กำเนิดเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย

"กำเนิดเครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย"

ชนชาติไทยมีเครื่องหมายแสดงเกียรติยศและบำเหน็จความชอบมาเป็นเวลานาน โดยมีรูปแบบเป็นเครื่องใช้ส่วนตัวหรือเครื่องประดับตัว ไม่ได้ใช้ประดับกับเสื้อตามรูปแบบที่ปรากฎเป็นสากลในปัจจุบัน

จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ พบว่า ในสมัยกรุงศรีอยุธยามีการใช้เครื่องหมายเพื่อแสดงเกียรติยศและบำเหน็จความชอบ อันได้แก่ เครื่องราชูปโภคของพระมหากษัตริย์ และ "เครื่องยศ" ซึ่งเป็นเครื่องใช้ที่พระราชทานแก่เจ้านายและขุนนาง มีพานหมาก คนโท กาน้ำ เป็นอาทิ ในบรรดาเครื่องราชูปโภคของพระมหากษัตริย์ ถือได้ว่า พระสังวาลพระนพ ซึ่งพระมหากษัตริย์จะทรงรับก่อนเครื่องราชอิสริยยศอื่นในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก และแหวนทองคำประดับพลอย 9 ชนิด ซึ่งเป็นเครื่องทรงสำหรับพระมหากษัตริย์ ถือได้ว่าเป็นต้นเค้าที่มาของเครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นโบราณมงคลนพรัตนราชวราภรณ์ ซึ่งแรกสถาปนาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทยที่ใช้ประดับกับเสื้อ เกิดขึ้นครั้งแรกในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงมีพระราชดำริให้สร้างดาราติดกับเสื้อ โดยนำลายตราตำแหน่งมาทำลายดาราเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ด้วยเหตุนี้จึงมีผู้เรียกดาราเหล่านั้นว่า "ตรา"

ภายหลังจากที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้สร้างดาราไอราพตเครื่องต้นในปี พ.ศ. 2400 แล้ว ต่อมาได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างดาราตราคชสีห์ ดารานพรัตน ดาราช้างเผือก ดารามงกุฎ เหรียญเฉลิมพระชันษา ครบ 60 ปีบริบูรณ์ ดาราตราราชสีห์

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย มีวิวัฒนาการมาตามลำดับ อย่างต่อเนื่อง อาทิ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงพระกรุณาให้เรียกเครื่องประดับสำหรับยศว่า เครื่องราชอิสริยาภรณ์เป็นครั้งแรก และทรงพระกรุณาให้มีสายสะพายประกอบเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ตลอดจนให้มีประกาศนียบัตรกำกับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ ยกเว้นบางชั้นตราและบางชนิดที่ไม่มีประกาศนียบัตรกำกับเครื่องราชอิสริยาภรณ์ แต่ก็จะต้องลงประกาศนามผู้ได้รับพระราชทานในราชกิจจานุเบกษา นอกจากนั้น พระมหากษัตริย์ในรัชกาลต่อมาได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเครื่องราชอิสริยาภรณ์เพิ่มเติม ซึ่งส่วนใหญ่ยังคงใช้สำหรับพระราชทานเป็นเครื่องหมายแสดงเกียรติยศและบำเหน็จความชอบสืบมาถึงปัจจุบัน...

ที่มา : สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี