การจัดระดับความเหมาะสมของสื่อโทรทัศน์กับกลุ่มผู้ชม (การจัดเรตติ้ง)
มัทนิยา ฐิตะปิยะศักดิ์*
ในการรับชมข่าวสารหรือรายการต่างๆ ของสถานีโทรทัศน์ในปัจจุบัน ดังที่ได้เห็นก่อนการเริ่มต้นเข้าสู่ข่าวสารหรือรายการใดๆ จะมีการนำสัญลักษณ์ต่างๆ ของการจัดระดับความเหมาะสมของสื่อโทรทัศน์กับกลุ่มผู้ชมที่เรียกว่า “เรตติ้ง” มานำเสนอก่อนเสมอ เหตุที่เป็นเช่นนี้ ก็เนื่องจากการศึกษาสำรวจรายการโทรทัศน์พบว่า มีการนำเสนอรายการที่เป็นสาระและเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาสมองและทักษะทั้ง 6 ด้านของคนในสังคม ได้แก่ ทักษะการคิด เขียน อ่าน พูด ฟัง และปฏิบัติ เป็นจำนวนน้อยมาก ในขณะที่มีการนำเสนอรายการที่ส่งผลกระทบในด้านพฤติกรรมของคนมากมาย โดยเฉพาะการนำเสนอในเรื่องของภาษา เพศ และความรุนแรง ซึ่งจะเห็นได้ว่าเด็กและเยาวชนมีพฤติกรรมการเลียนแบบสิ่งที่ได้ดูจากรายการโทรทัศน์อยู่ในระดับสูง เช่นค่านิยม ฟุ้งเฟ้อ บริโภคนิยม และการใช้ความรุนแรง
เพราะฉะนั้นแล้วในการจัดระดับความเหมาะสมของสื่อโทรทัศน์กับกลุ่มผู้ชม หรือการจัดเรตติ้ง จึงถือได้ว่าเป็นการสร้างการมีส่วนร่วมของผู้ชมในการติดตามเฝ้าระวังในการเลือกรับรายการโทรทัศน์ให้กับเด็กและเยาวชน รวมทั้งยังเป็นเครื่องมือสนับสนุนที่ทำให้เกิดรายการโทรทัศน์ที่สร้างสรรค์และมีคุณภาพมากยิ่งขึ้น ซึ่งการจัดเรตติ้งนั้นมี 2 ระบบ คือ ระบบเรตติ้งแบบดั้งเดิมหรือระบบการจำแนกเนื้อหาตามช่วงอายุของผู้ชม และระบบเรตติ้งแบบใหม่หรือระบบการประเมินคุณภาพเนื้อหารายการโทรทัศน์ เพื่อพิจารณาว่า รายการต่างๆ นั้นให้การเรียนรู้เรื่องใด
โดยระบบเรตติ้งที่ใช้อยู่ในปัจจุบันเป็นระบบเรตติ้งแบบดั้งเดิม คือ เป็นการจัดจำแนก เนื้อหารายการตามกลุ่มอายุของผู้ชมเพียงอย่างเดียว ซึ่งยังไม่ได้มีส่วนของการประเมินคุณภาพเนื้อหารายการ การจัดระบบเรตติ้งแบบดั้งเดิมนี้จะเป็นการจัดจำแนกประเภทรายการโดยผู้ประกอบการ แบ่งออกเป็น 3 สี ได้แก่ 1. สีเขียว เป็นรายการเด็ก รายการทั่วไปที่ชมได้ทุกเพศทุกวัย 2. สีเหลือง เป็นรายการที่ผู้ปกครองควรให้คำแนะนำ และ 3. สีแดง เป็นรายการที่ไม่เหมาะสมสำหรับเด็กและเยาวชน ส่วนรายการข่าว หรือรายการสั้น ๆ ที่มีความยาวไม่เกิน 5 ถึง 10 นาทีไม่ต้องแสดงสัญลักษณ์ดังกล่าว ตราสัญลักษณ์ในการบอกรูปแบบรายการประเภทต่างๆ นั้นมี 6 ประเภทดังนี้
สัญลักษณ์มีสัญลักษณ์รูปจิ๊กซอว์ อยู่ในช่องสี่เหลี่ยมด้านซ้ายมือสีเขียว ด้านขวามือมีตัวอักษร "ป" เป็นประเภทรายการที่ผลิตขึ้นสำหรับเด็กในวัย 3-5 ปี รายการประเภทนี้ จะเน้นเนื้อหาสาระให้กับเด็ก ส่วนสัญลักษณ์รูปจิ๊กซอว์เป็นการสื่อถึงการพัฒนาของเด็กๆ ที่จะต้องได้รับสาระจากรายการประเภทนี้
