ฮ้า....... ใครก็ตามอย่ามายุ่งกับที่หนูนะ...... ได้โปรด

               สัปดาห์ที่แล้วท่าน อาจารย์ สมชาย ได้วางหลักเรื่องการครอบครองปรปักษ์ ม.1382 ไว้ และขอบคุณเพื่อนๆที่ส่ง ทาง mail เรื่องนี้มาเพิ่มเติม

การครอบครองปรปักษ์
       การครอบครองปรปักษ์ หมายถึงการ เสียสิทธิในทรัพย์สินของตนโดยการถูกผู้อื่น แย่งการครอบครองหรือ ในทางกฏหมายเรียกว่าอายุความได้สิทธิ เป็นการที่บุคคลอื่นจะได้สิทธิ์ หรือ กรรมสิทธิในทรัพย์สินของเราโดยการครอบครอง ทั้งนี้ตามกฏหมายแพ่งและ พาณิชย์ระบุไว้ว่าบุคคลใด ครอบครองทรัพย์สินของบุคคลอื่นไว้โดยสงบ และโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของถ้าเป็นอสังหาริมทรัพย์ได้ครอบครองติดต่อกันเป็นเวลา 10 ปี ถ้าเป็นสังหาริมทรัพย์ได้ครอบครองติดต่อกันเป็นเวลา 5 ปี ถือว่าบุคคลนั้นได้กรรมสิทธิ์

การครอบครองปรปักษ์

l      เงื่อนไขการได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์โดยการครอบครองปรปักษ์ ม. 1382

l      การเกี่ยวเนื่องคดีอาญา ม. 1383

l      การนับระยะเวลาการครอบครอง ม. 1384

l      การโอนการครอบครอง ม. 1385

l      การใช้อายุความได้สิทธิ ม. 1386

องค์ประกอบของการครอบครองปรปักษ์

มาตรา 1382  บุคคลใดครอบครองทรัพย์สินของผู้อื่นไว้โดยความสงบและโดยเปิดเผยด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ ถ้าเป็นอสังหาริมทรัพย์ได้ครอบครองติดต่อกันเป็นเวลาสิบปี ถ้าเป็นสังหาริมทรัพย์ได้ครอบครองติดต่อกันเป็นเวลาห้าปีไซร้ ท่านว่าบุคคลนั้นได้กรรมสิทธิ์

lการครอบครองปรปักษ์ ต้องครบเงื่อนไขตาม ม. 1382 จึงจะได้กรรมสิทธิ์

1. การครอบครอง

2. ทรัพย์สินของผู้อื่น

3. โดยสงบ เปิดเผย เจตนาเป็นเจ้าของ 

4. ระยะเวลา อสังหาฯ – 10 ปี, สังหาฯ – 5 ปี

ผล บุคคลนั้นได้ไปซึ่งกรรมสิทธิ์

ข้อพิจารณาเกี่ยวกับตัวทรัพย์สินก่อนการอ้างการครอบครองปรปักษ์

1. ทรัพย์นั้น ต้องสามารถมีกรรมสิทธิ์ได้

ทรัพย์ที่มีกรรมสิทธิ์ได้เสมอ คือสังหาริมทรัพย์

ส่วนอสังหาริมทรัพย์นั้น ขึ้นอยู่บนที่ดิน ที่ดินนั้นอาจแยกได้เป็นที่ดินอันมีกรรมสิทธิ์ได้ หมายถึงที่ดินซึ่งมีโฉนดที่ดิน/โฉนดแผนที่/โฉนดตราจอง/ตราจองที่ตราว่าได้ทำประโยชน์แล้ว/ที่บ้านที่สวนตามบทกฎหมายเบ็ดเสร็จ บทที่ 42 (ดังนั้น การครอบครองที่ดินมือเปล่า แม้นานเพียงใด ก็ไม่อาจได้มาซึ่งกรรมสิทธิ์)

 2. ทรัพย์สินที่มีกฎหมายบัญญัติไว้เป็นพิเศษ เช่น เครื่องหมายการค้า ลิขสิทธิ์ สิทธิบัตร ไม่อาจอ้างการครอบครองปรปักษ์ได้ (ฏีกา 677/32, 9544/42, 846/34 )

เนื่องจากทรัพย์สินเหล่านี้มีลักษณะพิเศษ ต่างไปจากอสังหาฯหรือสังหาฯ (กลับไปดูความหมายของสังหาฯ สังเกตประกอบกับหุ้นส่วน ที่มีการตีความว่าเป็นสังหาฯ อาจครอบครองปรปักษ์ได้)

3. เงินตรา ไม่อาจอ้างการครอบครองปรปักษ์ได้

เงินที่ได้ชำระหนี้ เป็นกรรมสิทธิ์ของเจ้าหนี้ทันที่ ต่อมาเมื่อมีการยกเลิกสัญญา เจ้าหนี้ต้องคืน จะอ้างว่าครอบครองปรปักษ์ไม่ได้ (ฎีกา 3534/46)

4. สาธารณสมบัติของแผ่นดิน (ม.1304) ไม่อาจยกอายุความขึ้นต่อสู้ได้ ม. 1306

องค์ประกอบของการครอบครองปรปักษ์
1. การครอบครอง

lพิจารณาโดยพฤติการณ์ เหมือนกับการเข้ายึดถือ ว่าถึงขนาดที่จะอ้างได้ว่าเป็นการเข้าครอบครองทรัพย์นั้นแล้ว (รวมถึงการมีผู้อื่นถือครอบไว้แทน ด้วย)

lกรณีเป็นสังหาริมทรัพย์ คือ การเข้าถือเอาทรัพย์นั้นไว้กับตน

lกรณีเป็นอสังหาริมทรัพย์ อย่างไรจึงถือว่าได้เข้าครอบครอง

การสร้างสิ่งก่อสร้างเอนเข้าไปในที่ดินของผู้อื่น ไม่ถือเป็นการครอบครอง อ้างการครอบครองปรปักษ์ไม่ได้

