รายงานผลการสำรวจสัตว์ป่า (นก)
ในบริเวณเขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
ประจำปีงบประมาณ 2551
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์
กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม
ผลการสำรวจ
จากการสำรวจระหว่างเดือนตุลาคม 2550 - กันยายน 2551 พบนก 148 ชนิด
นกน้ำ 49 ชนิด นกป่า - นกทุ่ง 99 ชนิด
จัดทำโดย
ฝ่ายวิชาการและคุ้มครองสัตว์ป่า เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์
1.นายเสน่ห์ เรืองจำรัส หัวหน้าฝ่ายวิชาการและคุ้มครองสัตว์ป่า
2.นายวิเชษ สวัสดิ์พูน รองหัวหน้าฝ่าย ฯ
3.นายถาวร สุดาจันทร์ รองหัวหน้าฝ่าย ฯ
4.นายบุญเลิศ ขำประภา ประจำฝ่าย ฯ
5.นายศักดิ์ชัย ขวัญเมือง รองหัวหน้าฝ่ายประชาสัมพันธ์
ที่ปรึกษา
นายอุทัย คมพยัคฆ์
นักวิชาการป่าไม้ 7 ว. ทำหน้าที่
หัวหน้าเขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
เรียบเรียง นายนิมิต ศรีตัมภวา รองหัวหน้าฝ่ายบริหาร ฯ
บทนำ
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตหลายชนิด ร่วมกันใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำ เช่นสัตว์ป่าจำพวกนก มีทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพ ที่เคยมีการสำรวจมาแล้วพบนกจำนวน 177 ชนิด ปัจจุบันมีการสำรวจพบเพิ่มอีก 12 ชนิด รวมเป็นจำนวน 189 ชนิด ดังนั้น เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน หรือสนามบินนกนานาชาติ จึงมีผู้มาใช้สถานที่จัดกิจกรรมศึกษาธรรมชาติ จัดค่ายอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ศึกษาระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ ซึ่งสถานที่นี้จัดเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำระดับนานาชาติ รวมทั้งเป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ สำหรับผู้ที่นิยมท่องเที่ยวตามแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติ จากการที่มีผู้สนใจเข้ามาใช้ประโยชน์อยู่ตลอดเวลา จึงจำเป็นต้องสำรวจศึกษาการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศ ไม่ว่าจะเกิดจากมนุษย์ หรือธรรมชาติ ซึ่งส่งผลกระทบถึงสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในระบบนิเวศเดียวกัน เพื่อเก็บเป็นฐานข้อมูลในการบริหารจัดการพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน ให้มีประสิทธิผลและประสิทธิภาพ อย่างยั่งยืนต่อไป
การสำรวจสัตว์ป่าจำพวกนก
ในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
พิกัด 0292060 E 1619384 N
หลักการและเหตุผล
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน จังหวัดบุรีรัมย์ เป็นเขตห้ามล่าสัตว์ป่าที่มีความสำคัญ ในความเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำระดับนานาชาติ มีสัตว์ป่าที่เด่นของพื้นที่ คือ นกน้ำ และนกป่า/นกทุ่ง จากการสำรวจเบื้องต้นพบว่ามีนกที่พบ 189 ชนิด เป็นนกน้ำจำนวน 74 ชนิด และนกป่า/นกทุ่ง จำนวน 115 ชนิด โดยนกบางชนิดจะอาศัยอยู่ในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน บางชนิดก็อพยพเข้ามาอาศัยตามช่วงฤดูกาล ต่างๆ
การจัดการเขตพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่า จำเป็นต้องมีข้อมูลสัตว์ป่าโดยเฉพาะอย่างยิ่งชนิดสัตว์ป่าแหล่งหากิน ที่อยู่อาศัยหลับนอน และสร้างรังวางไข่ของสัตว์เหล่านั้น ถือว่ามีความสำคัญในการใช้ในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติสัตว์ป่า เป็นอย่างมาก เพื่อนำไปสู่การอนุรักษ์นก และสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ที่เข้ามาอยู่อาศัยในระบบนิเวศเดียวกัน
