งานวิจัยระบบอุดมศึกษา จะช่วยให้มองเห็นภาพพัฒนาการของคุณภาพของบัณฑิต และคุณภาพของอาจารย์ ที่เป็นแรงขับเคลื่อนหลักของคุณภาพอุดมศึกษา
วันที่ ๘ ม.ค. ๕๓ ผมออกจากสถาบันคลังสมองของชาติ (สคช.) เมื่อบ่ายโมงด้วยความสุข เพราะได้เห็นเค้าว่าสถาบันฯ จะเป็นหัวขบวนดำเนินการวิจัยระบบอุดมศึกษา สร้างความรู้เชิงระบบขึ้นมาสร้างการเปลี่ยนแปลงให้แก่ระบบอุดมศึกษา
ศ. ดร. ปิยะวัติ บุญ-หลง ผอ. สคช. เสนอผังความคิดยุทธศาสตร์การทำงานของ สคช. ๔ ด้าน คือ (๑) งานวิจัยระบบอุดมศึกษา (๒) งานวิจัยวิจัยนโยบายเรื่องสำคัญๆ ของประเทศ ที่เชื่อมโยงกับอุดมศึกษา (๓) งานหนุนเสริมการเปลี่ยนแปลง (๔) การนำเข้าสู่ระบบอุดมศึกษา ซึ่งได้รับคำชื่นชมอย่างยิ่ง โดยเฉพาะข้อ ๑ ซึ่งจะมีน้ำหนักกว่าครึ่งหนึ่งของงานทั้งหมด ซึ่งจะเน้นที่ ๓ เรื่องใหญ่ๆ คือ Financing, Quality และ Governance
งานวิจัยระบบอุดมศึกษา จะช่วยให้มองเห็นภาพพัฒนาการของคุณภาพของบัณฑิต และคุณภาพของอาจารย์ ที่เป็นแรงขับเคลื่อนหลักของคุณภาพอุดมศึกษา
ผมได้ให้ข้อเสนอให้ทำงานวิจัยร่วมกับสถาบันอุดมศึกษาใน ๒ ลักษณะ คือ (๑) ร่วมมือทำงานวิจัยระบบในลักษณะที่เป็นโจทย์เดียวกันและใช้ research methodology เดียวกัน ทำเป็น multi-center มีการคิดโครงการร่วมกัน และมี steering mechanism (๒) ร่วมมือกันเป็น network หรือ CoP
ผมมีความเห็นว่า สคช. ต้องไม่ทำงานแบบแยกตัวออกจากสถาบันอุดมศึกษา ต้องทำงานแบบร่วมมือเป็น partner กับสถาบันอุดมศึกษา
รศ. ดร. สมพร อิศวิลานนท์ นักวิชาการอาวุโส ของสถาบันฯ นำเสนอแนวคิดในการดำเนินการวิจัยเรื่องสำคัญของประเทศที่มีนัยยะต่อการปรับเปลี่ยนอุดมศึกษา ๓ เรื่องคือ (๑) โครงการวิจัยเพื่อความเข้มแข็งของเศรษฐกิจข้าวไทย และบทบาทของอุดมศึกษา (๒) โครงการสร้างนักวิจัยด้านการประเมินผลกระทบจากการวิจัย (Research Impact Assessment) (๓) โครงการวิจัยการลงทุนและการสร้างนักวิจัยด้านการเกษตร : แนวโน้มจากอดีตและความเสื่อมในอนาคต ทำให้เห็นโอกาสที่ สคช. จะสร้างความรู้ที่มีผลกระทบเชิงระบบต้ออุดมศึกษาได้อีกมากมาย
ผมขอสื่อสารไปยังทุกมหาวิทยาลัยว่า ทุกมหาวิทยาลัยต้องจัดทีมนักวิจัยเพื่อสำรวจตนเอง เพื่อร่วมมือกับ สคช. ในการสร้างความรู้เชิงระบบ เพื่อใช้ในการสำรวจตนเอง และขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง เพื่อสร้างความเข้มแข็งหรือความเป็นเลิศของแต่ละสถาบัน ในลักษณะที่แต่ละสถาบันมีความแตกต่าง
