เรียนรู้ รู้จักคน ...ถอดบทเรียนด้วยวิธีการของความเป็นคนให้มากที่สุด

มาแล้ว ค่ะ มาแล้วค่ะ พระเอก... พี่เอก จตุพร นั่นเอง.. อิอิ

จากบันทึกก่อน เราเรียนรู้และรู้จักตัวตน เพื่อรู้จักผู้อื่นซึ่งเป็นวิธีการหนึ่ง หรือเป็นทักษะอย่างหนึ่งของผู้ที่จะไปถอดบทเรียนนั่นเองค่ะ หลังจากที่ อ.ศิลา บรรยายเสร็จครึ่งวันเช้าก็ล่วงเลยไปอย่างรวดเร็ว สนุกสนาน ได้สาระ ได้เรียนรู้ ไม่มีใครหลับเลยค่ะ ทุกคนต่างก็รู้จักตนเอง และรู้กิเลสของตนเองด้วยค่ะ ขอบคุณอาจารย์พี่ศิลามากๆ นะคะ คราวหน้ามาใหม่นะคะ

 

หลังจากรับประทานอาหารกลางวันแล้ว ถึงคราวที่พระเอกของเรื่องจะออกมาวาดลวดลายด้วยความนุ่มนวล ในคราบนักพัฒนา..ตามลักษณ์ที่ 2  ในเรื่องของการถอดบทเรียน ที่เป็น high light ของงานนี้ค่ะ

หลังจากที่เล่าประวัติตนเอง แบบละเอียดละออ เริ่มจากการลาออกจากราชการ เหมือนถูกปลดปล่อย(ไม่รู้พี่เอกโดนข้อหาอะไร ..คะ) มีความรู้สึกว่ามีอิสระ ผ่านประสบการณ์การทำงานวิจัย ที่แม่ฮ่องสอน อยู่ระยะหนึ่ง ลุงเอก ไปพบจึงชวนมาทำงานที่กรุงเทพ ที่สถาบันพระปกเกล้าฯ ไม่น่าเชื่อว่า พี่เอก เพิ่งมากรุงเทพได้ไม่นาน รู้จักกรุงเทพดีกว่าพอลล่า เยอะเลยค่ะ อิอิ

เมื่อมาทบทวนดูแล้ว การทำงานที่ผ่านมาของเขา เดิมไม่ได้เรียกว่า เป็นการถอดบทเรียน เดิมทำงานวิจัยชุมชน หาจุดแข็งของชุมชน เพื่อมาพัฒนาให้เกิดความเข้มแข็ง สิ่งที่ได้นี้เองที่เรียกว่าบทเรียน ไม่ว่าจะเป็นเรื่องยาบ้า ยาเสพติด เรื่องปัญหาสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ แต่ละเรื่องนั้นเป็นเรื่องตื่นเต้นและเสี่ยงภัยเอาการค่ะ (ไม่ได้ถอดบทเรียนว่าทำไมถึงชอบทำเรื่องแบบนี้ อิอิ..เอาไว้คราวหน้านะคะ ) ซึ่งหากย้อนกลับมาดูในงานที่สรพ.ทำ ได้ถอดบทเรียนอยู่แล้ว แต่อาจจะไม่ได้เรียกว่า ถอดบทเรียน เช่น Outcome mapping AAR หรือ KM เป็นต้น

บทเรียนที่ได้จากการทำงาน พี่เอกจะรวบรวมเป็นหนังสือ เช่น ชื่อหนังสือ “กระบวนการเรียนรู้สู่เส้นทางสีขาว”

“จากคนสามหมอกสู่เมืองคนสามน้ำ” ยังไม่เคยอ่านเลยค่ะ ว่าจะขอสักเล่ม อิอิ เอาอีกและ .. วันนี้ได้เรียนรู้ว่าเมืองสามน้ำ คือ จังหวัดสมุทรสงคราม นั่นเองค่ะ

วันนี้พอลล่าจะไม่เล่าละเอียดนะคะ เพราะพี่เอก เขียนไว้ละเอียดอยู่แล้วค่ะ ในเอกสารที่ให้ทุกท่านได้ download ไปศึกษากันค่ะ(ในบันทึกของพี่เอก นะคะ)

 

การยึดติดในวิธีวิทยาอย่างใดอย่างหนึ่ง จะเป็นตัวขัดขวางความก้าวหน้าในการพัฒนาความรู้ ดังนั้นการเรียนรู้ จึงไม่ควรยึดติดรูปแบบ แต่อย่างใด เรียนรู้อย่างไร้กระบวนท่าแต่ลีลา งดงาม อ่ะ ..นะ

การถอดบทเรียน เป็นส่วนหนึ่งของการจัดการความรู้ที่หลายๆ ท่านในโกทูโนว์ได้กระทำกันอยู่แล้วค่ะ จริงไหม

