การจัดทำเป้าหมาย ตัวชี้วัดการพัฒนา
เครื่องมือสำคัญของการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น
นับตั้งแต่ต้นปี 2551 เป็นต้นมา ที่ขบวนองค์กรชุมชนและภาคประชาสังคม ได้ผลักดันให้มีกฎหมาย พรบ.สภาองค์กรชุมชน และ พรบ.สภาพัฒนาการเมือง พ.ศ.2551 ชุมชนท้องถิ่นต่างๆ ก็เกิดการเคลื่อนไหว ดำเนินการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนตำบลขึ้น ทั้งจากการปรับรูปแบบเดิมที่มีอยู่เดิมเข้าหากฎหมาย การคงสภาพเดิมทุกอย่าง และจัดตั้งกันขึ้นมาใหม่ จนถึงปัจจุบันมากกว่า 1,000 แห่ง ในทั่วประเทศ
สถานการณ์ปัจจุบันของการดำเนินการจัดตั้งสภาองค์กรชุมชนนั้น ไม่ได้ราบรื่นเสียทั้งหมด ในแต่ละพื้นที่ โดยภาพรวมต่างค่อยเป็นค่อยไปตามความพร้อมของชุมชน ซึ่งคุณภาพของสภาองค์กรชุมชนที่เป็นอยู่จึงมีทั้งอ่อน แก่ต่างกัน อย่างไรก็ตาม จากข้อค้นพบสำคัญเกี่ยวกับสภาองค์กรชุมชนนั้น พบว่า สภาองค์กรชุมชนตำบลที่มีกิจกรรมการเคลื่อนไหวและสามารถประสานความร่วมมือที่หลากหลายในท้องถิ่นได้นั้น เพราะสภาฯ มีส่วนสำคัญในการจัดทำเป้าหมายและตัวชี้วัดการพัฒนา หรือตัวชี้วัดความสุข และใช้เวทีการประชุมสภาองค์กรชุมชน เป็นเวทีติดตามผลร่วมกันหลายฝ่ายในพื้นที่นั่นเอง เช่น กรณีของตำบลหนองสาหร่าย จ.กาญจนบุรี บ้านจำรุง ต.เนินฆ้อ จ.ระยอง ตำบลบ้านเลือก ตำบลหนองพันจันทร์ ที่จังหวัดราชบุรี เป็นต้น
การจัดทำเป้าหมายตัวชี้วัดการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น เป็นเครื่องมือสำคัญของสภาองค์กรชุมชนได้อย่างไร เป็นประเด็นที่หลายฝ่ายกำลังให้ความสนใจอย่างยิ่งในขณะนี้ โดยเฉพาะท่านอาจารย์ไพบูลย์ วัฒนศิริธรรม ท่านเชื่อว่า สภาองค์กรชุมชนตำบลนั้น เป็นความหวังของสังคมไทยในอนาคต ซึ่งถ้าสภาฯ จะเดินไปสู่การเสริมสร้างให้ชุมชนท้องถิ่นเข้มแข็งได้ สภาต้องมีส่วนร่วมสำคัญในการผลักดันให้ชุมชนท้องถิ่นจัดทำเป้าหมายตัวชี้วัดการพัฒนาหรือความสุขของท้องถิ่นตนเองร่วมกัน โดยการจัดทำเป้าหมายการพัฒนาหรือเป้าหมายความสุขของคนในตำบลนั้นถือเป็นบันไดขั้นแรก จากนั้นสิ่งที่ต้องทำเป็นบันไดขั้นที่สอง คือการกำหนดตัวชี้วัดสำคัญที่จะไปให้ถึงภายใต้เป้าหมายนั้นๆ บันไดขั้นที่สามคือการกำหนดวิธีการสำคัญที่จะไปบรรลุเป้าหมาย ตัวชี้วัดร่วมกัน ซึ่งต้องดำเนินการไปตามหน้าที่ของแต่ละฝ่ายในท้องถิ่น และสุดท้ายคือ บันไดขั้นที่สี่ที่จะต้องติดตาม ประเมินผลความก้าวหน้าร่วมกันอย่างต่อเนื่อง
