ยังไม่นอนค่ะ....รอบนี้สนุกสนาน  แรงบันดาลใจล้นเหลือ  ต้องรีบเขียน  ไม่งั้นทิ้งไว้นาน...ลืม

มีภาพเดียวที่เห็นเบื้องหลัง...ช่างภาพ  คุณหมอมิ้ง  ภูกระดึง  ทันตแพทย์รุ่นผู้นำสร้างเสริมสุขภาพช่องปากอำเภอ  ไม่ได้ขอความรัก...เพราะเรามีให้กันเปี่ยมล้นพี่ ๆ น้อง ๆ  แล้ววัยอย่างพี่สุรัตน์  สำนักทันตฯ  พี่ฝนหนองบัวลำภู...แฮ่ม !!!! ขอไปก็ไม่มีประโยชน์

ทีมจังหวัดหนองคายมาเช้า....ขอรางวัลได้ที่พี่ล่า  วัชรพงษ์  ทันตแพทย์รุ่นพี่เลี้ยง  ณ วันนี้  อย่างไรพี่ไพรพรรณ  รพ.สต.ชัยพร  อ.บึงกาฬ ก็ยังไม่แยกจากเรานะคะ

ตื่นตัวด้วยเกมส์เป็ด  กว่า Chaos ไร้ระเบียบจะเข้าที่เข้าทาง  ใช้เวลา  9  รอบ  และอีก 1 รอบซ้อมไม่นับ  ต้องใช้เป็ดถึง  2  ตัว  เป็ดอ้อ (ศูนย์เขต 6) และเป็ดมิ้ง (ทำหน้าที่ทั้งช่างภาพ  วิทยากร  พิมพ์งาน  ยกของ  ขับรถฯ  สารพัดบทบาท) ยอมแพ้  เพราะกลุ่มมีผู้นำและภาวะผู้นำ  ผู้ตามรู้บทบาท  ปรับกระบวนการวางแผนเป็นระยะ ๆ  การสื่อสาร 2 ทางชัดเจน  มีการหามติ  ซักซ้อมความเข้าใจและทดลองทำ  ในที่สุด...สติมา  นิ่ง  ไม่ลนลาน....ฝ่าฟันความไม่เข้าใจมาได้  ความสำเร็จก็เป็นของเรา  บรรลุตามความคาดหวังของผู้เข้าประชุมที่ร่วมระดมสมองกันมา 

