ในบันทึกนี้เจ้าของบล็อกขอลงความรู้เรื่องคำราชาศัพท์เพื่อให้นักเรียนระดับชั้น ม.3 และ ม.6 ที่ผู้เขียนกำลัง สอนอยู่ได้ฝึกใช้ Internet สืบค้นข้อมูล

ราชาศัพท์

            ภาษาไทยมีคำราชาศัพท์ที่ใช้พูดกับพระราชาและเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ 

จนเกือบจะเป็นอีกภาษาหนึ่งโดยเฉพาะ และมีคำสุภาพใช้กับบุคคลตามฐานะ   นับเป็นสมบัติล้ำค่าของชาติ เพราะเป็นภาษาที่บรรเจิดบรรจง  แสดงให้เห็นถึงความประณีตและจิตใจอันสูงส่งของผู้ใช้  นอกจากนี้ ยังแสดงให้เห็นถึงความมีอารยธรรม  และมีประเพณีวัฒนธรรมอันดีของชนชาวไทย

                ความหมายและความสำคัญของราชาศัพท์

                ราชาศัพท์ หมายถึง  ถ้อยคำจำพวกหนึ่งที่มีลักษณะพิเศษแตกต่างกว่าคำพูดในภาษาธรรมดา  เป็นคำที่ใช้สำหรับพระราชาและเจ้านาย  เช่น คำว่า  พระเนตร  พระกรรณ  พระบาท  พระหัตถ์  สรง   เสวย

                อันที่จริง  ราชาศัพท์  มิได้หมายถึงถ้อยคำที่ใช้กับพระราชาเท่านั้น  หากแต่หมายถึงถ้อยคำที่ใช้พูดถึงบุคคล  เรื่องราวและสิ่งทั้งปวงที่กล่าวหรือเขียนอย่างถูกหลักเกณฑ์  เป็นคำสุภาพไม่หยาบกระด้างน่ารังเกียจ  สมควรจะกราบบังคมทูลพระกรุณาหรือใช้เป็นภาษาทางการ  เป็นภาษาแบบแผน  เช่นใช้ว่า

เจ้านายตรัส  คนพูด  นกร้อง  สุนัขเห่า  ราชาศัพท์โดยความหมายอย่างกว้าง 

จึงหมายถึงถ้อยคำภาษาที่สุภาพถูกแบบแผน สำหรับใช้กับบุคคลทุกประเภท  ตลอดจนเทพยดา  อมนุษย์  แม้กระทั่งสัตว์จตุบาททวิบาท  และสรรพสิ่งเรื่องราวทั้งปวง

                ราชาศัพท์มีหลักเกณฑ์เป็นระบบเหมาะกับยุคสมัยและบริบททางสังคม  สอดคล้องกับธรรมชาติของภาษา  เป็นที่นิยมยอมรับร่วมกัน  ราชาศัพท์ประกอบด้วยคำศัพท์และสำนวนที่มีความหมายกระชับ  เหมาะสม  ถูกต้องตามหลักภาษาไทย  และมีความไพเราะน่าฟัง  สื่อความหมายได้อย่างมีประสิทธิผล  ฉะนั้นการใช้ราชาศัพท์  นอกจากจะเป็นการรักษาแบบแผนทางภาษาที่ดีงามไว้แล้ว  ยังเป็นการแสดงออกถึงความเคารพที่บุคคลพึงมีต่อบุคคลอื่นที่ควรเคารพ

                สรุปได้ว่า  ราชาศัพท์มีความสำคัญทั้งทางสังคมและวัฒนธรรม  รวมทั้งสุนทรียลักษณ์เชิงภาษาอีกด้วย  ดังตัวอย่างต่อไปนี้       

                ที่มาของราชาศัพท์

                ที่มาของราชาศัพท์อาจพิจารณาได้   ทาง  คือ  ที่มาทางสังคมและประวัติศาสตร์ทางหนึ่ง  กับทางภาษาอีกทางหนึ่ง

                ในทางประวัติศาสตร์  ราชาศัพท์เกิดขึ้นชั้นแรกเพื่อเทิดพระเกียรติพระราชาธิบดีหรือพระเจ้าอยู่หัวในฐานะที่ทรงเป็นประมุขของชาติให้สูงกว่าคน

