'"....จิตใจที่เป็นศัตรูกันนั้น เป็นเงื่อนไขที่ทำให้ทุกอย่างก็แปรเป็นอาวุธสงครามได้หมดทั้งเปิดเผยและสงครามใต้ดิน สงครามคือจิตใจ และกระบี่ก็อยู่ที่ใจ....."

หากเรามีจิตใหญ่ใจกว้างต่อความแตกต่างหลากหลายของสังคมและมุ่งออกไปเรียนรู้โลกกว้างผ่านการทำสิ่งต่างๆในวิถีชีวิตแล้ว ก็มีอีกหลายอย่างที่ผู้คนจะสามารถแลกเปลี่ยนสื่อสารและสร้างความเข้าใจแก่ผู้อื่นในนามสมาชิกของสังคม สามารถเป็นทูตสานสัมพันธ์สิ่งดี และเป็นสื่อเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ เพื่อร่วมสร้างสิ่งดีๆของสังคมไทย เพื่อนบ้าน และนานาประเทศที่เป็นเพื่อนร่วมโลก เป็นพลังการมีส่วนร่วมจากสิ่งที่ทุกคนทำได้

ตัวอย่าง ๑ เพื่อนผมคนหนึ่งเป็นจิตรกรหญิง ในแง่ภาษาอังกฤษและภาษาอื่นๆนั้นก็พอหากินข้าวได้เท่านั้นครับ แต่ในด้านศิลปะ สีน้ำ และการเขียนรูปเพื่อจัดแสดงแบบข้ามประเทศแล้วละก็ เธอสามารถสื่อสะท้อนลมหายใจและจิตวิญญาณทั้งจากสังคมไทยและสังคมที่ไปเยือนทั้งในกลุ่มอาเซียน อินโดจีน และหลายประเทศในยุโรปได้เป็นอย่างดี

โรงแรมชั้นนำบางแห่งทั้งในและต่างประเทศยินดีอำนวยความสะดวกอย่างดีแก่เธอเพียงขอให้เธอไปพักฟรีเป็นเกียรติแก่โรงแรมแล้วขอให้เขียนรูปทิ้งไว้สัก ๑ รูปเพื่อเอาไว้ติดโรงแรมเท่านั้น การดำรงชีวิตโดยอยู่กับการทำงานศิลปะเป็นสิ่งที่ทำได้ยาก และในจำนวนที่มีอยู่เป็นจำนวนน้อยของสังคมไทยนั้นก็มีจิตรกรหญิงอยู่เพียงไม่กี่คน ผลงานของเธอจึงมีนัยะต่อการบุกเบิกและเป็นสิ่งหายาก นอกเหนือจากคุณค่าทางศิลปะที่ผู้คนชื่นชอบ

โดยวิธีนี้ เลยทำให้เธอเป็นจิตรกรหญิงในจำนวนไม่กี่คนที่เป็นทูตทางศิลปวัฒนธรรมของไทย-ลาว รวมทั้งร่วมกับนักเขียนต่างประเทศ วาดรูปนครวัดและนครธม วิถีชีวิตของสังคมเวียดนาม ตีพิมพ์เป็นหนังสือเผยแพร่ไปทั่วโลก คนทั่วโลกได้เห็นแง่มุมความสูงส่งและพึงต้องเคารพ ของสังคมและวัฒนธรรมชาวเอเชีย จากภาษาศิลปะและการสื่อจากหัวใจผ่านมือของเธอ

ตัวอย่าง ๒  อีกคนหนึ่งเธอเขียนสีน้ำแล้วแสดงงานและปฏิสัมพันธ์กับผู้ชมระดับต่างๆทางอินเทอร์เน็ตเพราะในอีกทางหนึ่งเธอต้องดูแลพ่อแม่ผู้ชราและสุขภาพไม่ดีระดับที่ละทิ้งไปไกลหูไกลตาไม่ได้ เธอพูดและเขียนภาษาอังกฤษแทบไม่ได้ ผมต้องเป็นที่ปรึกษาเธอตอบโต้กับเพื่อนๆต่างประเทศอยู่เป็นเดือน