กิจกรรมต่อไป...ชอบมาก  Sensing dance  จากคู่รวมกลุ่ม  6  คนเป็นวง  จะเต้นรำไปทั่ว ๆ ห้อง  โดยใช้ประสาทสัมผัสที่ปลายนิ้ว  ไม่มีเสียงพูด...ได้อย่างไร  จะจัดสมดุลตัวเองและกลุ่มเพื่อนให้พอเหมาะพอดีได้ไหม
จาก  6  หาร  2  แยกเป็นกลุ่มละ  3  คน  คนที่ 1  บทบาท คือ ผู้ฟัง (Listener)  คนที่ 2 บทบาท คือ ผู้สังเกต (Observer)  คนที่ 3  บทบาท คือ ผู้เล่า (Talker)  เรียกว่า  เทคนิก LOT  พี่สุรัตน์ให้เล่าความภาคภูมิใจ  3  นาที  มีประชุมที่ไหนชวนอ้อด้วยนะคะ...ชอบเคาะระฆังแห่งสติ...จับเวลา  แล้วกลุ่มจึงสะท้อนสิ่งที่ได้เรียนรู้  คืนนี้เล่าแค่บรรยากาศที่ยังกรุ่นในความทรงจำ  พวกเก็บรายละเอียดเป็นข้อความ  ไม่ต้องห่วงนะคะ  กำลังฝึกเคล็ดการจับประเด็น  รออ่านก็แล้วกัน
หลังอาหารเที่ยงพื้นบ้านแสนอร่อย...อ่อมไก่  น้ำพริกปลา...อิ่มแล้วผ่อนพักตระหนักรู้
ตื่นแล้วนั่งเป็นจังหวัดก่อน  นับ 1 – 6  ไปเรื่อย ๆ  ครบทุกคนทุกจังหวัดแล้ว  จะได้  6  กลุ่มที่มีสมาชิกครบทุกจังหวัด   ถึงเวลาโฆษณางานที่แต่ละจังหวัดเตรียมมาเล่าให้เพื่อน ๆ ฟัง  จุดประกายเริ่มแรก  รพ.สต.ชัยพร  อ.บึงกาฬ  โดยพี่ไพรพรรณ  รพ.สต.คอกช้าง  อ.สระใคร  จ.หนองคาย  โดยน้อง Aob คนน่ารัก....พี่ต๋อย  สสจ.อุดรถามว่า  ทำนวัตกรรมอะไรมาเหรอ ?
1  ชั่วโมงครึ่ง  ผ่านไปไวมาก  หลังจากไปล้วง  แหวก  แคะ  แกะจากเจ้าของเรื่องเล่าและสื่อที่นำมา  9  เรื่อง  จึงกลับมารวมกลุ่มคุยกัน  สรุป 
1.  ชื่อเรื่อง 
2.  ทำไมถึงทำเรื่องนี้หรือแรงบันดาลใจ 
3.  ชอบอะไร 
4.  แก่นของเรื่องนี้หรือได้เรียนรู้อะไร  
ทุกกลุ่มเขียนในกระดาษ A4  แล้วกลับไปติดที่ข้าง ๆ บูธต้นเรื่อง  ตัวแทนทุกกลุ่มฝึกทักษะที่ Facilitator ต้องมี  รวมจาก  6  กลุ่มย่อย  ให้เป็นเรื่องราวเดียว  นำเสนอคืนให้เจ้าของเรื่องและพวกเราทั้งหมดฟัง  สุดท้าย...ไม่ลืมขอบคุณเจ้าของเรื่องราวที่นำสิ่งดี ๆ มาแบ่งปัน  แล้วจึงถึงเวลาพักผ่อน   กินข้าวแลง...ตำบักหุ่ง  ตำแตง  ไข่ต้ม  แตงกวาสดกรอบเย็น  ผักลวก  ป่นปลา...น้ำยายไหย
เช้าวันที่สองเสียงพูดคุยจอแจทักทายข้ามจังหวัดเพิ่มมากขึ้น  ทักทายไถ่ถามกิจกรรมละลายพฤติกรรมภาคค่ำพอหอมปากหอมคอ  เริ่มต้น...ระฆังแห่งสติ  พร้อมเพรียงทั่วหน้า  หลังจากเข้ากลุ่มคละจังหวัดตระเวน Shopping เมื่อวานแล้ว  เช้านี้กลับมานั่งเป็นกลุ่มจังหวัด  พูดคุยเปรียบเทียบสิ่งที่เหมือนและสิ่งที่ต่างจากจังหวัดเรา  พร้อมบอกสิ่งที่จะทำต่อไป 

ส่วนกลุ่มจังหวัดนี้  นนทบุรี (พี่สุรัตน์)  หนองบัวลำภู (พี่ฝน)  ขอนแก่น (อ้อศูนย์เขต)  หนองคาย (พี่ล่า , อ้อสระใคร)  เมืองเลย (มิ้งตากล้อง)  ต่อเนื่องจากโรงพิมพ์เมื่อคืนยังไม่เสร็จ  มีเวลาระหว่างกลุ่มจังหวัดคุยกัน  เราก็คุยกันมั่ง  คุยไปพิมพ์สรุปไป  เป็น Note taker ที่เก็บเป็น Electronic file ให้เหลืองานหลังวันประชุมให้น้อยที่สุด....ใช้เวลาให้คุ้มค่า  แต่ละคนคิวงานยาวมาก  ได้ file แล้วหมออ้อศูนย์เขตจะส่งให้น้องหลง  รพ.สต.เพีย  เมืองเลย  ส่งต่อให้เพื่อน ๆ โดยเฉาะทาง Mail group อีกทีนะคะ   

กลุ่มสกลนครเข้มข้น

กลุ่มนครพนมเฮฮา

กลุ่มอุดรเข้มแข็ง  นำเสนอโดยน้องปู  นายูง

กลุ่มหนองคายสดใส  นำเสนอโดยน้องเฟิร์ส  รพ.สต.วังหลวง  อ.เฝ้าไร่

กลุ่มหนองบัวลำภูอบอุ่น

กลุ่มเลยรักกัน

หลายจังหวัดบอกจะเริ่ม  “เชิงรุก”  ให้มากขึ้น  การทำความเข้าใจแนวคิดให้กระจ่าง  น่าจะเป็นสิ่งสำคัญไม่น้อย ....คลิกนิดเดียว  ชีวิตเปลี่ยนได้นะคะ   สมาชิกพวกเราช่วยกันพูด  นำเสนอตัวอย่าง  ทำความเข้าใจร่วมกัน