 

บทเรียนคือ ตัวที่บอกว่า อะไรดีไม่ดี เป็นการบอกคุณค่าของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่นถ้า ไม่อ่านหนังสือ จะสอบตก จะเป็นบทเรียน เราจะไม่ทำซ้ำ ถ้าไม่รับโทรศัพท์แฟน แฟนจะน้อยใจ (อันนี้ พอลล่าคิดเอง อิอิ)

ความรู้ กับบทเรียนเป็นเรืองเดียวกัน ความรู้คือบทเรียน ความรู้ภายนอก ภายใน ต้องช่วยกันมองต้องใช้กระบวนการ ต้องทำอย่างไร ถึงจะได้ความรู้มาใช้งาน  การเล่าเรื่องแห้งๆ อาจจะไม่สนุก

การตั้งคำถาม What  why how เป็นการจัดการความรู้อย่างหนึ่ง  เขามีการเปลี่ยนแปลงอะไร อะไรคือสิ่งที่ดีที่สุดของเขา และอันนั้นคือบทเรียน

บทเรียนกับการจัดการความรู้ เป็นเรื่องเดียวกัน คือการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ นำข้อมูลมาพัฒนา มาtraining เมื่อถอดมา อาจจะไม่ใช่เป็นสิ่งที่ดีที่สุด เพราะความรู้จะมีการพัฒนาอยู่เสมอ

คนถอดบทเรียน เป็นส่วนสำคัญ หากเราอยากพัฒนาศักยภาพคนทำงาน เราต้องพัฒนาตนเองให้พร้อมก่อน ที่จะไปถอดบทเรียนคนอื่น

ลักษณะของคนถอดบทเรียน ควรมีคุณสมบัติอย่างไร??  สิ่งนี้สำคัญมากๆ ค่ะ จะถอดออกหรือไม่ออก ขึ้นอยู่กับคนนี้เลยค่ะ คุณสมบัติที่สำคัญ ซึ่งส่วนใหญ่มีพื้นฐานมาจากนักวิจัย ซึ่งไม่แปลกเลยที่พี่เอก เป็น facilitator ได้ดี ค่ะ คุณสมบัติเด่นๆ ที่น่าจะเป็นคุณสมบัติของคนในชุมชนโกทูโนว์ด้วยนะคะ เช่น

  • ต้องเป็นคนเรียนรู้ ชอบอ่าน คิด เขียน เมือ่อ่านเยอะเราจะมีถ้อยคำใหม่ๆ มาใช้ 

  • เชื่อมั่นในศักยภาพของมนุษย์ ทุกคนเก่ง ที่ต่างกัน เอามาแชร์กัน

  • มีทักษะการคิดเชิงระบบใช้ mind mapping ช่วยได้ดี  

  • มีความเป็นตัวของตัวเอง

  • มีทักษะในการจับประเด็น สรุปความให้ได้ กระชับ

  • มีทักษะการสื่อสาร เขียนและนำเสนอเป็นระบบ

  • ทักษะการถ่ายภาพ อิอิ... ภาพหนึ่งภาพสื่อควาหมายได้มากกว่าหลายร้อย หลายพันคำ หาก Facilitator สามารถบันทึกภาพได้ดี จะสามารถทดแทนเรื่องราวหลายร้อยหลายพันคำสามารถสรุป นำเสนอ สื่อสารได้ดีมากขึ้นเลยทีเดียวค่ะ

  • บุคลิกคนที่จะถอดบทเรียน เป็นบุคลิกนักวิจัย ต้องเปิดใจ ใฝ่รู้ ยกระดับตัวเอง ปรับตัวกับสิ่งที่เปลี่ยนแปลง ไม่แข็ง อ่อนตัวทุกสถานการณ์  เราทำงานกับคน เราต้องรู้จักรอ (ชอบมากๆ ค่ะ)

ฟังไปฟังมาคุณสมบัติของผู้เยี่ยมสำรวจที่ดี ก็มีลักษณะดังนี้เลยค่ะ อิอิ ...เห็นไหมคะ ว่า เรามีอยู่แล้ว ลองทบทวนตัวเองดูว่า มีมากน้อยแค่ไหนคะ ไม่จำเป็นต้องมีครบแต่เราสามารถพัฒนาได้ค่ะ

เมื่อจะถอดบทเรียนเราต้องให้ความสำคัญกับประเด็นสำคัญ เหล่านี้ค่ะ

  1. โจทย์คืออะไร โจทย์ต้องชัด กรอบคำถาม ชัด ถอดบทเรียน อะไร และเพื่ออะไร หากเราไม่ชัด เราจะมึนไปตลอดเลยค่ะ

  2. เราจะถอดกับใคร เราต้องรู้จักเขา รู้จักเรา การรู้ตัวตนคนที่จะถอดบทเรียน นำมาซึ่งวธีการถอดบทเรียน  นพลักษณ์ช่วยได้แล้วค่ะ ตอนนี้ ความจริงช่วยได้ตลอด ค่ะ