ในชาติ

                ในทางภาษา  หากพิจารณาคำราชาศัพท์จะเห็นว่าคำศัพท์ที่ใช้เรียก

เครือญาติ  ส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย  สิ่งของ  กิริยาอาการและกิจกรรมต่าง ๆ ของพระเจ้าแผ่นดินและพระราชวงศ์  มีทั้งที่มาจากคำไทยดั้งเดิมและคำที่รับมาจากภาษาอื่น ที่สำคัญคือภาษาบาลี  ภาษาสันสกฤต  และภาษาเขมร  คำที่มาจากภาษาอื่นนอกจากสามภาษานี้มีไม่มากนัก

                เหตุที่ใช้คำภาษาเขมร  ภาษาสันสกฤต  และภาษาบาลีเป็นคำราชาศัพท์ของไทยนั้น  นักปราชญ์ทางประวัติศาสตร์และทางภาษากล่าวว่า  การนำคำในภาษาเขมรมาใช้นั้นเป็นการเทิดพระเกียรติพระเจ้าอยู่หัวไทยในฐานะทรงเป็นผู้ปกครองแผ่นดิน  ส่วนที่ใช้คำภาษาบาลีและภาษาสันสกฤต  เป็นราชาศัพท์นั้น  เพราะคำทั้งสองเป็นคำทางพระศาสนาซึ่งถือว่าเป็นคำสูง  จึงนำมาใช้เป็น

ราชาศัพท์ด้วย

                ราชาศัพท์ส่วนมากเป็นศัพท์ที่มาจากภาษาบาลี  สันสกฤต  เขมร  และคำไทยรุ่นเก่าจะสังเกตได้ว่ามักเป็นคำประสม  ซึ่งประกอบขึ้นตั้งแต่คำสองคำขึ้นไป  และกำหนดให้ใช้ในที่ต่ำสูงต่างกัน ในที่นี้จะยกตัวอย่างให้เห็นวิธีตกแต่งคำในภาษาให้เป็นคำราชาศัพท์เป็นพวก ๆ ไปดังนี้ 

                ราชาศัพท์ที่ตกแต่งขึ้นจากคำไทยดั้งเดิม

๑.       คำที่ใช้เรียกเครือญาติ  เช่น  พี่  น้อง  ลูก  อาจตกแต่งให้เป็น         

คำราชาศัพท์สำหรับพระเจ้าแผ่นดินและพระราชวงศ์  โดยมีคำอื่นเข้าประกอบ  ดังนี้

 พระเจ้าพี่นางเธอ            หมายถึง          พระองค์เจ้าที่เป็นพี่สาวของพระมหากษัตริย์

                เจ้าเจ้าน้องนางเธอ              หมายถึง                 พระองค์เจ้าที่เป็นน้องสาวของพระมหากษัตริย์

                พระเจ้าหลานเธอ                หมายถึง                 พระองค์เจ้าที่เป็นหลานชายหรือหลานสาวของพระมหากษัตริย์

                ถ้าเป็นคำราชาศัพท์ที่สูงขึ้นไปกว่านี้  เช่นคำร่าชาศัพท์ที่ใช้สำหรับเจ้าฟ้าที่เป็นพี่สาว  น้องสาว  หลานชายหรือหลานสาวของพระเจ้าแผ่นดิน  ก็มีวิธีตกแต่งต่างกันไปอีก  ดังนี้

                สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ                    หมายถึง                 เจ้าฟ้าที่เป็นพี่สาวของพระมหากษัตริย์

                สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ               หมายถึง                 เจ้าฟ้าที่เป็นน้องสาวของพระมหากษัตริย์

                สมเด็จพระเจ้าหลานเธอ                    หมายถึง                 เจ้าฟ้าที่เป็นหลานชายหรือหลานสาวของพระมหากษัตริย์

                ข้อสังเกต  คำไทยดั้งเดิมที่เป็นชื่อเรียกเครือญาติทุกคำจะนำมาตกแต่งให้เป็นคำราชาศัพท์  โดยใช้แนวเทียบข้างต้นไม่ได้เสมอไป  เช่น  ลุง  ป้า  ราชาศัพท์ใช้คำว่า  พระปิตุลา  พระมาตุจฉา

๒.     คำที่ใช้เรียกส่วนต่าง ๆ เกี่ยวกับร่างกาย  เช่น  เส้นผม  กราม  เต้านม  ก้น(ที่นั่งทับ)  ฝี  มีวิธีตกแต่ง  ดังนี้

                พระจุไร           หมายถึง           ไรจุก  ไรผม     ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์

                พระกราม     หมายถึง      กราม        ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์

                พระเต้า    หมายถึง     เต้านม      ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์

