จากลุ่มน้ำปัตตานีสู่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา... ๒๒๔ ปี ณ บ้านปากลัด เมืองพระประแดง”

 

“จากลุ่มน้ำปัตตานีสู่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา... ๒๒๔ ปี ณ บ้านปากลัด เมืองพระประแดง”

๖ – ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๗

วัตถุประสงค์

                        หากกล่าวถึง “บ้านปาก-ลัด” บุคคลคนทั่วไปจะนึกถึงชาวมอญเป็นหลัก ซึ่งมีนักประวัติศาสตร์ได้ศึกษาขนบธรรมเนียบ ประเพณี วิถีชีวิต และได้เผยแพร่ให้ทราบประวัติค่อนข้างละเอียดแล้ว

                        แต่ในขณะเดียวกันยังมีกลุ่มชาวบ้านต่างชาติพันธ์ในชุมชนเก่าแก่แห่ง “บ้านปากลัด” ที่นับถือศาสนาอิสลามอยู่ด้วยจำนวนมาก  ซึ่งยังมีนักประวัติศาสตร์ค่อนข้างจำกัดที่ได้ศึกษาว่าชาวมุสลิมเหล่านี้มีประวัติ แหล่งที่มาจากไหน และมาอาศัยอยู่ที่ “บ้านปากลัด” นี้ได้อย่างไร   แต่อย่างไรก็ดี  จากการค้นคว้าในเบื้องต้นและคำบอกเล่าในสายตระกูลทำให้ทราบว่า ชาวมุสลิมกลุ่มนี้ได้อาศัยอยู่ใน “บ้านปากลัด” นี้ คือทั้ง ปาก(คลอง)ลัดโพธิ์ และปาก(คลอง)ลัดหลวง นี้มาแล้วเป็นเวลาหลายชั่วอายุคนอาจจะมากถึง ๓๐๐ ปี หรือกว่านี้ก็เป็นได้ คือตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลายที่มาจากเมืองมะละกาปลายแหลมมลายูและที่มาจากอินเดีย โดยได้แต่งงานกับชาวมอญ ชาวสยาม ในสายตระกูลที่รู้จักกันในนามพวก“แขกเก่า” ดังปรากฏชุมชนและ“กุโบร์” หรือสุสานดั้งเดิมทั้งสองฝั่งของปากคลองลัดโพธิ์ ในบรรดากลุ่มนี้บ้างยังนับถืออิสลาม เช่น ในสกุลของ นายสุไลมาน  วงษ์-พานิช อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร บ้างก็เปลี่ยนเป็นพุทธศาสนิกชน เช่น ในสกุลยังเจริญ สกุลไวทยานนท์     เป็นต้น                                                                       

                    ส่วนมุสลิมอีกกลุ่มที่เป็นชาติพันธ์มลายู ซึ่งเป็นกลุ่มมุสลิมส่วนใหญ่ทั้งในบ้านปากลัดและภาคกลางของประเทศ ที่สืบทอดต่อกันมาว่าบรรพบุรุษมีที่มาจากผลของสงครามประเพณีระหว่างสยามกับปัตตานีเมื่อ พ.ศ.๒๓๒๙  โดยบุคคลในชุมชน “บ้านปากลัด” นี้เป็น “โต๊ะครู” ผู้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญทางด้านวิชาการศาสนาอิสลามเป็นอย่างมาก จนมีคำกล่าวของนักวิชาการในอดีตว่า “ในทวีปนี้ จะหาผู้ใดที่มีความรู้มากไปกว่า ครูมุส ตอฟา (บ้าน)ปากลัด กับโต๊ะครูกะบาลี ประเทศมาเลเซีย ไม่มีอีกแล้ว” ท่านโต๊ะครูมุสตอฟาหรือ “โต๊ะจำปา”     ท่านโต๊ะกีดำ  การีมี ซึ่งชาวมอญและชาวจีนชนต่างศาสนิกในตลาดเมืองพระประแดงได้ให้ความเคารพนับถืออย่างมาก เป็นที่ทราบกันว่าในอดีตหากจะเรียนรู้ด้านวิชาการศาสนาอิสลามในภาคกลางนี้ ปอเนาะ “บ้านปากลัด” จะเป็นที่รู้จักเป็นอย่างมากของผู้แสวงหาความรู้ทุกท่าน เช่น “ครูต่วน  สุวรรณศาสตร์ จุฬาราชมนตรี ท่านที่๑๓”  ก็เคยมาเรียนหนังสืออยู่ใน “บ้านปากลัด”  ด้วยเช่นกัน  และยังมีบุคคลสำคัญชาว “บ้านปากลัด” เป็นที่รู้จักจนถึงชนรุ่นปัจจุบัน เช่น ท่านแช่ม พรหมยง หนึ่งในคณะราษฎร์ และจุฬาราชมนตรี ท่านที่ ๑๒   ท่านอิหม่ามอับบาส (แชบะฮ์)  แสงวิมาน  ท่านโต๊ะกีดำ การีมี และท่านครูฉ่ำ เป็นต้น 