แต่ความต้องการที่จะสื่อถึงกันเพื่อสร้างความเข้าใจของมนุษย์นั้น แม้แต่ภาษาก็ไม่ทำให้มีข้อจำกัด คนทั่วโลกคุยกับเธอด้วยสารพัดวิธี เพราะจิตใจต้องการเดินเข้าหากัน การสื่อและปฏิสัมพันธ์กันเพื่อสานความเข้าใจอันลึกซึ้งระหว่างกันจึงไม่ได้เป็นแค่ภาษา เลยก็สามารถเคลื่อนไหว ทำงานด้วยกันได้

เดี๋ยวนี้เธอเป็นคนไทยที่เป็นจิตรกรหญิงที่ได้รับการตอบรับเป็นสมาชิกของสมาคมเขียนสีน้ำของอเมริกา ดูเหมือนว่าจะเป็นคนแรกและคนเดียวในขณะนี้ ซึ่งทำให้เธอเป็นเครือข่ายที่มีสมาชิกร่วมเคลื่อนไหวทั้งทางด้านศิลปะและด้านอื่นๆอีกทั่วโลก รวมทั้งในเอเชีย ส่วนในประเทศนั้นก่อนจะหันมาวาดรูป เธอเป็นนักเขียนที่มีนักอ่านระดับประเทศอยู่จำนวนหนึ่ง และเป็นนักเขียนคนดีศรีจังหวัดของบ้านเกิด

ตัวอย่าง ๓  คีตาโร หรือ Kitaro นั้น เป็นชาวญี่ปุ่น ที่ต่อมาอยากเล่นดนตรีด้วยเครื่องดนตรีไฟฟ้าที่เรียกว่าซินติไซเซอร์ (Syntisizer) และเขาทั้งพูดภาษาอังกฤษไม่ได้ อ่านโน๊ตดนตรีไม่ออก เล่นดนตรีตามมาตรฐานไม่เป็น แต่มีหูในการฟังความเป็นดนตรีและสร้างดนตรีเองจากธรรมชาติรอบตัวได้อย่างลึกซึ้ง

เขาสามารถเล่าและถ่ายทอดสิ่งที่ต้องการให้คนสัมผัสด้วยความรู้สึกด้วยภาษาดนตรี ในขณะที่เพลงและเครื่องดนตรีอยู่ในฐานะเป็นสื่อของเขาเท่านั้น นักดนตรีแบบกระแสหลักขบขันและดูถูกคีตาโรในยุคแรกเริ่มมาก แต่ต่อมาผลงานของคีตาโรก็ทำให้ทั่วโลก รวมไปจนถึงวงการดนตรี ต้องยอมรับและไม่สามารถดูถูกดนตรีจากเครื่องไฟฟ้าได้อีกต่อไป

เขาเป็นผู้สร้างปรากฏการณ์ผู้แสดงคอนเสิร์ตจากผู้แต่งและผู้เล่นคนเดียว ที่นำเอาการแสดงคอนเสิร์ตด้วยเครื่องดนตรีไฟฟ้า ไปสื่อภาษาจิตวิญญาณระหว่างมนุษย์ด้วยการแสดงดนตรีทั่วโลก และในขณะที่เขาอ่านโน๊ตไม่เป็นนั้น เพลงของเขากลับมีวงแบคอัพที่เป็นนักดนตรีมืออาชีพสุดยอดของโลกเป็นทีม

ทุกครั้งที่แสดงคอนเสิร์ต คีตาโรแก้ปัญหาการสื่อด้วยภาษาอังกฤษไม่ได้โดยการทำคู่มือในการดูและฟังเพลงแต่ละเพลงให้กองบรรณาธิการจำเพาะกิจจัดพิมพ์และแจกจ่ายแก่ผู้ชมให้เป็นส่วนหนึ่งของการจัดแสดง ฉบับที่มีเนื้อหาและรายละเอียดมากก็จัดจำหน่ายแก่บางคนที่สนใจมากกว่าคนอื่น เสวนาและคุยงานทางความคิดผ่านล่าม ไปประเทศไหนก็หาล่ามภาษานั้น และบางครั้งก็ใช้ล่ามสองคน คนหนึ่งเป็นล่ามญี่ปุ่นและอีกคนเป็นล่ามท้องถิ่น