                พระที่นั่ง   หมายถึง   ก้น  ที่นั่งทับ        ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์

                พระยอด   หมายถึง    ฝี  หัวฝี        ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์

                คำ  เส้นพระเจ้า  และพระยอด  นั้น  ตกแต่งขึ้นใหม่โดยไม่ได้ใช้คำเดิม

ข้อน่าสังเกต    คือ  คำไทยเดิมที่เป็นคำนามซึ่งนำมาตกแต่งโดยเติม

คำ  พระ  ข้างหน้าให้สำเร็จเป็นราชาศัพท์นั้นมีน้อยคำ

๓.      คำที่ใช้เรียกกิริยาอาการ  มีวิธีตกแต่งดังนี้

ทรงระลึกถึง         หมายถึง       ระลึกถึง                 ใช้สำหรับพระราชวงศ์

ทรงเล่าเรียน         หมายถึง     เรียน  ศึกษา    ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

ทรงยืน      หมายถึง         ยืนใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

ทรงกระแอม         หมายถึง        กระแอม                ใช้สำหรับพระราชวงศ์

ทรงอาเจียน          หมายถึง         อาเจียน                  ใช้สำหรับพระราชวงศ์

ทรงช้าง  หมายถึง      ขี่ช้าง    ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

๔.      คำที่ตกแต่งให้เป็นคำราชาศัพท์โดยเติมคำว่า  ทรง  ลงข้างหน้า  เช่น  ตัวอย่างในข้อ   มีมาก  แต่มิได้หมายความว่าจะทำได้แก่คำไทยทุกคำที่เป็นกริยาหรือนาม  เช่น  ไหว้  ถ้าใช้เป็นราชาศัพท์สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์  ใช้  ทรงคม  อาบน้ำ  ให้ใช้  สรงน้ำ  ดำ  ให้ใช้  ทรงคล้ำไป

๕.     คำที่ใช้เรียกเครื่องใช้ทั่วไป  ภาชนะใช้สอย  มีวิธีตกแต่งโดยใช้คำ  พระ  เข้าประกอบ  เช่น

พระแท่น               หมายถึง                 เตียง  ที่นั่ง

พระทวย                หมายถึง   คันทวยสำหรับรองรับกระโถนหรือรับพระภูษาโยง

พระอู่                     หมายถึง                 เปล

พระล่วม                หมายถึง                 กระเป๋าหมากบุหรี่

                ราชาศัพท์ที่ตกแต่งขึ้นมาจากภาษาอื่น

๑.       คำที่ใช้เรียกเครือญาติ  เช่น  ลุง  อา  พ่อ  ใช้คำที่มาจากภาษาบาลีว่า  ปิตุลา  บิดา  ตามลำดับ

คำ ปิตุลา  ตกแต่งเป็น  พระปิตุลา  สมเด็จพระปิตุลา  สมเด็จพระราชปิตุลาเจ้า  เป็นต้น  ทั้งนี้อยู่ที่ความสูงศักดิ์เป็นกรณีไป

                       คำ  บิดา  ตกแต่งเป็น  พระบิดา  พระราชบิดา  สมเด็จพระราชบิดา  สมเด็จพระบรมราชบิดา  เป็นต้น  ทั้งนี้อยู่ที่ความสูงศักดิ์เป็นกรณีไป

๒.     คำที่ใช้เรียกส่วนต่าง ๆ เกี่ยวกับร่างกาย  เช่น  เส้นผม  คิ้ว 

ดวงตา หนวด  ปาก  ลิ้น  หู  บ่า  รักแร้  อก  หลัง  เมื่อทำเป็นราชาศัพท์จะใช้คำที่ไทยได้รับมาจากภาษาอื่น คือ  พระเกศา (สันสกฤต) 

พระศก  (เขมร)  พระภมู (บาลี)  พระขนง (เขมร)  พระจักษุ (สันสกฤต)  พระมัสสุ (บาลี)  พระโอษฐ์ (สันสกฤต)  พระชิวหา (บาลี)  พระกรรณ (สันสกฤต)  พระอังสา (บาลี)  พระกัจฉะ (บาลี)  พระทรวง (สันสกฤต)  พระปฤษฏางค์ (สันสกฤต)  พระขนอง (เขมร)  ตามลำดับ