สัญลักษณ์รูปยิ้ม อยู่ในช่องสี่เหลี่ยมด้านซ้ายมือสีเขียว ด้านขวามือมีตัวอักษร "ด" เป็นรายการที่ผลิตขึ้นสำหรับเด็กในวัย 6-12 รายการประเภทนี้ จะให้ความบันเทิงและสาระที่ดูสนุกสนาน สำหรับเด็กๆ ที่ควรจะได้รับชมตามความเหมาะสม
สัญลักษณ์รูปบ้านสีขาวอยู่ในช่องสี่เหลี่ยมสีเขียวซ้ายมือ ด้านขวามีอักษร "ท" และมีคำว่า "ทุกวัย" อยู่ด้านล่าง รายการประเภทนี้ เป็นรายการทั่วไป สามารถรับชมได้ทุกวัย เป็นรายการที่ไม่มีเนื้อหาที่แสดงถึงความรุนแรง หรือเนื้อหาที่ต้องใช้วิจารณญาณในการรับชม รายการประเภทนี้จะให้สาระและความบันเทิงอย่างไม่มีพิษภัยต่อเด็กและเยาวชน มีแง่คิดดี ๆ ให้กับทุกเพศทุกวัย ส่วนสัญลักษณ์รูปบ้านเป็นการสื่อถึงครอบครัวที่ทุกคนสามารถรับชมรายการประเภทนี้ได้
สัญลักษณ์รูปเครื่องหมายถูก และเครื่องหมายผิด (กากบาท) อยู่ในช่องสี่เหลี่ยมสีเหลืองด้านซ้ายมือ ด้านขวามีตัวอักษร "น" และด้านล่างมีตัวเลข "๑๓ (เลข 13 ไทย) " และเครื่องหมายบวกรายการประเภทนี้ เป็นรายการที่เหมาะสำหรับผู้ชมที่มีอายุ 13 ปีขึ้นไป เป็นรายการที่อาจมีภาพ เสียง หรือเนื้อหา ที่ต้องใช้วิจารณญาณในการรับชม ผู้ชมที่มีอายุน้อยกว่า 13 ปี ควรได้รับคำแนะนำจากผู้ใหญ่ ไม่ควรรับชมรายการประเภทนี้ตามลำพัง สัญลักษณ์เครื่องหมายถูก-ผิดสีขาวเป็นการแทนการสื่อความหมายว่ารายการประเภทนี้มีทั้งด้าน ดี-ไม่ดี ถูก-ผิด ผู้ใหญ่ควรให้แนะนำเด็กในระหว่างการรับชม
สัญลักษณ์รูปเครื่องหมายถูก และเครื่องหมายผิด (กากบาท) อยู่ในช่องสี่เหลี่ยมด้านซ้ายมือ เช่นเดียวกับรายการประเภท น ๑๓+ แต่ด้านขวามือมีตัวอักษร "น" และตัวเลข "๑๘ (เลข 18 ไทย) " และเครื่องหมายบวก รายการประเภทนี้ เป็นรายการที่เหมาะสำหรับผู้ชมที่มีอายุ 18 ปีขึ้นไป เป็นรายการที่อาจมีภาพ เสียง หรือเนื้อหา ที่ไม่เหมาะสมด้านพฤติกรรม ความรุนแรง เพศ และการใช้ภาษา ซึ่งต้องใช้วิจารณญาณในการรับชม ผู้ชมที่มีอายุน้อยกว่า 18 ปี ควรได้รับคำแนะนำจากผู้ใหญ่ เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรรับชมรายการประเภทนี้ตามลำพัง
สัญลักษณ์รูปเครื่องหมายฟ้าผ่า อยู่ในช่องสี่เหลี่ยมสีแดงด้านซ้ายมือ ด้านขวามีตัวอักษร "ฉ" ด้านบน ด้านล่าง มีข้อความว่า "เฉพาะผู้ใหญ่" รายการประเภทนี้ เป็นรายการเฉพาะผู้ใหญ่ อาจมีภาพ เสียง หรือเนื้อหา ที่ไม่เหมาะสมด้านพฤติกรรม ความรุนแรง เพศ และการใช้ภาษา ซึ่งไม่เหมาะสมกับเด็กและเยาวชน ดังนั้นเด็กและเยาวชนจึงไม่ควรรับชม รายการประเภทนี้จะมีเนื้อหาที่อันตรายอย่างชัดเจน ซึ่งจะมีภาพที่ใช้ความก้าวร้าว รุนแรง น่ากลัว สะเทือนใจ มีผลกระทบทางจิตใจ หรือลักษณะที่ไม่เหมาะสม และอาจมีภาพที่มักจะเกี่ยวกับบางสิ่งที่เด็กไม่ควรเลียนแบบ เพื่อป้องการการเลียนแบบของเด็ก รายการดังกล่าวจึงใช้สัญลักษณ์แบบนี้ เมื่อเปิดเจอรายการที่เป็นลักษณะนี้จึงไม่ควรให้เด็กและเยาวชนรับชม
