รศ. สายันต์ ไพรชาญจิตร์ คณบดีคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ส่งหนังสือ ๒ เล่มมาให้พร้อม สคส. ทำให้ผมนึกออกว่าสถาบันอุดมศึกษาสามารถทำหน้าที่มหาวิทยาลัยเพื่อท้องถิ่นได้หลากหลายบทบาท และบทบาทหนึ่งคือหน้าที่ขุดค้น “ทรัพย์สมบัติเจ้าคุณปู่” ออกมาให้ลูกหลานชื่นชมและเรียนรู้ ดังกรณีหนังสือ “โบราณคดีอาสาที่แหล่งเตาเวียงกาหลง” ที่ผมถ่ายปกมาให้ดู
เรื่องราวในหนังสือเป็นเรื่องของทีมอาสาสมัครระดับ นศ. ป. ตรี ที่ได้รับทุนสนับสนุนจาก บริษัทกรุงเทพประกันภัย และได้ทุนจากการเข้าแข่งขันเสนอโครงการต่อกลุ่มนวัตกรรมเยาวชนเพื่อสังคม (YIY) ด้วยแรงยุและประสานงานของ รศ. สายันต์ ไพรชาญจิตร์ ดำเนินการขุดค้นในช่วงเดือนเมษายน ๒๕๕๑ และมีการถ่ายทำรายการทีวีในช่วงปลายปี ๒๕๕๑ ดังนั้นบางท่านอาจจะเคยรับรู้ทางรายการทีวี Thai PBS
โครงการแบบนี้ หากทำถูกต้อง จะเกิดผลดีหลายด้าน ทั้งผลดีต่อชุมชน ที่เกิดความสามัคคีร่วมแรงร่วมใจกันทำกิจกรรม เกิดความรู้สึกภูมิใจหวงแหนแหล่งโบราณคดีและโบราณวัตถุ และอาจมีส่วนช่วยให้สามารถพัฒนาชุมชนเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางโบราณคดีได้
สำหรับนักศึกษาในโครงการ จะได้เรียนรู้ที่หลากหลาย ทั้งด้านโบราณคดี ด้านการจัดการโครงการ เรียนรู้ชีวิตของชาวบ้าน เรียนรู้ชุมชนและวิธีทำงานร่วมกันกับชุมชน เป็นต้น ถือเป็นการเรียนรู้ที่หาได้ยาก และเป็นแนวทางที่มหาวิทยาลัยควรหาทางส่งเสริมให้เกิด โดยต้องระมัดระวังแบบที่ รศ. สายันต์ท่านระวัง คือไม่เข้าไปครอบงำนักศึกษา ต้องปล่อยให้นักศึกษาหัดดำเนินการโครงการเอง ทางมหาวิทยาลัยคอยให้คำปรึกษาเมื่อทีมนักศึกษาอาสาสมัครต้องการ
แต่นักศึกษาจะไม่สามารถดำรงความสัมพันธ์กับชุมชนอย่างยั่งยืนในระยะยาวได้ มหาวิทยาลัยในท้องถิ่นควรเข้ามารับลูกต่อ ตรงนี้ก็จะเกิดเครือข่ายความร่วมมือระหว่างสถาบันอุดมศึกษาขึ้น ที่ควรมีการรับลูกต่อด้วยการออกค่ายด้วยกันกับชุมชน ถือเป็นกิจกรรมระยะที่ ๒ ที่จะสามารถออกแบบความร่วมมือระหว่างชุมชนหรือท้องถิ่นกับสถาบันอุดมศึกษา ได้อย่างไม่มีข้อจำกัด โดย อบต. หนือองค์การปกครองส่วนท้องถิ่นควรเข้ามาร่วมมือและออกค่าใช้จ่ายบางส่วนด้วย คือ อปท. เข้ามาร่วมเป็นเจ้าของทรัพย์สมบัติอันมีค่าทางโบราณคดีท้องถิ่น และเข้ามาร่วมสร้างคุณค่าเพิ่มจากทรัพย์สมบัตินี้
เรื่องแบบนี้สามารถแตกหน่อออกลูกหลานต่อไปได้ไม่มีวันจบสิ้น ขึ้นอยู่กับว่าสถาบันอุดมศึกษามีจิตวิญญาณในการทำงานเพื่อท้องถิ่นแค่ไหน
วิจารณ์ พานิช
๓ ม.ค. ๕๓
อีกหนึ่งมุมคิดที่คนการศึกษาควรไตร่ตรอง
ขอบคุณบันทึกดีๆทีี่เข้ามากี่ครั้งสร้างพลังขับเคลื่อนได้ทุกที่ครับ