ต้องทำอย่างจริงจังตามบริบท เขา...ประชาชนสุขตามภาวะของเขา เรา..ผู้ให้บริการสุขตามภาวะของเรา

 

“เรียนท่านนายกองค์การบริหารส่วนตำบล....... ท่านผู้ใหญ่บ้าน สมาชิก อบต. คณะกรรมการหมู่บ้าน  และพ่อ แม่ พี่น้อง บ้าน......... ที่เคารพรักทุกท่านค่ะ วันนี้โรงพยาบาลพะโต๊ะขอเสนอข้อมูลด้านสาธารณสุข เพื่อประกอบการประชาคม แผนหมู่บ้านประจำปี 2548 ดังนี้ค่ะ ปัญหาสุขภาพตามกลุ่มวัย ,  ปัญหาโรคติดต่อและโรคประจำถิ่น ,ปัญหาโรคไม่ติดต่อ และ ปัญหาการจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชน

         ทุกท่านค่ะ นี่คือปัญหาสาธารณสุขของหมู่บ้านเรา ซึ่งทุกท่านทราบดีอยู่แล้ว จากการประสบในชีวิตประจำวัน และเอกสารซึ่งโรงพยาบาลได้สรุป แจกให้ทุกครัวเรือนทราบก่อนการประชาคมวันนี้แล้วนะค่ะ ฉะนั้นการพิจารณาแผนงาน โครงการของหมู่บ้านปีนี้ ทุกท่านคงเห็นความสำคัญของโครงการเพื่อแก้ปัญหาคุณภาพชีวิตด้านสาธารณสุขนะค่ะ  ขอบคุณค่ะ”

         ฉันจบคำพูดอันยาวเหยียดลง ยกมือไหว้ที่ประชุม และนั่งร่วมรับฟังการประชาคมแผนพัฒนาหมู่บ้านด้วยความมั่นใจกว่าทุกปี ฉันได้ยินและรับฟังปัญหาของประชาชนในชุมชนที่มีการเสนอขอพิจารณาในหลายเรื่อง ส่วนใหญ่จะเป็นปัจจัยพื้นฐาน ไฟฟ้าไม่มีใช้  น้ำประปายังไม่ไหล  ถนนยังสร้างไม่เสร็จ ฯลฯ รวมถึงปัญหาการระบาดของโรคไข้เลือดออก ไข้มาลาเรีย และการตรวจคัดกรองโรคเบาหวาน , โรคความดันโลหิตสูงในชุมชน

       “ต่อไปนี้เป็นเวลาของการลงมติพิจารณาโครงการของหมู่บ้าน  ขอให้ทุกท่านยกมือสนับสนุนโครงการที่เห็นด้วยหรือต้องการเพียง 1 โครงการเท่านั้น  โดยผมจะเสนอชื่อโครงการตามลำดับทีละโครงการ เริ่มจากโครงการ.....สรุปผลการประชาคมโครงการที่ได้อันดับ 1 คือ โครงการก่อสร้างถนนคอนกรีตเสริมเหล็ก ระยะทาง 1 กิโลเมตร บริเวณควนแม่ยาย........และโครงการที่สำคัญลำดับสุดท้ายของปีนี้ คือ โครงการตรวจคัดกรองโรคเบาหวานและโรคความดันโลหิตสูง “ 

        ฉันรับรู้ผลการประชาคมที่ผู้ใหญ่บ้านดำเนินการ รู้สึกโกรธ ผิดหวัง เสียใจ และท้อใจ นี่นะหรือ ? สิ่งตอบแทนการทำงาน ฉันและทีมงานกลุ่มเวชฯ ทุ่มเท วางแผน ทำการบ้านเป็นอย่างดี มา 1 ปี ด้วยความหวังว่า  ปีนี้คงมีอย่างน้อย 1-2 หมู่บ้าน จาก 19 หมู่บ้าน ที่ผ่านแผนด้านสาธารณสุข เปล่าเลย! ไม่ใช่ทั้งนั้น ประชาชนยังคงคิดเรื่องโครงสร้างพื้นฐาน โอ๊ย! เมื่อไหร่? เขาจะเห็นความสำคัญของการพัฒนาด้านสาธารณสุข แก้ไขปัญหาสุขภาพกันเสียที

