ปัจจัยเกื้อหนุนโยคีให้บรรลุไกวัลย์
- ๑ -

วีระพงษ์ ไกรวิทย์ (ครูโต้)
และจิรวรรณ ตั้งจิตเมธี (ครูจิ)
(เข้าดูบทความของทั้งสองท่านที่นี่)
โยคะสารัตถะ ฉ.; ส.ค.'๕๒

ใจความในตอนที่แล้วกล่าวถึงการพัฒนาจิตสำนึกในโยคะว่าพัฒนาจากขั้นหยาบไปสู่ขั้นที่ละเอียด โยคีผู้ฝึกจนเข้าสู่ภาวะการหยุดประสบการณ์หรือความพึงพอใจของจิต จะหลอมรวมเข้ากับประกฤติเป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติ และจะเกิดภาวะที่ก้าวพ้นไปจากร่างกายกล่าวคือความมีตัวตนจะหายไป อย่างไรก็ตามโยคีผู้ก้าวหน้าก็ไม่ควรติดอยู่กับสภาวะเช่นนี้และหลงไปว่านี่เป็นจุดสุดท้ายหรือเป้าหมายของการเดินทางภายในของเขาแล้ว แต่ควรบำเพ็ญเพียรต่อไปด้วยใจที่ตั้งมั่นจนบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดของโยคะ ปตัญชลีจึงแนะนำในบทที่ ๑ ประโยคที่ ๒๐ ต่อไปถึงเหตุปัจจัยที่เป็นเครื่องเกื้อหนุนให้ผู้ฝึกโยคะสามารถเดินทางไปได้อย่างต่อเนื่องจนเข้าถึงเป้าหมายสูงสุดได้

ศรัทธา วีรยะ สมฤติ สมาธิ ปรัชญาปูรวกะ อิตเรษาม1 แปลว่า การเดินทางเข้าสู่ภายในหรืออันตรังค์โยคะจะประสบผลสำเร็จได้ด้วยความช่วยเหลือของสิ่งเหล่านี้ ได้แก่ ศรัทธาที่ตั้งมั่น ความเพียรที่สม่ำเสมอ การระลึกได้ถึงเป้าหมายสูงสุด และความสามารถที่จะเข้าใจกระบวนการต่างๆ ของโยคะเช่น สมาธิ เป็นต้น โยคะสูตรประโยคนี้กล่าวถึงเงื่อนไขหรือปัจจัยที่จำเป็นต้องมีก่อน (prerequisite) เพื่อนำไปสู่ความสำเร็จในแง่มุมต่างๆ ของชีวิต ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ยิ่งมีความจำเป็นมากขึ้นเพื่อพัฒนาความก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว แน่นอน และงดงามบนเส้นทางแห่งโยคะ

ศรัทธาอันตั้งมั่นเป็นเงื่อนไขที่มาอันดับแรกในการเข้าถึงความสำเร็จ หากเราทำสิ่งใดแล้วมีความเชื่อความศรัทธาในสิ่งนั้นเพียงครึ่ง(ใจ) และมีความลังเลใจอยู่มาก เราจะไม่ใส่ความพยายามเข้าไปทำสิ่งนั้นด้วยความกระตือรือร้นและจริงใจอย่างเต็มร้อย เป้าหมายแห่งความสำเร็จจึงเป็นสิ่งที่ยังสงสัยไม่แน่ใจอยู่ ซึ่งโยคะสูตรในบทที่ ๑ ประโยคที่ ๓๐ ก็ได้กล่าวถึงเรื่องนี้ว่า ความสงสัยเป็นอุปสรรคอย่างหนึ่งต่อความก้าวหน้าในโยคะ

ความสำเร็จยังจำเป็นต้องมีความพยายามอย่างมีพลังด้วย ดังนั้นความเพียรหรือพลังจึงเป็นเงื่อนไขที่จำเป็นซึ่งไปด้วยกันกับศรัทธาที่ตั้งมั่น ตราบใดที่ศรัทธายังตั้งมั่นตราบนั้นความเพียรก็จะเกิดขึ้นตามมาโดยอัตโนมัติ