ส่วนระบบเรตติ้งแบบใหม่ คือ การเพิ่มระบบการประเมินคุณภาพเนื้อหานอกเหนือจากระบบการจำแนกเนื้อหาตามช่วง อายุ เป็นกระบวนการจัดระดับความเหมาะสมของรายการ หลังจากการออกอากาศรายการโทรทัศน์โดยอาศัยการมีส่วนร่วมของประชาชน และสังคม ซึ่งแบ่งการประเมินออกเป็น 4 ระดับ คือ
ระดับ 0 คือ จะต้องไม่มีพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมทางเพศ ภาษา และไม่มีการปรากฏตัวของภาพที่มีเนื้อหาความรุนแรง ในระดับนี้เด็กและเยาวชนสามารถรับชมได้
ระดับ 1 คือ มีพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมในทางเพศ ภาษา ในระดับเล็กน้อย ไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดีของสังคม มีความรุนแรงและความถี่ของภาพในระดับเล็กน้อยหรือต่อเนื่องไม่ยาวนาน
ระดับ 2 คือ มีพฤติกรรมไม่เหมาะสมในทางเพศ ภาษา ระดับปานกลาง ไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดี มีความรุนแรงและความถี่ของภาพในระดับน้อย
ระดับ 3 คือมี พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมในทางเพศ ภาษา ในระดับมาก มีเนื้อหาขัดต่อศีลธรรมและขัดต่อกฎหมายอย่างชัดเจน ความรุนแรงอยู่ในระดับมาก และมีความถี่ของภาพที่ต่อเนื่องและยาวนาน
อาจกล่าวได้ว่า ระบบการจัดเรตติ้งนั้นเป็นการจัดระเบียบการรับรู้ข้อมูลข่าวสารผ่านสื่อมวลชนอีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งปัจจุบันมีอยู่ 2 แบบ คือ 1. การจัดเรตติ้งซึ่งแบ่งรายการตามความเหมาะสมของกลุ่มอายุ โดยผู้ประกอบการเป็นผู้จำแนกเอง และ 2. การจัดเรตติ้งซึ่งแบ่งรายการตามความเหมาะสมของเนื้อหาและกลุ่มอายุ โดยให้ผู้ชมได้เข้ามามีส่วนร่วมในการจัดจำแนก การจัดเรตติ้งถือเป็นมาตรฐานสากลที่ปฏิบัติกันทั่วโลก ประชาชนในฐานะที่เป็นเจ้าของสื่อสามารถมีส่วนร่วมกับกระทรวงวัฒนธรรม เพื่อสะท้อนความคิดเห็นในการจัดระดับความเหมาะสมของสื่อโทรทัศน์ได้ทางเว็บไซต์ www.me.or.th ทั้งนี้เพื่อนำไปสู่การจำแนกช่วงเวลาในการนำเสนอที่เหมาะสมต่อไป
*นักศึกษาปริญญาโท สาขาวิชานวัตกรรมหลักสูตรและการจัดการเรียนรู้ รุ่นที่ 1 คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
อ้างอิง
การจัดระดับความเหมาะสมของรายการโทรทัศน์ไทย. วิกิพีเดีย: สารานุกรมเสรี.
สืบค้นเมื่อ 12 พฤษภาคม 2553, จาก http://th.wikipedia.org/