๓.     คำที่เกี่ยวกับกิริยาอาการต่าง ๆ เช่น  คำสอน  ความคิด       

ความต้องการ  เดิน  หัวเราะ  สบาย  ฝัน  ความช่วยเหลือ  เมื่อทำเป็นราชาศัพท์จะใช้คำที่ไทยได้รับมาจากภาษาอื่นคือ  เสาวนีย์  (บาลี)  โอวาท (บาลี)  ดำริ (เขมร)  ประสงค์ (สันสกฤต)  เสด็จ (เขมร)  ดำเนิน (เขมร)  สรวล (เขมร)  สำราญ (เขมร)  สุบิน (บาลี)  อนุเคราะห์ (สันสกฤต)  มีวิธีตกแต่งดังต่อไปนี้

  พระเสาวนีย์     ใช้สำหรับพระบรมราชินีนาถ      สมเด็จพระบรมราชินีนาถ 

  สมเด็จพระบรมราชชนนี

                พระราชเสาวนีย์   ใช้สำหรับพระบรมราชินีนาถ                                       สมเด็จพระบรมราชชนนี

                พระดำริ                                 ใช้สำหรับพระราชวงศ์                    

                พระราชดำริ                         ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์

                พระประสงค์                        ใช้สำหรับพระราชวงศ์

                พระราชประสงค์                 ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์

                ทรงดำเนิน                            ใช้สำหรับหม่อมเจ้า

                ทรงพระดำเนิน                   ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

                ทรงพระสรวล                      ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

                ทรงพระสำราญ                   ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

                ทรงสุบิน                               ใช้สำหรับพระราชวงศ์

                ทรงพระสุบิน                       ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์

                ทรงพระสุบินนิมิต              ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศ์

                พระอนุเคราะห์                   ใช้สำหรับพระราชวงศ์

                พระราชานุเคราะห์             ใช้สำหรับสมเด็จพระบรมราชินีนาถและพระบรมวงศ์

                พระบรมราชานุเคราะห์     ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์

คำที่ถือว่าเป็นราชาศัพท์อยู่แล้ว  ไม่จำเป็นต้องตกแต่งดังตัวอย่างข้างต้น  คำเหล่านี้มีอยู่ไม่มาก  ที่พบเห็นเสมอ ๆ เช่น

รับสั่ง,  ตรัส          หมายถึง                 พูด                          ใช้สำหรับพระราชวงศ์

โอวาท                    หมายถึง                 คำสอน                  ใช้สำหรับหม่อมเจ้า

ประทาน                หมายถึง                 ให้                          ใช้สำหรับพระราชวงศ์

รับสั่งให้หา          หมายถึง                 สั่งให้เข้าเฝ้า         ใช้สำหรับพระราชวงศ์

รับสั่งให้เข้าเฝ้า    หมายถึง                 สั่งให้เข้าเฝ้า         ใช้สำหรับพระราชวงศ์

เสด็จ                       หมายถึง                 ไป,  มา                   ใช้สำหรับพระราชวงศ์

โปรด                      หมายถึง                 ชอบ, รัก, เอ็นดู    ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

กริ้ว                         หมายถึง                 โกรธ                      ใช้สำหรับพระมหากษัตริย์และพระราชวงศ์

อ้างอิง  ข้อมูลจากบริษัทสำนักพิมพ์พัฒนาสื่อการเรียนการสอน จ.ชัยภูมิ

หมายเหตุ  ขอแจ้งนักเรียนนักศึกศึกษาทุกท่านที่เข้ามาเยี่ยมชม และแสดงความคิดเห็น  ในการเขียนบันทึกของผู้เขียนในเรื่อง  คำราชาศัพท์  ดังนี้

1.  ผู้เขียนต้องการลงข้อมูลเพียงบางส่วนเพื่อใช้ในการฝึกให้นักเรียนทดลองสืบค้นข้อมูลทางอินเตอร์เนต  จึงไม่ลงข้อมูลมากจนเกินไป

2.  ผู้เขียนต้องการให้ผู้อ่านทุกคนที่ค้นข้อมูลได้ค้นข้อมูลจากแหล่งอื่นๆให้หลากหลาย  ไม่ควรค้นที่เดียวแห่งเดียว  ดังนั้นจึงไม่ลงข้อมูลให้ละเอียด

3.  ข้อเสนอแนะต่างๆที่เสนอแนะมาโดยเฉพาะขอข้อมูลคำราชาศัพท์เพิ่มเติม  ผู้เขียนจะพิจารณา  ลงให้ในเร็วๆนี้  ประมาณ  เดือนธันวาคม  2550 โดนจะเปิดเป็นบันทึกใหม่