บนเส้นทางแห่งโยคะนั้นความก้าวหน้าโดยตัวมันเองบางครั้งอาจจะเป็นเหตุให้เกิดการแทรกแซงขัดขวางได้ด้วย ผู้ฝึกโยคะที่เกิดความก้าวหน้าอย่างมาก เช่น เข้าถึงสภาวะของสิทธิ2 (siddhi) เขาอาจจะเดินออกนอกลู่นอกทางจากความเพียรที่ทำอยู่และถูกชักนำไปในทางที่ผิดโดยใช้การบรรลุถึงอภินิหารนั้นไปในเรื่องทางโลกซึ่งนั่นไม่ใช่ประโยชน์ตามแนวทางโยคะ ปตัญชลีจึงจำเป็นต้องชี้แนะว่าผู้ฝึกโยคะควรจะรักษาความทรงจำนี้ให้คงอยู่เสมอๆ และคอยเตือนตัวเองหรือระลึกถึงเรื่องนี้อยู่บ่อยๆ ว่า เขาไม่ควรหลงยึดติดในทางที่ผิดและควรจะใส่ความเพียรมุ่งไปที่จุดเดียวอย่างต่อเนื่องเพื่อเข้าถึงเป้าหมายสูงสุดคือไกวัลยะ นี่เป็นสาระสำคัญของคำว่า สมฤติ ในโยคะสูตรประโยคนี้

อรรถกถาจารย์บางท่านได้ถือว่าคำว่า สมาธิ และปรัชญา เป็นสองเงื่อนไขที่แยกจากกันเพื่อนำไปสู่ความก้าวหน้าในการปฏิบัติ แต่สมาธิซึ่งเป็นขั้นสุดท้ายของมรรควิถีของโยคะทั้ง ๘ เหตุใดจึงกลายเป็นเงื่อนไขที่จำเป็นต้องมีก่อนเพื่อให้เกิดความก้าวหน้าในโยคะ ดังนั้นอาจดีกว่ากระมังหากจะถือว่าถ้อยคำทั้งสองนี้เป็นคำผสมกัน (compound word) กล่าวคือ เป็นการเข้าใจคำนี้ในฐานะที่เป็น ปรัชญา (ความสามารถทางปัญญาพิเศษ) เพื่อเข้าใจกระบวนการของสมาธิ ถ้าผู้ฝึกไม่มีระดับปัญญาที่เพียงพอต่อการเข้าใจสิ่งที่ละเอียดอ่อนและกระบวนการอันค่อนข้างลึกลับของการฝึกสมาธิอย่างธยานะและสมาธิ(สองขั้นสุดท้ายของมรรค ๘ โยคะ) มันจึงเป็นไปไม่ได้เลยที่จะฝึก(สมาธิ) นั่นคือเหตุผลที่ว่า ระดับของความเข้าใจจึงเป็นเงื่อนไขจำเป็นต้องมีก่อนตามความหมายของคำว่า สมาธิ-ปรัชญา

+++++++++++++++

1 ในทางพุทธศาสนารู้จักกันในชื่อของพละ ๕ (หรือบางทีเรียกว่าอินทรีย์ ๕) หมายถึง เครื่องบำรุงให้เกิดกำลังใจ ทำให้ใจมีกำลังแรงกล้า สามารถที่จะทำให้บรรลุมรรคผลนิพพานได้ พละ ๕ ประกอบด้วย ๑) ศรัทธา (ความเชื่อ) ๒) วิริยะ (ความเพียร) ๓) สติ (ความระลึกได้) ๔) สมาธิ (ความตั้งมั่นของจิต) และ ๕) ปัญญา (การรู้สภาวธรรมตามความเป็นจริง) ที่มา : http://www.thewayofdhamma.org/page3_2/patum75.html

2 สิทธิ (siddhi) หมายถึง พลังพิเศษ เช่น อนิมา (เป็นข้อแรกของสิทธิแปดอย่าง) หรือการกลายเป็นสิ่งที่เล็กที่สุด แม้แต่สิ่งที่มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น ที่มา : Yoga Kosa (A Dictionary of Yoga Terms) 

 

                                                                                                      
(อ่านเพิ่มเติม)
ตำราโยคะดั้งเดิม ;
ปัจจัยเกื้อหนุนโยคีให้บรรลุไกวัลย์
- ๒ -

 

 
มูลนิธิหมอชาวบ้าน
2220/101 ซอยรามคำแหง 36/1 ถนนรามคำแหง แขวงหัวหมาก เขต บางกะปิ กรุงเทพฯ 10240
โทรศัพท์ 02-732-2016 - 17, โทรสาร 02-732-2811 มือถือ 081-401-7744
E-mail: [email protected] ; www.thaiyogainstitute.com