การดูแลรักาดนตรีไทย

ดูแลรักษาเครื่องดนตรีไทย

                เครื่องดนตรีไทยทุกชนิด ถ้าผู้ใช้ไม่รู้จักเก็บรักษา ก็จะชำรุด เสียหายได้ง่าย จึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ผู้ใช้หรือผู้บรรเลงจะต้อง เก็บรักษาให้ถูกวิธี
                วิธีการดูแลรักษาเครื่องดนตรี ขลุ่ย

๑. หลังจากเป่าแล้วควรเช็ดให้สะอาด

๒. ใส่ถุงเก็บให้เรียบร้อย

๓. หากเลาขลุ่ยแตก ให้ใช้กาวอัด

วิธีการดูแลรักษาเครื่องดนตรีไทย(จะเข้)

๑.ควรเก็บใส่ตู้ และคลุมด้วยผ้าที่เย็บเป็นรูป

๒.เมื่อใช้บรรเลงเสร็จแล้ว ไม่ควรลดสาย(สายเอ็น)เพราะสายจะเข้ากับหย่องจะเสียดสีกันทำให้หย่องสึก

๓.หากนมจะเข้หยุดให้ใช้กาวลาเท็กซ์ติดไว้ในตำแหน่งเดิม

๔.เมื่อใช้บรรเลงมากๆ หรือใช้มาแล้ว เป็นเวลานานๆ จะทำให้เสียงเบาและมีเสียงแทรกซ้อนให้เปลี่ยนสายใหม่

๕.การใส่แหนต้องเป็นผิวไม้แก่ๆหนุนสายสายเอกและสายทุ้ม และเปลี่ยนเข้าออกหาตำแหน่งเสียงที่ดีที่สุดบนโต๊ะรองแหนและรอยสายลวด ใช้ลวดที่ใช้แล้วหนุนจะดังกังวานกว่าผิวไม้

วิธีการดูแลรักษาเครื่องดนตรี (ซอ)

๑. เมื่อเลิกเล่นให้ลดสายด้วยการบิดลูกบิดลงประมาณครึ่งรอบ แล้วเลื่อนหมอนรองรองสายขึ้นไว้บนขอบกระโหลก

๒. ทำความสะอาดโดยการใช้ผ้าแห้งเช็ด

๓. แขวนหรือใส่ถุงเก็บในตู้ให้มิดชิด

๔. การใส่สายซอ สายเอกใส่ที่ลูกบิดล่างเวลาขึ้นสายบิดเข้าหาตัว สายทุ้มใส่ที่ลูกบิดบน

๕. สายรัดอก รัดต่ำจากลูกบิดสายเอกประมาณ ๔-๕ นิ้ว ให้ลึกประมาณครึ่งนิ้ว

๖. การหยอดสายยางสนบนกะโหลกซอ ให้หยอดเฉพาะตำแหน่งที่หางม้าผ่านเท่านั้น เมื่อฝุ่นยางสนเกาะกะโหลก หลังเลิกเล่นต้องเช็ดให้แห้ง

๗. หากสายขาดบ่อยๆให้ใช้สายเอ็นแทนก็ได้

๘. หมอนซออู้มีขนาดโตกว่าซอด้วง ใช้แทนด้วยไม้ระกำ หรือหุ้มด้วยผ้า ถ้าจำเป็นอาจใช้กระดาษม้วนเป็นวงกลมขนาดพอเหมาะแทนชั่วคราวได้

การดูแลรักษา

เครื่องดนตรีไทยที่มีทั้ง 4 ประเภท คือ ดีด สี ตี เป่า
1.เครื่องดีด   พิณ  กระจับปี่ จะเข้ ซึง 
2.เครื่องสี ซอสามสาย ซออู้ และซอด้วง สะล้อ มีส่วนประกอบที่สำคัญคือ
- คันซอ ทำด้วยไม้หรืองาช้าง
- ลูกบิด

- รัดอก เป็นบ่วงเชือกสำหรับรั้งสาย
- หย่อง เป็นไม้ชิ้นเล็กใช้หมุนสาย
- คันชัก
3.เครื่องตี แบ่งเป็น
   3.1  เครื่องตีที่ทำด้วยไม้  เช่น กรับพวง กรับเสภา ระนาด
   3.2  เครื่องตีที่ทำด้วยโลหะ เช่น ฆ้องวง ฆ้องราง ฆ้องหุ่ยฯลฯ ฉิ่ง ฉาบ กังสะดาน มโหระทึก
   3.3  เครื่องตีที่ทำด้วยหนัง เช่น กลองแขก กลองชนะ กลองทัด ตะโพน  กลองชาตรี กลองต๊อก กลองมลายู โทน บัณเฑาะว์ เปิงมาง รำมะนา
4.เครื่องเป่า ขลุ่ยนก ขลุ่ยหลีบ ขลุ่ยเพียงออ ขลุ่ยกรวด ขลุ่ยอู้   ปี่นอก ปี่กลอง ปี่ใน ปี่ไฉน ปี่ชวา ปี่มอญ แตรงอน แตรฝรั่ง
การดูแลรักษาเครื่องประเภทที่ 1 และ 2  (ดีด,สี)
                     ส่วนใหญ่ ตัวเครื่องทำมาจากไม้ ดังนั้นจึงควรเก็บในที่แห้ง ไม่ชื้นแฉะ สายก็ให้ชะโลมด้วยชัน หรือยางสน เคลือบไว้ กรณีซอ หรือพิณหากไม่ได้เล่นนานๆก็อาจต้องหย่อนสายไว้  แต่พวก ขิม จะเข้ คงไม่ต้องหย่อนสาย  หากมีซองหรือถุงหรือกล่องใส่ก็จะเก็บและกันความชื้นได้ดีกว่าการวางไว้โดยไม่มีการห่อหุ้ม
การดูแลประเภทเครื่องตี
                    3.1 เก็บให้ห่างจากน้ำ ความชื้น เก็บในที่แห้ง ไม่ต้องบำรุงรักษามากนัก  ส่วนระนาดเมื่อเลิกเล่นก็ให้ปลดจากราง ไว้ก็ได้ หรือหาผ้าคลุมรางระนาดเพื่อป้องกันฝุ่นและความชื้น
                    3.2 เนื่องจากทำมาจากโลหะ ดังนั้นการเก็บรักษาควรชะโลมด้วยนำมัน เช่น น้ำมันจักรเย็บผ้า(หาซื้อง่ายไม่เหนียวเหนอะ) หมั่นเช็ดทำความสะอาด เก็บในที่แห้งห่างไกลความชื้น
                    3.3 ทำมาจากหนังและไม้ ต้องเก็บให้ห่างไกลความชื้น ถ้ามีซองใส่ก็ดีเช่น
                         

การดูแลประเภทที่ 4  (เป่า)
                   หลังเป่าทุกครั้ง สะบัดน้ำลายให้หมด ตากให้แห้ง เก็บใส่ซองหรือกล่องให้มิดชิด เท่านี้ก็จะอยู่กับเราได้นานแสนนาน