วัตถุประสงค์
1. เพื่อศึกษาชนิด จำนวนสัตว์ป่าจำพวกนก ในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
2. เพื่อประเมินสถานภาพของการแพร่กระจายของนกในพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
3. นำผลที่ได้จากการสำรวจ ใช้เป็นฐานข้อมูลในการบริหารจัดการพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
ระยะเวลา
เริ่มตั้งแต่เดือนตุลาคม 2550 -เดือนกันยายน 2551
อุปกรณ์และวิธีการ
- แผนที่สังเขปครอบคลุมพื้นที่สำรวจ
- กล้องถ่ายรูปพร้อมอุปกรณ์
- กล้องส่องทางไกล
- สมุดบันทึกข้อมูลพร้อมเครื่องเขียน
- คู่มือดูนก
- เครื่องบอกพิกัดบนผิวโลก (GPS)
วิธีการสำรวจสัตว์ป่าจำพวกนก
โดยกำหนดพื้นที่สำรวจบริเวณ เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน โดยแบ่งเป็นโซนพื้นที่ เป็น 5 โซน คือ
1. โซนที่ 1 บริเวณสำนักงานเขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
2. โซนที่ 2 เส้นทางเข้ารอบอ่างถึงโรงสูบน้ำประปา อ.ประโคนชัย
3. โซนที่ 3 สันฝายกลางระหว่างอ่างตอนบนและอ่างตอนล่าง
4. โซนที่ 4 จากโรงสูบน้ำ ถึงทางแยกเข้าหมู่บ้านโคกตะแบก
5. โซนที่ 5 จากทางแยกเข้าหมู่บ้านโคกตะแบกถึงทางเข้าสำนักงานเขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
นกป่า/นกทุ่ง
โดยกำหนดพื้นที่เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน พื้นที่ 45 ไร่ สภาพพื้นที่เป็นดินที่ถมขึ้นมาเพื่อสร้างเป็นบริเวณสำนักงานเขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน บ้านพักข้าราชการและบ้านพักพนักงานเจ้าหน้าที่ และปลูกต้นไม้พรรณต่าง ๆ ซึ่งเป็นต้นไม้ในท้องถิ่นและเป็นอาหารของสัตว์ป่า
การเก็บข้อมูล
- จัดเจ้าหน้าที่สำรวจตามโซนที่กำหนดและพื้นที่ทั่วไปรอบอ่างเก็บน้ำสนามบิน เก็บข้อมูลตามแผนงานการสำรวจ 8 – 10 วัน/เดือน
- จัดทำแผนที่โซนการสำรวจ
- จดบันทึกข้อมูลใช้รายงานทุกสิ้นเดือน
- ถ่ายภาพบันทึกแหล่งที่อยู่อาศัย และหากิน แหล่งพักผ่อน และสร้างรังวางไข่ของนก
- บันทึกพฤติกรรมนก
สรุปผลการสำรวจสัตว์ป่าจำพวกนก
ผลการสำรวจสรุปได้ว่า เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน จังหวัดบุรีรัมย์ พบนกหลายชนิดที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ มีทั้งนกอพยพ และนกประจำถิ่น ซึ่งอาศัยอยู่บริเวณทั่วไปของอ่างเก็บน้ำสนามบิน โดยเฉพาะบริเวณสนามบินนกนานาชาติ
ข้อเสนอแนะ
จากการสำรวจมีข้อเสนอแนะดังนี้
1. ถ้ามียานพาหนะ (เรือพาย) ในการเข้าพื้นที่สำรวจ ก็จะทำให้มีเส้นทางในการสำรวจเพิ่มขึ้น
2. พื้นที่บางส่วน ในการใช้ประโยชน์ ของประชากร ที่อาศัยอยู่รอบพื้นที่อ่างเก็บน้ำสนามบิน เช่น ทำการเกษตร การเลี้ยงสัตว์ หาปลา และการใช้ประโยชน์ อื่น ๆ ในพื้นที่ เป็นการรบกวนสัตว์ป่า
ภาคผนวก
- รูปภาพประกอบ
- ตารางผลการสำรวจรายงานผลการสำรวจสัตว์ป่าจำพวกนก ระหว่างเดือนตุลาคม 2550 ถึง เดือนกันยายน 2551
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน
ข้อมูลทั่วไป
ความเป็นมาและสถานภาพทางกฎหมาย
เขตห้ามล่าสัตว์ป่าอ่างเก็บน้ำสนามบิน อำเภอประโคนชัย จังหวัดบุรีรัมย์ เมื่อครั้งสงครามโลกครั้งที่ 2 ฝ่ายสัมพันธมิตรได้ใช้พื้นที่บริเวณนี้เป็นที่จอดเครื่องบินส่งเสบียงอาหาร เพราะมีทำเลและทัศนะวิสัยที่เหมาะสม เมื่อสงครามยุติทางราชการได้กำหนดพื้นที่ดังกล่าวเป็นที่สาธารณะประโยชน์ซึ่งในเวลาต่อมาประชาชนได้ทำการบุกรุกพื้นที่ใช้ทำนาและปลูกสร้างบ้านเรือน ทางราชการเห็นว่าอำเภอประโคนชัย ยังขาดแคลนน้ำสำหรับอุปโภค
