เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๘  ครอบครัวของคุณยายแมง  วงษ์กลาง  ได้อพยพมาจากอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย  เข้ามาในเขตอำเภอนครไทย  จังหวัดพิษณุโลก เพื่อหาที่ทำกินปลูกพืชไร่และเลี้ยงสัตว์  และได้ย้ายที่ทำกินมาเรื่อย ๆ เนื่องจากประสบกับปัญหาความแห้งแล้งและขาดน้ำเมื่อฤดูแล้ง  จนกระทั่งมาพบบริเวณนี้ที่มีแอ่งน้ำริมลำธารที่มีน้ำขังอยู่ตลอดปีไม่แห้งเหือด   เมื่อฤดูฝนน้ำป่าจะไหลหลากและเชี่ยวแรงมาก   ทำให้ต้นไม้และต้นไผ่บริเวณริมลำธารไหลลู่ไปตามความแรงของกระแสน้ำ  เมื่อน้ำลดจึงมีน้ำขังอยู่ในแอ่งเหมือนเดิมเรียกว่าน้ำซำ (น้ำซำเป็นภาษาพื้นถิ่นของนครไทย หมายความว่าแอ่งน้ำ)

            คุณยายแมงเป็นครอบครัวแรกที่ย้ายเข้ามาอยู่  และตั้งชื่อถิ่นทำมาหากินของตนเองว่า “ซำลู่” เรียกชื่อตามความหมายของธรรมชาติที่เกิดขึ้น   ที่นี่ทำให้คุณยายปลูกพืชและเลี้ยงสัตว์ได้ดี  ไม่มีปัญหาเรื่องการขาดแคลนน้ำ  ต่อมาได้มีญาติพี่น้องของคุณยายพากันย้ายถิ่นฐานเข้ามาอยู่เพิ่มขึ้น  จำนวนไม่กี่ครอบครัว  แต่ละครอบครัวมีอาชีพปลูกพืช  ทำไร่ เลี้ยงวัวเลี้ยงควายเหมือนกับคุณยายแมง

          เมื่อมีผู้คนย้ายถิ่นฐานเพิ่มเข้ามามากขึ้นประมาณ ๒๐ กว่าครอบครัว    จึงได้ตั้งหมู่บ้านของคนเองชื่อหมู่บ้านซำลู่  อยู่ในเขตตำบลหนองกะท้าว  ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๑๓ ได้ตั้งหมู่บ้านอย่างเป็นทางการ และอยู่ในเขตการปกครองของตำบลบ้านแยง อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก มีผู้ใหญ่บ้านคนแรกชื่อผู้ใหญ่ศรีมอญ ยศตระโคตร   เวลานั้นผู้ใหญ่บ้านและชาวบ้านได้มีความเห็นว่าควรจะเปลี่ยนชื่อหมู่บ้านให้มีความหมายดีขึ้น  จึงสมควรเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น”หมู่บ้านซำรู้” และในปี พ.ศ. ๒๕๓๕ ได้ย้ายมาอยู่ในเขตการปกครองของตำบลห้วยเฮี้ย  อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก 

           เนื่องจากสถานการณ์และความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองที่เกิดขึ้น  ระหว่าง พ.ศ. ๒๕๑๖  ทำให้นักศึกษาจำนวนหนึ่งหนีเข้าป่า  บริเวณภูหินร่องกล้า  ทำให้ชาวบ้านมีการลักลอบขายอาหารและขายยารักษาโรคให้แก่ทหารป่า  ทำให้ผู้คนหลั่งไหลเข้ามาตั้งบ้านเรือนและทำการค้ามากขึ้น  จนกลายเป็นชุมชนใหญ่โต  ส่วนมากผู้คนย้ายมาจาก  ๒๒  จังหวัดในประเทศไทยและท้องถิ่นอำเภออื่น ๆ ของจังหวัดพิษณุโลก 

         ต่อมาชุมชนได้ขยายตัวอย่างรวดเร็วประกอบกับอิทธิพลของกองทุนเงินล้านเบ่งบาน  ทำให้หมู่บ้านซ้ำรู้ได้แบ่งการปกครองออกเป็น ๒ หมู่บ้านคือหมู่บ้านซ้ำรู้(เดิม) ตั้งอยู่ฝั่งถนนด้านทิศตะวันตก  หมู่ ๔ ตำบลห้วยเฮี้ย  และหมู่บ้านใหม่ชื่อหมู่บ้านสัมพันธ์ ตั้งอยู่ฝั่งถนนด้านทิศตะวันออก หมู่ ๑๐ ตำบลห้วยเฮี้ย  อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก 

         คุณยายแมง  วงษ์กลางเป็นที่รู้จักกันดีของชาวบ้านซ้ำรู้  เด็ก ๆ และชาวบ้านต่างให้ความรักและนับถือคุณยายแมงมาก  จะนิยมเรียกกันติดปากว่า “ย่าแมง” และเป็นผู้ที่มีอายุยืนยาวถึง ๑๑๐ ปี คุณยายแมงได้เสียชีวิตด้วยโรคชราเมื่อ พ.ศ.๒๕๕๑  ทิ้งร่องรอยประวัติความเป็นมาและตำนานที่เล่าขาน  อันน่าสนใจศึกษาเรียนรู้ไว้มากมาย 

         ปัจจุบันแม้ว่าจะถูกแบ่งออกเป็น ๒ หมู่บ้าน แต่จะเป็นที่รู้จักในนามของ หมู่บ้านซ้ำรู้  ตั้งอยู่กิโลเมตรที่ ๗๙ ทางหลวงหมายเลข ๒๐๑๓ ถนนบ้านแยงนครไทย  ส่วนคนดั้งเดิมหรือคนในพื้นถิ่นยังนิยมเรียกชื่อเดิมว่า  "ซำลู่"  ถ้าหากเป็นสำเนียงของคนซำลู่โดยแท้รู้สึกว่าไพเราะมาก

 

       ทางหลวงหมายเลข ๑๒ ถนนมิตรภาพ  กิโลเมตรที่  ๖๘ ตรงไปอำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์และจังหวัดต่าง ๆ ในภาคอิสาน  เลี้ยวซ้าย  ระยะทาง ๑๐ กิโลเมตร ถึงหมู่บ้านซ้ำรู้และสามารถเดินทางไปอำเภอนครไทย จังหวัดเลยและภาคอิสาน

        ขากลับ  เลี้ยวซ้ายไปอำเภอหล่มสัก ๖๙ กม.

เลี้ยวขวาไปพิษณุโลก ๖๘ กม.

ที่มา : โครงงาน "นักวิจัยรุ่นเยาว์" ๒๕๔๙