                 ด้วยอาชีพทางเกษตรและความหนาแน่นของชุมชนใน“บ้านปากลัด”แห่งนี้ก็ได้อพยพหรือขยายชุมชนไปอยู่ในท้องที่ต่างๆ เช่นเขตทุ่งครุ  แขวงบางมด  จ.นนทบุรี  จ.อยุธยา  จ.ปทุมธานี   จ.นครศรีธรรมราช ฯลฯ  ชุมชนมุสลิมใน “ปากลัด” นี้จึงนับได้ว่าเป็นชุมชนมลายูมุสลิมแห่งแรก ๆ ในลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งสมควรที่นักวิชาการด้านต่าง ๆ จะได้ทำการศึกษา ค้นคว้า รวบรวมจัดแสดงเป็นแหล่งการเรียนรู้ ส่งเสริมการท่องเที่ยว    ทั้งด้านประวัติศาสตร์  ชาติพันธ์ ขนบประเพณีต่าง ๆ และเชิงเศรษฐกิจ ของสังคมพหุวัฒนธรรมอย่าง “บ้านปากลัด” เมืองพระประแดงแห่งนี้

วัตถุประสงค์

๑.     เพื่อให้ชาวมุสลิมในหมู่บ้านปากลัดได้ศึกษา เกิดความรู้ ภาคภูมิใจในประวัติศาสตร์ของบรรพชน ที่มีส่วนร่วมในการสร้างชาติมาแต่ในอดีต

๒.     เพื่อเกิดการอนุรักษ์ ฟื้นฟูและเผยแผ่ศิลปวัฒนธรรม ขนบธรรมเนียม ประเพณีถิ่น

๓.     เพื่อจัดตั้งศูนย์วัฒนธรรมชุมชนมุสลิมบ้านปากลัด

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

๑.     ชาวมุสลิมในหมู่บ้านปากลัดมีความภาคภูมิใจ  รักและหวงแหนในแผ่นดินเกิด

๒.     ชาวไทยเชื้อชาติ ศาสนิกชนต่างๆ มีความรู้จักและเข้าใจชาวมุสลิมบ้านปากลัดในองค์มิติต่างๆ

๓.     เกิดองค์ความรู้และแหล่งการเรียนรู้ ส่งเสริมการท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ ชาติพันธ์และวัฒนธรรมในเมืองพระประแดง  ปริมณฑลกรุงเทพฯ

วัน เวลา สถานที่จัดงาน

                        ระหว่างวันเสาร์ ที่ ๖ ถึงวันอาทิตย์ ที่ ๗ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๓

                        ณ มัสยิดดารอสอาดะห์และอาคารบริเวณโดยรอบ  ตำบลบางพึ่ง อำเภอพระประแดง

                        จังหวัดสมุทรปราการ

 

กิจกรรม

๑.     นิทรรศการประวัติศาสตร์

๒.     สัมมนาเชิงวิชาการ

๓.     การแสดงศิลปวัฒนธรรม ขนบประเพณีมลายูถิ่นปากลัดและภาคกลาง

ผู้รับผิดชอบโครงการ

                        - คณะกรรมการอิสลามประจำมัสยิดดารอสอาดะห์

                        - ศูนย์ข้อมูลรูท(เครือญาติมุสลิมมลายูลุ่มน้ำเจ้าพระยา)

                         - สโมสรมลายูลุ่มน้ำเจ้าพระยา (ในเครือของ สภาศิลปวัฒนธรรมมุสลิมสยาม)

                        - ยุวมุสลิมบ้านปากลัด

                        - ศูนย์อนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมท้องถิ่นและสิ่งแวดล้อมจังหวัดชายแดนภาคใต้

มัสยิดหลังที่ 3 หินอ่อนที่ปูพื้นเป็นชุดเดียวกับที่รัฐสภาเดิม

อาคารหลังนี้มีอายุมากกว่า 75 ปี ได้รื้อไปแล้ว

มัสยิดหลังปัจจุบัน

 

ติดต่อสอบถามรายละเอียดได้ที่

           081-6254139    นาวาวี

           089-1069147    อนันต์

           081-8457585    สรรเสริญ

           087-9783033    สุมิตร

           02-8168175     มัสยิดดารอสอาดะห์

 E-mail : [email protected]