วิจารณ์ พานิช
๘ ม.ค. ๕๓
ผมขอสนับสนุน ผมมีความรู้สึกว่าพวกเราที่เป็นผู้บริหารทั้งสกอ. และตามมหาวิทยาลัยต่างๆ โดยเฉพาะมหาวิทยาลัยของรัฐ ไม่รู้ว่าประเทศที่พัฒนาเขาบริหารอันอย่างไร ดูง่ายๆ ตึกสำนักงานอธิการบดีจะมีบุคคลากรมากมาย และตามคณะก็มีมาก งานก็ซำ้้ซ้อนกัน แต่ภาควิชาที่เป็นหัวใจของมหาวิทยาลัยกลับมีคนน้อยมาก
ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งสำหรับจุดอ่อนของการเกษตรไทยที่เกิดจากอุดมศึกษา แม้แต่อธิการบดีที่เติบโตจากคณะเกษตรยังไม่เห็นความสำคัญใดๆต่อการพํฒนางานด้านการวิจัยสาขาเกษตร
ดิฉันจบปริญญาตรีเกษตร เรียนมาด้วยใจรัก ได้ไปบรรจุทำงานครั้งแรกในโรงเรียนมัธยม อยู่ได้ไม่กี่ปีอาคารปฏิบัติการเกษตรถูกรื้อถอน แทนที่ด้วยสระน้ำพุสวยงาม บ่อเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำถูกแทนที่ด้วยอาคารสมาคมศิษย์เก่า แปลงเกษตรถูกเปลี่ยนเป็นสนามกีฬา... หลายปีต่อมาดิฉันย้ายไปสอนอีกจังหวัดหนึ่ง โรงเรียนตั้งอยู่ในชนบทกลางทุ่งนา นักเรียนเป็นลูกชาวนา 99% แต่พบว่าอาคารเรียนเกษตรมีสภาพชำรุดโครงเหล็กหลังคาแอ่นลงมา ไม่รู้จะยุบตัวลงมาตอนไหน น้ำฝนรั่วลงมายามหน้าฝน ไม่มีการใส่ใจจากผู้บริหาร เขาส่งเสริมให้นักเรียนเรียนสายพาณิชย์มากกว่าเกษตร...ต่อมาดิฉันโอนไปรับราชการในมหาวิทยาลัยท้องถิ่นแห่งหนึ่ง ก็ได้พบว่า มหาวิทยาลัยกำลังจะรื้อถอนอาคารภาควิชาเกษตรเพื่อสร้างอาคารสำนักงานอธิการบดี และแปลงเกษตรกำลังจะถูกเปลี่ยนเป็นสนามกีฬา...(อีกแล้ว!!) จากนั้นดิฉันกลับไปศึกษาต่อยังมหาวิทยาลัยที่จบมา..พบว่าชะตากรรมไม่แตกต่างกับสถาบันที่พบมา แปลงเกษตรที่เหล่านักศึกษาในอดีตเคยร่วมแผ้วถางกลายเป็นถนนหนทาง สิ่งก่อสร้าง และอาคารของคณะอื่นๆ กำลังเบียดรุกเข้ามายังพื้นที่ของคณะเกษตร..ดูเหมือนว่าคณะเกษตรและบรรดาสิ่งปลูกสร้างจะค่อยๆกลับกลายเป็นสิ่งน่ารังเกียจในมหาวิทยาลัยอันโอ่อ่าตระการตา..อนาคตอาจต้องย้ายออกไปอยู่ที่อื่น...ดิฉันได้แต่ปลงอนิจจังว่า... ชะตากรรมของการเรียนการสอนสาขาวิชาเกษตรศาสตร์ไม่แตกต่างกันตั้งแต่ระดับประถมศึกษาถึงอุดมศึกษา..รึว่ามันเป็นสัญญาณแสดงถึงความเจริญก้าวหน้าของประเทศไทยว่ากำลังก้าวพ้นจากยุคเกษตรกรรม.....