ตัวอย่างที่ตำบลบ้านเลือก อ.โพธาราม จ.ราชบุรี ถือเป็นอีกตำบลหนึ่งที่สภาองค์กรชุมชนใช้การจัดทำเป้าหมาย ตัวชี้วัดการพัฒนาระดับตำบล เป็นเครื่องมือในการดำเนินกิจกรรมของสภาฯ ซึ่งสามารถประสานงานให้ฝ่ายปกครองท้องที่และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น วัด และโรงเรียน เข้ามาร่วมกันกำหนดเป้าหมายของคนในตำบลร่วมกัน คือ
1. คนในตำบลมีสุขภาพอนามัยดี แข็งแรง
2. เป็นตำบลที่อนุรักษ์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเฉพาะวัฒนธรรมลาวเวียง
3. คนในตำบลได้รับการดูแลซึ่งกันและกัน จากสวัสดิการที่ชุมชนจัดขึ้นตั้งแต่เกิดจนตาย
4. กลุ่มองค์กรชุมชน ในตำบลเกิดความเข้มแข็ง สามารถจัดการตนเองได้
5. คนในตำบลมีอาชีพ รายได้ที่มั่นคง และมีหนี้ที่ก่อให้เกิดทุกข์ลดลง
6. เป็นตำบลที่ปลอดยาเสพติด
7. คนในตำบลรู้สำนึกในท้องถิ่นและเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชนตนเอง
จากนั้น คนในตำบลซึ่งประกอบด้วยกลุ่มองค์กรต่างๆ รวมทั้งภาคีหน่วยงานในท้องถิ่น ก็ได้ร่วมกันกำหนดตัวชี้วัดในแต่ละด้าน และได้ปรับกิจกรรมแผนงาน ของแต่ละฝ่าย เพื่อให้สอดรับกับการบรรลุเป้าหมาย ซึ่งมีทั้งเรื่องที่ดำเนินการกันเองและขอรับการสนับสนุนจากหน่วยงานภายนอก โดยใช้เวทีประชุมสภาองค์กรชุมชน เป็นเครื่องมือติดตามผล ทำให้กิจกรรมการพัฒนาของกลุ่มต่างๆ ในตำบลเป็นไปอย่างมีเป้าหมาย เห็นความก้าวหน้า เป็นที่รู้เห็นของคนในชุมชน ที่สำคัญยังทำให้หน่วยงานภายนอก เช่น สาธารณสุข พอช. พมจ. กรมการพัฒนาชุมชน ปปส. เจ้าหน้าที่ตำรวจ สามารถเข้ามาเสริมได้ตรงกับสิ่งที่ชุมชนต้องการ ในแต่ละเป้าหมาย
การจัดทำเป้าหมาย ตัวชี้วัดการพัฒนาชุมชนท้องถิ่น นอกจากจะทำให้ชุมชนท้องถิ่นนั้น ได้ทำอะไรร่วมกันอย่างมีเป้าหมาย และสามารถชี้ชัด วัดผลงานได้ ตามแบบชาวบ้าน ซึ่งช่วยให้การพัฒนาชุมชนท้องถิ่นมีทิศทาง และเป้าหมายสำคัญ ที่เรียกว่า มีนิโรธ ตามหลักอริยสัจ 4 นอกจากนี้ยังช่วยเสริมให้องค์กรและหน่วยงานสำคัญในท้องถิ่น ได้แก่ ท้องถิ่น ท้องที่ และเครือข่ายองค์กรชุมชน ได้หันหน้าเข้ามาหากัน ทำงานร่วมกัน ภายใต้เป้าหมายร่วมกัน ตามบทบาทหน้าที่ที่แตกต่างกัน นับเป็นเครื่องมือสำคัญให้กับสภาองค์กรชุมชนในเวลานี้อีกเครื่องมือหนึ่ง ที่สามารถนำไปปรับใช้ได้ในแต่ละพื้นที่ต่อไป ติดต่อสอบถามเพิ่มเติมได้ที่ผมประยงค์ หรือที่คุณสุเทพ ไชยขันธุ์ ส่วนพัฒนากระบวนการเรียนรู้ พอช. โทร. 02-3788300 ต่อ 8906
ประยงค์ครับ