องค์ประกอบของการครอบครองปรปักษ์
2. ทรัพย์สินของผู้อื่น

lการครอบครองปรปักษ์นั้น จะต้องเป็นทรัพย์สินของผู้อื่น

lการครอบครองทรัพย์สินที่ตนเป็นเจ้าของร่วมนั้นไม่อาจอ้างการครอบครองปรปักษ์ได้

lการเป็นทรัพย์ของผู้อื่นนี้ เป็นไปตามข้อเท็จจริง

lเจตนาของผู้ครอบครอง ไม่ถือเป็นข้อสำคัญ

เช่น การเข้าครอบครองนั้น ผู้ครอบครองไม่รู้ว่าเป็นทรัพย์สินของผู้อื่น เข้าใจว่าเป็นทรัพย์สินของตนเอง

ไม่จำเป็นต้องพิจารณาว่าสุจริตหรือไม่ เช่น ที่ของเราแม้จะล้อมรั้ว แต่ถ้ามีคนเข้าไปครอบครองทำประโยชน์ตามมาตรา 1382 เราก็มีโอกาสทรัพย์หลุดลอยได้

องค์ประกอบของการครอบครองปรปักษ์
3. โดยสงบ เปิดเผย เจตนาเป็นเจ้าของ

lโดยสงบ หมายถึง ต้องไม่มีการโต้แย้ง ฟ้องร้อง ดำเนินการให้ผู้ครอบครองไม่อาจครอบครองทรัพย์นั้นได้อย่างปกติ

 เช่น การแจ้งความ การฟ้องขับไล่ การหวงห้ามกันและกัน การไปแจ้งต่อทางการเช่น อำเภอ

แต่การโต้เถียงกัน ยังไม่ถือว่า “ไม่สงบ”

lโดยเปิดเผย หมายถึง ต้องไม่มีการปิดบังอำพราง หรือซ่อนเร้นการเข้ายึดถือ

lด้วยเจตนาเป็นเจ้าของ การครอบครองนั้นต้องมีเจตนาเป็นเจ้าของทรัพย์นั้นด้วย

 องค์ประกอบของการครอบครองปรปักษ์
3. โดยสงบ เปิดเผย เจตนาเป็นเจ้าของ

lการจะเป็นครอบครองปรปักษ์ได้ ต้องเจตนาเป็นปฏิปักษ์ต่อความเป็นเจ้าของ ของผู้มีกรรมสิทธิ์นั้น

lดังนั้น การครอบครองแทน/ การเป็นเจ้าของรวม/ ผู้เช่า/ ผู้ดูแลแทน/ผู้ครอบครองทรัพย์เนื่องมาจากนิติกรรม เช่น จำนอง จำนำ สัญญาจะซื้อจะขาย / ผู้อาศัย

lไม่อาจอ้างการครอบครองปรปักษ์ได้ แม้ว่าจะครอบครองนานเท่าใดก็ตาม

lเพราะ ถือว่าเป็นการครอบครองโดยอาศัยสิทธิของเจ้าของทรัพย์นั้น

lการจะเปลี่ยนเจตนาการยึดถือ ว่าจะไม่ทำการยึดถือไว้แทนผู้เป็นเจ้าของ จะต้องแสดง/ส่งการเปลี่ยนเจตนานั้นไปยังเจ้าของ จึงจะเริ่มนับระยะเวลา

องค์ประกอบของการครอบครองปรปักษ์
4. ระยะเวลาในการครอบครอง

lต้องครอบครองติดต่อกัน

หากเป็นอสังหาริมทรัพย์ 10 ปี

หากเป็นสังหาริมทรัพย์ 5 ปี

lจะเริ่มนับระยะเวลาได้ ต่อเมื่อครอบครองครบองค์ประกอบข้างต้นแล้ว

จะได้กรรมสิทธิ์

การนับระยะเวลา เมื่อมีความเกี่ยวเนื่องกับความผิดทางอาญา

lตย. บุกรุก เป็นความผิดตาม ม. 362 ปอ. โทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี ตาม ม. 95 ปอ. กำหนดอายุความไว้ 5 ปี สำหรับโทษจำคุก ไม่เกินหนึ่งปี ดังนั้น การบุกรุก อายุความอาญา 5 ปี การได้มาตาม ม. 1382 ยาวกว่าคือ 10 ปี ดังนั้นต้องครอบครองติดต่อกัน 10 ปี จึงจะได้กรรมสิทธิ์ในที่ดินนั้น

หมายเหตุ การฟ้องคดีเพื่อเอาคืนที่ดิน ซึ่งถูกแย่งการครอบครอง ต้องฟ้องภายใน 1 ปี นับจากถูกแย่งการครอบครอง มิใช้นับจาก ที่เจ้าของที่ดินทราบเรื่อง

ที่ดินเป็นสปก.ไม่ใช่เป็นที่ดินที่มีเอกสารสิทธิ์ เป็นโฉนดที่ดิน จะถือว่าเป็นการครอบครองโดยปรปั้กษ์ไม่ได้ 

การครอบครองปรปักษ์จะต้องเป็นการครอบครองที่ดินที่มีโฉนดเท่านั้น