อันนี้เข้าใจง่าย  การให้บริการเคลือบหลุมและร่องฟัน  (Sealant) เป็นบริการทันตกรรม  ฐานคิดจากงานบริการสุขภาพ (Service based)  เป็นบริการด้านป้องกัน (Prevention)

การทาฟลูออไรด์วานิชที่คลินิกทันตกรรม  เป็นงานบริการทันตกรรมด้านป้องกัน  เมื่อเราให้บริการที่ รพ.สต.  ศพด.  ไปทำให้ที่บ้านหรือที่ไหน ๆ เรา (ทันตบุคลากร) ยังคงลงมือทำ  ก็ยังเป็นงานบริการสุขภาพ   เพียงแต่เรา “ลุก” จากเก้าอี้ในห้องทำฟัน  ไปนั่งที่เก้าอี้ที่ ศพด.  แคร่หน้าบ้านแม่ลูกอ่อน  พื้นของศาลาวัด  เป็นต้น  เป็นการ “รุก” เอางานบริการสุขภาพไปให้ถึงผู้ใช้บริการง่ายขึ้น  แง่มุมดี ๆ ก็คือ การเข้าถึงบริการสุขภาพที่สะดวกขึ้น

มีน้องเสนอเรื่อง  การเข้าให้ถึงชุมชน  ศึกษาชุมชน  เข้าใจชุมชน  การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพโดยกลุ่มหรือชุมชนตนเองเป็นคนทำ 

พี่ฝนเสนอว่าควรจะ “รุก” แบบหาต้นตอสาเหตุรากเหง้าของปัญหาให้พบ  แล้วหาวิธีจัดการที่ต้นตอ  โดยเจ้าของสุขภาพมีส่วนร่วมทำเอง 

พี่สุรัตน์เสนอ  ทำอย่างไรจะทำร่วมกับชุมชน  เน้นการส่งเสริมกิจกรรมในชุมชน  ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมโดยพึ่งตนเอง  ปัญหาเชิงพฤติกรรม  ต้องดูแลตนเองได้ในระยะยาว  กระบวนการเชิงรุก คือ การจัดการปรับเปลี่ยนพฤติกรรม  ทำรายบุคคลได้ผลทีละคน  ในที่ตั้งโรงพยาบาลหรือสถานีอนามัย  คนส่วนใหญ่มีความรู้  แต่ปฏิบัติยาก  ถ้าไม่มีเพื่อน  ไม่มีกลุ่ม  จึงต้องช่วยกันปรับเปลี่ยนวิธีคิดของชุมชน  สังคม 

ตัวอย่าง เรื่อง ลดน้ำหนัก  ทุกคนมีความรู้  แต่เพื่อน ๆ ซื้อของกินมาล่อตาล่อใจ  อยากอดกินแต่ห้ามใจไม่ได้  จึงต้องมีวิธีจัดการในกลุ่มเพื่อนด้วย  เรื่อง ลูกอม  จัดการที่เด็ก  ผู้ปกครอง  และเพื่อน ๆ ของเด็กด้วย  เป็นการจัดสภาพแวดล้อมให้เอื้อ  โดยกระตุ้นชุมชนลุกมาจัดการ 

กระบวนการทำงานชุมชนมีส่วนร่วม  ชุมชนดูแลตนเอง  จัดการง่าย ๆ  บ้านฉัน  บ้านเธอ  คุ้มบ้านฉัน  อสม.รับผิดชอบ  10  หลังคาเรือน  แล้ว  10  หลังคาเรือนที่เหลือจะตามมา  ตัวอย่างพี่สุรัตน์เคยทำที่อำเภอกันทรารมย์  ศรีสะเกษ  ตอนบ่าย ๆ เย็น ๆ แม่ลูกอ่อนพาลูกมาป้อนข้าวรวมกัน  เป็นวงโสเหล่ตามธรรมชาติ  แค่ อสม.และกลุ่มแกนนำสตรีถามว่า  “วันนี้กินผักหรือยัง”  และ “วันนี้แปรงฟันหรือยัง”  สามารถกระตุ้นคนเลี้ยงอย่างได้ผล

