สวทน. กำลังจัดทำนโยบาย วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมแห่งชาติ (วทน.) ในกรอบระยะเวลา ๑๐ ปี   และขอมาสัมภาษณ์ผมเมื่อวันที่ ๘ ธ.ค. ๕๒ เรื่อง “การเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวิถีชีวิตและการกระจายอำนาจการปกครอง”   สำหรับนำไปใช้กำหนดทิศทางอนาคตของสังคมไทย   และวางบทบาทของ วทน. ในประเด็นดังกล่าว


          ผมได้เตรียมความเห็นไว้ล่าวหน้าดังต่อไปนี้

• การ ปป. ระยะยาว ไม่เป็นเส้นตรง   มีช่วงที่เปลี่ยนเร็ว-ช้า    มีช่วงที่เปลี่ยนแบบไม่คาดหมาย


• การรับใช้ ตอบสนอง ชี้นำ คนส่วนใหญ่   วทน. ของคนส่วนใหญ่ ไม่ใช่ของคนส่วนน้อยที่เป็นกลุ่มได้เปรียบในสังคม   วทน. กับบทบาทสร้างสังคมที่โปร่งใส ผู้คนรับรู้ความจริงหลากหลายมิติ    วทน. ที่ช่วยให้คนรู้เท่าทัน    วทน. กับการเรียนรู้ของสังคม    การจัดนโยบาย/จัดการ วทน. ที่แก้ market failure ของ วทน.  


• วทน. มีส่วนเร่งช่องว่าง   หรือลดช่องว่าง  


• วทน. ส่วนสัมผัสโลกาภิวัตน์  กับส่วนสัมผัสชุมชน 


• ทีม วทน. ต้องเข้าไปสัมผัสโดยตรง    อย่าเดาหรือคิดเอา   เพราะที่เดาหรือคิดเอานั้น จะไม่ตรงกับความเป็นจริง


• การ ปป. ที่มีพลังกระแทกมาจากภายนอก โลกาภิวัตน์    กับที่ค่อยๆ ปป. สะสมจากภายในสังคมเอง อย่างไม่รู้ตัว   ในเยาวชนจะมีส่วนมาก 

 
• ปัจจัยหลักที่ทำให้วิถีชีวิตเปลี่ยนแปลงมาก : เยาวชนเปลี่ยน   ครอบครัวเปลี่ยน    สภาพแวดล้อมเปลี่ยน    เทคโนโลยี   การรุกคืบของทุนนิยม    การเมือง   การกระจายอำนาจและความรับผิดชอบ 


• บทบาทสำคัญของ วทน. : การเรียนรู้ตลอดชีวิตเพื่อมีชีวิตอยู่ในระบบเศรษฐกิจพอเพียง    ความแตกต่างหลากหลายในสังคมที่มีความยึดเหนี่ยวในครอบครัวและชุมชน    การร่วมมือและตอบสนองระบบการศึกษา


• วทน. ที่ช่วยให้คนในสังคม / ชุมชน พึ่งตัวเองได้ พึ่งพาช่วยเหลือกันเอง   ลดการพึ่งพาภาครัฐ / นักการเมือง 


• ต้องอย่าคิดแบบเดียว คือแบบเทคโนโลยีนำ    ต้องคิดหลายแบบ และมีแบบที่ใช้วิถีชีวิตของผู้คนนำด้วย  


• ต้องอย่านิยาม วทน. แบบที่แคบ   ต้องนิยามให้กว้าง โดยนิยามมาจากมุมของชีวิตผู้คนส่วนใหญ่ของสังคมด้วย 

 
          คนที่มาสัมภาษณ์เป็นคนหนุ่มสาว ๔ คน   มีคุณสิริพร พิทยโสภณ เป็นคนประสานงานและมาร่วมสัมภาษณ์   บอกผมหลังการพูดคุย ๑ ชั่วโมงว่า ได้มุมมองที่แตกต่างเอาไปคิดต่อ

 

วิจารณ์ พานิช
๑๑ ธ.ค. ๕๒