอนลักษณะนี้  แต่มีข้อควรระวังว่าเมื่อแสดงจบแล้วต้องประมวลให้ได้ว่าเด็กๆได้อะไรจากการเรียนรู้  เด็กๆสรุปองค์ความรู้จากบทเรียนได้มากน้อยเพียงใด

     ๓. การเรียนการสอนโดยให้จัดทำโครงงาน  วิธีนี้ปัจจุบันใช้กันมากเด็กๆได้รับประสบการณ์ตรงมากที่สุดก็ว่าได้เพราะเริ่มจาก

            - การวิเคราะห์ปัญหาโดยใช้กระบวนการกลุ่ม

            - การเสนอแนวทางเลือกในการแก้ปัญหาอย่างหลากหลาย

            - การจัดทำโครงงานเพื่อแก้ไขปัญหา

            - การสรุปผลและรายงานผลการจัดทำโครงงาน 

            ปัญหาที่พบเห็นจากการทำโครงงาน นักเรียนบางกลุ่มทำงานเพื่อส่ง เอาคะแนนเท่านนั้น  จึงใช้วิธีการสร้างภาพทำเพื่อผ่านพ้นไป ครูจึงต้างสร้างความตระหนักให้มาก การติดตามประเมินผลก็มีความสำคัญยิ่ง และอย่าไปยึดติดกับรูปแบบการเขียนรายงานโครงงานมากนักพราะการยึดติดกับรูปแบบ ทำให้ไม่ได้เห็นความเป็นจริงในการทำงานของนักเรียน

            วันนี้ขอแลกปลี่ยนประสบการณ์ที่พบเห็นเพียง ๓ วิธีก่อนนะคะ คุณครูอ่านแล้วลองทบทวนตนเองดูว่าวิธีการต่างๆที่ใช้ในการจัดการเรียนรู้ไปแล้ว ช่วยเสนอวิธีการต่อยอดเติมเต็มให้หน่อยนะคะ  เพราะเท่าที่พบเห็นตามประสาครูเก่าคิดว่า..ต่อให้เขียนแผนการจัดการเรียนรู้ได้อย่างเลิศเลอขนาดไหน  หรือได้จัดทำไว้อย่างยอดเยี่ยมจนได้รับการันตีด้วยการผ่านการประเมินคุณภาพเป็นครูชำนาญการพิเศษ  ครูเชี่ยวชาญ  สิ่งสำคัญที่ชวนคิดใวห้จงหนักก็คือคุณภาพนักเรียนของคุณครูเป็นอย่างไร ... สิ่งนี้ต่างหากที่เราต้องคิดใคร่ครวญกันให้มาก  ไม่อยากให้คิดแบบซีเรียสหรอกนะค่ะ  แต่ผลผลิตเป็นสิ่งสำคัญเพราะจะเป็นสิ่งที่สะท้อนกลับมาถึงตัวเราจึงขอเสนอว่า..ไม่ว่าจะจัดการเรียนรู้อย่างครูสำคัญที่สุดหรือนักเรียนสำคัญที่สุดอะไรก็ได้นะคะ...เพราะสิ่งสำคัญยิ่งกว่านั้นคือคุณภาพของผู้เรียน..คุณภาพประชากรในระยะยาว..จะสะท้อนย้อนกลับมาสู่คุณภาพครูและในฐานะที่เราเป็นครู...ถ้าเราไม่คิดแล้วใครจะคิดแทนเราได้...ท่านที่ไม่ได้มีอาชีพครูก็สามารถสะท้อนแนวคิดได้นะคะ...เพราะช่วยกันคิดช่วยกันทำย่อมส่งผลดีต่อการอยู่ร่วมกันในสังคม