การพัฒนานักเรียนด้านความเก่ง และ ด้านคุณธรรม

        ในการจัดการศึกษาให้มีคุณภาพ  จะต้องมีหลักสูตรการศึกษาเป็นตัวกำหนด   และ หลักสูตรการศึกษา ต้องมีการทบทวนและปรับปรุงอยู่เสมอ  เพื่อให้ทันยุคทันสมัยสอดคล้องกับสภาพเศรษฐกิจ สังคม และ การเมือง

 

      ที่ผ่านมา  เรามีหลักสูตรการศึกษาหลายฉบับ และ ล่าสุดที่ใช้อยู่ คือ หลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑

 

      จากการสังเกตุของผมเอง พบว่าผลของการนำหลักสูตรไปใช้ที่เห็นได้ชัด คือ  การพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียน  ที่เน้นความเก่ง  หรือ ความฉลาด  ทางวิชาการ

 

      ส่วนการพัฒนาคุณธรรมจากหลักสูตรที่กำหนด  พบว่ายังเห็นผลไม่ชัดเจน เนื่องจากนักเรียนมีความรู้ในเรื่องคุณธรรมเป็นอย่างดี แต่พฤติกรรมไม่สอดคล้องกับความรู้ที่มี

 

     ในการพัฒนาคุณธรรมที่ได้ผล  ผมคิดว่าไม่ควรจะเป็นการสอนคุณธรรมจากหลักสูตรที่ชัดเจน(manifest curriculum)   แต่การพัฒนาคุณธรรมที่ได้ผล ควรจะมาจากหลักสูตรแฝง (hidden curriculum)

 

     นักวิชาการหลักสูตรบอกว่าหลักสูตรแฝง  เป็นหลักสูตรที่บุคลากรในโรงเรียนอาจไม่ได้รับรู้อย่างเป็นทางการ  แต่มีอิทธิพลโดยตรงต่อนักเรียนอย่างลุ่มลึกและยาวนานมากกว่าหลักสูตรที่เป็นทางการของโรงเรียน

 

     นักพัฒนาหลักสูตรหลายท่านเชื่อว่า หลักสูตรที่เป็นทางการ  ไม่สามารถสอนคุณธรรมจริยธรรมให้แก่นักเรียนได้ดีเท่าหลักสูตรแฝง

 

     หลักสูตรแฝง  เกิดจากการขัดเกลาทางสังคมในระบบโรงเรียน  ที่เรียกว่า Socialization เป็นการเรียนรู้จากตัวแบบและพฤติกรรมของบุคลากรในโรงเรียน

 

     การนำหลักสูตรแฝงไปใช้ให้ได้ผล จะต้องทำทั้งระบบในโรงเรียน โดยผู้บริหารและคณะครูจะต้องประพฤติตนให้มีคุณธรรมตามที่ต้องการพัฒนา รวมทั้งการสร้างระเบียบ  กฏเกณฑ์  แบบแผน  ให้นักเรียนปฏิบัติซ้ำๆ จนเป็นความเคยชิน

 

      ตัวอย่างของการพัฒนาคุณธรรมโดยใช้หลักสูตรแฝงที่โรงเรียนสัตยาไสย   โดย  ดร.อาจอง ชุมสาย ณ อยุธยา  ได้บอกว่า เราสามารถเปลี่ยนนิสัยของเด็กได้ในระยะเวลาสั้นๆ (๑-๓ เดือน )  ท่านบอกว่าการเปลี่ยนนิสัยของผู้เรียนทำได้ไม่ยาก  แต่ต้องทำพร้อมกันทั้งโรงเรียน  โดยมีหลักการว่าเมื่อเราคิดอะไรก็ตามในจิตสำนึกของเรา  เราก็จะนำเอาข้อมูลนั้นไปบันทึกในจิตใต้สำนึกโดยอัตโนมัติ  ซึ่งจะเป็นแรงเสริมในการเปลี่ยนพฤติกรรมของเรา

 

    ท่านยกตัวอย่างในห้องเรียน  เมื่อเข้าห้องเรียน  ให้ตกลงกันทั้งโรงเรียนว่า ทั้งสัปดาห์  ครูจะบูรณาการความรักความเมตตาเข้าไปในทุกวิชา ในทุกกลุ่มสาระ  โรงเรียนยังคงใช้หลักสูตรแกนกลางของกระทรวงศึกษาธิการ  แต่จะบูรณาการคุณค่าความเป็นมนุษย์เข้าไปในหลักสูตร

 

      (อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ใน "คุณธรรมนำความรู้" รูปแบบการเรียนการสอนแบบบูรณาการคุณค่าความเป็นมนุษย์)

 

    โรงเรียนสัตยาไสย  เป็นที่ยอมรับว่าเป็นโรงเรียนที่สามารถพัฒนาคุณธรรมได้ผล  จากการใช้หลักสูตรแฝง

 

     ทีนี้  ลองมามองหลักสูตรแฝงอีกด้านหนึ่ง

 

     หลักสูตรที่เป็นทางการ ก็สอนไปเรื่องคุณธรรมต่างๆ   แต่พฤติกรรมจริงในโรงเรียนที่เป็นหลักสูตรแฝง   เป็นคนละเรื่องกัน   เด็กจะซึมซับเอาพฤติกรรมจริงจากหลักสูตรแฝง มาเป็นต้นแบบในการแสดงออกทางพฤติกรรมของตัวเอง  โดยการสอนคุณธรรมจากหลักสูตรที่เป็นทางการ ไม่ได้เปลี่ยนพฤติกรรมเด็กได้เลย

 

    ประมาณว่า เรื่องคุณธรรม  ทำข้อสอบได้   แต่ทำจริงไม่ได้

 

    ครับ   เรามาสร้างหลักสูตรแฝงเพื่อพัฒนาคุณธรรมนักเรียนกันดีกว่านะครับ