การเริ่มที่การปรับพฤติกรรมการกินอาจจะยาก  เริ่มสิ่งที่ง่าย  หัดดูแลตนเอง  สิ่งที่ทำได้จริง  ความสม่ำเสมอจะตามมา เช่น กระตุ้นการแปรงฟันให้เด็ก  ไม่ต้องท่องไปบอก  แปรงฟันวันละ  3  ครั้งหลังอาหาร  ทำในสิ่งที่ทำได้จริง ๆ  ขอให้แปรงสะอาดก่อน  อย่างอื่นค่อย ๆ ปรับไป

ในความหมายของพวกเราพอสรุปได้ว่า  การทำงานเชิงรุก  หมายถึง การทำงานโดยชุมชนมีส่วนร่วม (เจ้าของสุขภาพ) ลุกขึ้นมาทำเอง  หาสาเหตุรากเหง้าของปัญหา  จัดการที่ต้นตอ  ชุมชนตัดสินใจทำกิจกรรมของชุมชนเอง  โดยอาศัยศักยภาพของชุมชนเป็นพื้นฐาน (พึ่งตนเอง)  ถ้ามาแนวนี้ภาษาอังกฤษใช้ว่า Community based  พอได้ไหมคะ

เย้ ๆ ๆ ไม่ต้องหวงงานไว้ทำเองเยอะ ๆ หรอกนะคะ  ไม่กลัวตกงานด้วย  คนที่ป่วยแล้วมีให้เรารักษามากมาย...ทำจนเกษียณก็ไม่หมดหรอก

ต่อไปเป็นรายการติดตามงาน  กลุ่มใหญ่กว่า คือ รพ.สต.ที่ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงภาคีเครือข่ายระดับตำบล  ด้านการสร้างเสริมสุขภาพช่องปากเด็กปฐมวัย  โดยใช้แผนที่ทางเดินยุทธศาสตร์ (Strategy Route Map:SRM)  เป็นเครือ่งมือ  พี่ฝน  พี่ลา  น้องอ้อศูนย์เขตพาชวนคุย

กลุ่มเล็กกว่า รพ.สต.ทั่วไป  พี่สุรัตน์  อ้อสระใครและมิ้งชวนคุยต่อ  พวกเราจะต่อยอดงานที่ชอบ  อยากจะทำงานที่ใช้แนวคิด Community based  งานที่ศักยภาพตนเองพอจะทำได้  เล่าเสร็จเขียนส่ง  รวบรวม file  ส่งให้ทั่วถึงต่อไป  (แอบนินทาภูกระดึง  เอาคำถามที่ตนเองต้องตอบหมอมิ้ง  มาถามในวงนี้ด้วย...ฉลาดจริง ๆ)  น้องอื๋ว  จ.เลย  เริ่มสร้างกลุ่มแกนนำผู้ปกครอง  อสม.  ผู้ประกอบการร้านค้าและผู้ดูแลเด็กไว้แล้ว  ต่อไปจะพัฒนาศักยภาพแกนนำให้ดูแลลูกหลานที่บ้าน  ที่ศูนย์เด็กได้เอง....มาถูกทางแล้วค่ะ

แล้วตัวแทนทั้งสองกลุ่ม  ผลัดกันมาเล่าสรุปสิ่งที่แลกเปลี่ยนกันในกลุ่มย่อย  ให้ทั้งห้องฟัง  จบแล้วตามธรรมเนียม...ที่ยังเหลือด้วยกันจนนาทีสุดท้าย

ขอขอบคุณกลุ่มหลังห้อง....เบื้องหลังการจัดการประชุม  บริหารโครงการ  พี่โอ๊ะสันติ  พี่โต่ง  พี่ต๋อย  พี่เป้า สสจ.อุดร  พี่หลิว  สสจ.หนองบัวลำภู  พี่โขง สมาคมทันตาภิบาลร่วมแจม

ไปตลาดสดทั่วไปจ่ายเงินแล้วได้สินค้า  มาตลาดนัดความรู้ยิ่งแบ่งปันความรู้ออกไป  ก็ยิ่งได้รับคืนมา  จากเพื่อนสนิทมิตรสหาย  ยิ่งให้ยิ่งได้  ยิ่งให้ยิ่งแน่นแฟ้น.....มิตรภาพและความรัก  เป็นประตูแรกของการจัดการความรู้และการสร้างเครือข่ายกัลยาณมิตร

จบจริง ๆ  แล้วพบกันอีกนะคะ
ธิรัมภา