        ฉันยกมือขึ้นพร้อมขออนุญาต  

     “ ขออนุญาตค่ะ ขอหนูพูดอะไรกับที่ประชุมสักนิดนะค่ะ ลุง ป้า น้า อา พี่น้องทุกท่านคะ ไหนบอกว่าปัญหาสาธารณสุขสำคัญ จำเป็น เห็นด้วย แต่เมื่อมีการโหวตเสียงทุกครั้ง ปัญหานี้ก็จะอยู่ที่สุดท้าย ไม่เคยได้รับการสนับสนุนเลย เป็นอย่างนี้ทุกปี แล้วเมื่อไหร่? อีกนานแค่ไหน ปัญหาสุขภาพจะหมดไปละค่ะ” 

    ฉัน....พูดต่อทันที โดยไม่รอให้ผู้ใหญ่บ้าน ประธานที่ประชุมอนุญาต ไม่มีเสียงโต้ตอบมาจากที่ประชุม ทุกคนเงียบ  และหลบสายตาของฉันที่กวาดมองไป ก่อนที่ฉันจะพูดต่อ ฉันเห็นคุณตาคนหนึ่งค่อย ๆ ยกมือและยืนขึ้น พร้อมพูดด้วยเสียงสั่นเครือ

     “ลูกหมอให้ตาได้พูดก่อนนะ ไม่ใช่ว่าตาและทุกคนในที่นี้ไม่รักหมอ ไม่เห็นว่าเรื่องที่ลูกหมอบอก จำเป็น เรารู้ เราเข้าใจ แต่เราจำเป็นต้องเลือก เลือกสิ่งที่จำเป็นกว่า ปัญหาสุขภาพก็จำเป็น มีความสำคัญ การไม่สบาย ความเจ็บป่วยใคร ๆ ก็ไม่ต้องการ แต่ปัญหานี้ เวลานี้จำเป็นน้อยกว่า ถ้าเราไม่มีถนนเวลาเจ็บป่วยจะทำอย่างไร จะขายผลไม้ได้อย่างไร ไม่มีเงิน ไม่มีกิน แล้วเราจะอยู่ได้หรือ?  ตาขอโทษลูกหมอแทนทุกคนด้วยนะ”

        “น้อง ๆ ค่ะ นี่คือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจากเวทีประชาคมปีนี้ พี่ขอให้ทุกคนช่วยกันคิดนะค่ะ ว่า อะไร? คือปัญหาสาธารณสุข อะไร? คือการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนที่แท้จริง” ฉันเล่าให้ทีมงานกลุ่มงานเวชฯ ทุกคนฟังและร่วมคิด หาหนทางเพื่อพัฒนางานให้สำเร็จ

        ใช่......อะไร คือ ปัญหาสาธารณสุขของประชาชนที่แท้จริง สิ่งที่เรา ฉันและน้อง ๆ พร่ำบอกและให้ข้อมูลแก่ประชาชน คือ ปัญหาของเขา ของเรา หรือของใคร ?  เป้าหมายของงานเราคืออะไร สุดท้ายเราต้องการให้ประชาชนเป็นเช่นไร และเขาจะทำได้ หรือถ้าปากท้องยังไม่อิ่ม ?  

       “พี่คะๆ  แล้วงานตามนโยบาย ตัวชี้วัดของกระทรวงที่ต้องทำ สิ่งนี้ก็เป็นปัญหานะค่ะ“

      สมองฉันหยุดคิดทันทีที่ได้ยินเสียงน้องคนหนึ่งพูดขึ้นมาและตามมาอีกหลายหลายความคิด แต่สิ่งที่สรุปได้ ก็คือ ทุกสิ่งเป็นปัญหาของเรา ไม่ใช่ของประชาชน!  แล้วงานสาธารณสุขจะเริ่มอย่างไรดี ให้เหมาะสมกับพื้นที่และปัญหาของเขา เราต้องเริ่มใหม่ คิดใหม่ ทำใหม่ งานตามนโยบายทำตามปกติ งานสร้างสุขภาวะ ซึ่งเป็นเป้าหมายหลัก ต้องทำอย่างจริงจังตามบริบท เขา....ประชาชนสุขตามภาวะของเขา  เรา.......ผู้ให้บริการสุขตามภาวะของเรา