โดยวิธีนี้เขาทำให้ทั้งตนเองและผู้คนทั่วโลกทั้งที่เป็นสังคมที่ใช้ภาษาอังกฤษและสังคมที่มีภาษาของตนเอง ข้ามพ้นความแตกต่างและสื่อภาษาความสะเทือนใจ ทุกข์ร้อน รักและเสียใจเป็นเหมือนกัน ผ่านภาษาความเป็นมนุษย์

เรื่องราวที่สื่อสะท้อนผ่านผลงานเพลง เป็นการศึกษาความคิดและความลึกซึ้งเกี่ยวกับชีวิต ความหมาย และคุณค่าของสรรพสิ่ง ซึ่งเป็นเรื่องราวผู้คนของทุกสังคมในโลก

ความเป็นสากลในแง่มุมนี้จึงหมายถึงสิ่งที่มีอยู่โดยพื้นฐานของมนุษย์ทุกคนที่ต้องค้นพบตนเองและสื่อสะท้อนออกมาอย่างเป็นตัวของตัวเองให้มากที่สุดเพื่อที่ผู้อื่นจะได้ดื่มด่ำและเดินเข้าไปสร้างความสุขและความศานติแห่งจิตใจอันลึกซึ้งด้วยกัน ดนตรี ภาษา จึงเป็นเพียงเครื่องมือและอุปกรณ์ในการไปสู่จุดหมายที่สูงส่งอย่างที่เขาเชื่อเกี่ยวกับศักยภาพของมนุษย์ และความแตกต่างกันทางสังคมก็เป็นเพียงเยื่อบางๆที่กางกั้นอยู่เท่านั้น

คีตาโรแต่งเพลงด้วยการฮัมให้เป็นเสียงพร้อมกับเล่นสดจากเครื่อง Syntisizer แล้วให้เครื่องไฟฟ้าเรียบเรียงโน๊ตเบื้องต้น มอบให้นักดนตรีแกะเพลงของเขาอีกทีหนึ่ง ปัจจุบัน คีตาโรได้ชื่อว่าเป็นคีตกวีของโลกและเป็นแม่บทของดนตรีแนวก้าวหน้ายุคใหม่ของโลก ผมเคยไปดูคอนเสิร์ตของเขาครั้งหนึ่งเมื่อมาเปิดคอนเสิร์ตในประเทศไทยน่าจะกว่าเมื่อ ๒๐ ปีก่อน

บัตรไม่พอขายสำหรับผู้ชมแทบทุกรอบ ซึ่งเป็นปรากฏการณ์แรกๆที่ผู้คนเพิ่งเคยเห็นว่า คนเล่นดนตรีคนเดียวก็แสดงเป็นคอนเสิร์ตได้ และเป็นแม่บทของศิลปินเดี่ยวในหลายด้านในเวลาต่อมา งานของคีตาโรเป็นหนึ่งในตัวแทนทางวัฒนธรรมที่ทำให้สังคมอเมริกาและยุโรปต้องให้การยอมรับคนเอเชียและคนผิวเหลือง

การทำให้ภายในตัวตนของมนุษย์มีความแยบคายต่อกัน และมีจิตใจที่โน้มไปสู่กันก่อน จากนั้น ทุกๆอย่างก็จะถูกเลือกสรรค์ขึ้นมาใช้แก้ปัญหาได้อย่างไม่จำกัด สิ่งที่เป็นปัญหา จิตใจและศักยภาพภายในของมนุษย์ก็จะระดมพลังกันออกมาแก้ปัญหาได้เอง  เหมือน 'รักกันอยู่ฟากฟ้าเขาเขียว เสมือนอยู่หอแห่งเดียวร่วมห้อง ชังกันบ่แลเหลียวตาต่อกันนา เสมือนขอบฟ้ามาป้องป่าไม้มาบัง' (จากโคลงโลกนิต) ในมุมกลับ จิตใจที่เป็นศัตรูกันนั้น ทุกอย่างก็แปรเป็นอาวุธสงครามได้หมดทั้งเปิดเผยและสงครามใต้ดิน ด้วยเช่นกัน 

เพิ่มมุมมองอย่างนี้ขึ้นมาอีก ก็จะทำให้ชาวบ้านทั่วไปก็ยิ่งมีโอกาสร่วมกันเป็นทูตและเป็นสื่อที่สร้างสรรค์ระหว่างสังคมได้มากยิ่งๆขึ้นทุกคน.