  3. วิธีการ ต้องออกแบบให้สอดคล้องกับคนนั้น เช่นชาวบ้าน  กระบวนการถอดบทเรียนจะนำไปสู่ Best practice นำไปใช้ ประโยชน์ วิธีการที่สอดคล้องกับความเป็นคน จะดีที่สุด  ควรเนียนกับวิถีชิต หรือไปอยู่กับเขาเลยก็จะเข้าถึงได้มาก

  4. มุ่งหา บทเรียนที่ดี ถือว่าเป็นการได้สุดยอด วิชาเลยค่ะ เป็นความรู้ที่ทรงพลัง

กว่าจะได้ความรู้ที่ทรงพลังและมีคุณค่านั้น อาจจะไม่ยากและก็ไม่ง่ายเลยทีเดียว เป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ Facilitator อาจจะสวมบทบาท ดาวยั่ว ..ฟังดูแล้ว เล่นยากจังค่ะ บทนี้อิอิ ...ซึ่งในที่นี้หมายถึง การตั้งคำถามที่กระตุ้น หรือเล้าโลม ภาษาพี่เอกเขาล่ะค่ะ ออกแนว เรทไปนิดส์นึงนะคะ อิอิ การตั้งคำถามอยู่ที่วัตถุประสงค์ เป้าหมายของการถอดบทเรียน อยากได้คำตอบเรื่องอะไร อยากได้บทเรียนเรื่องอะไร แล้วนำมาออกแบบโครงสร้างคำถามคร่าวๆให้ครอบคลุมประเด็นที่ต้องการถอดบทเรียน  ถามแล้วต้องสรุปประเด็นให้ได้ด้วยนะคะ ไม่งั้นไม่ทราบว่าเขาตอบแล้วหรือยัง อิอิ...

หลักการตั้งคำถาม สรุปคือต้องสร้างความเชื่อมั่น ผ่อนคลายด้วยคำถามง่ายๆก่อน เน้นการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ที่สร้างสรรค์ มีการศึกษาข้อมูล ใฝ่รู้ และอยากเรียนรู้สิ่งนั้น ถามเป็นขั้นเป็นตอน ทีละคำถาม เป็นคำถามปลายเปิด เพื่อให้มองภาพกว้าง คำถามที่กระตุ้นความคิด ไม่ใช่กระตุ้นอารมณ์ คำถามที่สามารถมองย้อนการทำงานที่ผ่านมาได้ เป็นคำถามที่ไม่บีบคั้น ส่งเสริมภาพลักษณ์ของผู้ตอบ ภูมิใจที่จะเล่า อันนี้ท่าทางการถามสำคัญด้วยค่ะ

สรุปว่ามีคำถาม 3 แบบ คือ

  1. ถามซ้ำใช้เพื่อให้เห็นภาพกว้าง ให้เล่ามากๆ จนเกิดการตกตะกอน

  2. ถามล้วงลึก เมื่อได้ประเด็นที่น่าสนใจ

  3. ถามแบบท้าทาย สร้างบรรยากาศการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ได้ดีค่ะ

ที่สำคัญ นำแนวคิดของการจัดการความรู้มาใช้ได้ตลอดเวลา เลยค่ะ ทั้ง BAR , AAR จะทำให้ได้บทเรียนในการทำงานของเราอีกด้วยค่ะ นอกจากนี้พี่เอก ยังเล่าประสบการณ์การทำงานที่ผ่านมา สรุปเป็นจุดอ่อน จุดแข็งของแต่ละงานไว้อย่างน่าสนใจเลยค่ะ

เป็นอย่างไรคะ พระเอก คนแรก พระเอกตอนหนุ่มออกมาวาดลวดลาย แนวโรแมนติก อิอิ มีเรท อาร์ เล็กน้อย (ตรงไหน หรอ)

ขอสรุปตอนท้ายว่า การที่เรารู้จักคน สามารถทำให้การถอดบทเรียน นั้นเป็นไปด้วยดีเลยค่ะ ได้บทเรียนที่ทรงคุณค่าและทรงพลังอย่างแน่นอน

พรุ่งนี้ พระเอก รุ่นเดอะ วิทยากรระดับชาติ ได้มาบรรยายให้สรพ. คนละเรื่องเดียวกัน แต่ไปกันได้ ...ไม่น่าเชื่อใช่ไหมล่ะคะ ว่า      ”การรู้หลักการพัฒนา”  นั้น จะทำให้เกิดคุณค่าต่อประเทศชาติและสังคมไทย อย่างแน่นอน โปรดติดตาม นะคะ

นนท์นทีรีสอร์ต พอลล่า ถ่ายเองค่ะ อิอิ