         พะโต๊ะดินแดนแห่งป่าต้นน้ำ ฝน 8 แดด 4 มีป่าไม้อุดมสมบูรณ์ มีภูเขาแม่น้ำและลำธาร มีผักพื้นบ้านและสมุนไพร มากกว่า 5,000 ชนิด ประชาชนประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก ชีวิตผูกพันอยู่กับ ป่าไม้ สายน้ำ ด้วยกระแสโลกาภิวัฒน์ ประชาชนมีพฤติกรรมการบริโภคเปลี่ยนแปลงไป นิยมบริโภคอาหารปรุงสำเร็จ แกงถุง บริโภคผักน้อยลง โดยเฉพาะผักพื้นบ้าน  ส่วนใหญ่บริโภคผักจากตลาด ทั้งที่มีผักมากมายในพื้นที่ มีธรรมชาติ พื้นดินที่เหมาะแก่การเพาะปลูก ผักพื้นบ้าน ผักสมุนไพร ผลไม้ หาได้ง่าย ไม่ต้องซื้อ ลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ และสร้างภูมิคุ้มกันชีวิต

         จากการศึกษาชุมชนอย่างชัดเจน ปัญหาเศรษฐกิจ ภาวะวิกฤต รายจ่ายมากกว่ารายรับ ค่าใช้จ่ายจากการบริโภคอาหารคิดเป็น 30% ของรายรับ การแก้ปัญหาสาธารณสุขเล็ก ๆ ที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตและสภาพการณ์ในปัจจุบัน เรื่องปากท้องที่สอดคล้องกับปัญหา ค้นหาแนวร่วม ค้นหาศักยภาพของชุมชน  ขายแนวคิด หาเครือข่าย จัดกิจกรรมสานฝัน ป่า ฝน คน ผัก ภูมิคุ้มกันชีวิต ด้วยเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในหมู่บ้านเรื่องผักกับภูมิคุ้มกันชีวิต  เกิดสัญญาใจข้อตกลงร่วมกัน เน้นการปลูกผักปลอดสารพิษทานเอง การปลูกผักเป็นการออกกำลังกาย เพิ่มพลังชีวิตและจิตใจ การบริโภคผักปลูกเองและผักพื้นบ้าน ปลอดภัย ไม่มีสารพิษ ชีวิตยืนยาว คืนชีวิตให้พื้นดิน เพิ่มการบริโภคผักมากกว่า 500 กรัมต่อวันต่อคน ลดรอบวงเอวและดัชนีมวลกาย ลดโอกาสการเกิดโรคอ้วนลงพุง โรคเบาหวาน  การทำบัญชีครัวเรือน ทำให้ทราบรายรับรายจ่าย การปลูกผักทานเองลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ปีละ 9,000.-บาทต่อครัวเรือน เหลือแจกเพื่อน นำไปแลกเปลี่ยนหรือนำไปจำหน่ายในราคาถูก ได้สังคมเอื้ออาทร สังคมชนบทกลับคืน  ความลงตัวความพอดีของการอยู่ร่วมกัน ป่า ฝน คน ผัก ก่อเกิดภูมิคุ้มกันชีวิตที่ยั่งยืน

     การทำกิจกรรมจากวิถีชีวิต อาศัยส่วนประกอบหลายมิติของชุมชน ก่อให้เกิดผลลัพธ์มหาศาล สังคมเอื้ออาทรกลับคืนมา ชุมชนเข้มแข็งพึ่งตนเอง เกิดการช่วยเหลือจุนเจือกันในระดับครอบครัว ชุมชน......ซึ่งเป็นฐานสำคัญของการพัฒนา.....นำไปสู่สุขภาวะของประชาชนอย่างแท้จริง

 

                                                         นภาวรรณ   กลุ่มงานเวชฯ