เขาจะใช้ขั้นตอนทางวิทยาศาสตร์ อย่างเคร่งครัด และเป็นขั้นตอนตามลำดับ

วันนี้ (๗ กค ๒๕๕๒) ผมมีผู้มาขอคำปรึกษาจากศูนย์วิจัยเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มหาวิทยาลัยเกียวโต ประเทศญี่ปุ่น ไม่ขอเอ่ยนามก็น่าจะดีนะครับ

เขาเป็นชาวอินโดนีเซีย ไปทำงานชั่วคราวที่ศูนย์วิจัยดังกล่าว จบปริญญาเอกทางด้านเศรษฐศาสตร์ จากที่ไหนไม่ได้ถาม

ผมถามเขาว่า มาทำอะไร ถ้าช่วยได้ก็จะช่วย

เขาบอกว่า

จะมาช่วยสร้างต้นแบบการปลูกยูคาลิปตัสอย่างยั่งยืนให้กับประเทศไทย และภาคพื้นเอเซียตะวันออกเฉียงใต้

ผมฟังแล้วก็รู้สึกประหลาดใจ ว่าคนจบเศรษฐศาสตร์จะมาทำงานใหญ่ขนาดนี้ และแบบสหสาขาวิชาการได้อย่างไร

เพราะปัญหายูคาลิปตัส เป็นปัญหาที่เน้นไปทาง ทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม การศึกษาโดยนักเศรษฐศาสตร์ ไม่น่าจะชัดเจนพอที่จะแก้ไขปัญหาของระบบได้

ผมก็พยายามตั้งคำถามให้ผมได้เข้าใจตัวเขา แต่ก็ไม่ได้ใจความมากนัก ก็เลยขออ่านโครงร่างที่เตรียมมา

ทำให้พอจะมองออกว่า เขาจะใช้ขั้นตอนทางวิทยาศาสตร์ อย่างเคร่งครัด และเป็นขั้นตอนตามลำดับ

คือ

1.    เริ่มต้นจากการรวบรวมข้อมูลจากการอ่านเอกสารเป็นความรู้ชี้นำ (Literature review)

2.    วางแผนการเก็บข้อมูล (Data collection)

3.    วิเคราะห์ข้อมูล (Data analysis)

4.    นำความรู้ที่ได้ไปสร้างต้นแบบของการจัดการ (Knowledge synthesis)

5.    แล้วก็จะนำต้นแบบไปนำเสนอให้ใช้ในชีวิตจริง (Knowledge dissemination)

ผมฟังแล้วก็รู้สึกสงสาร และเสียดายเวลาของเขาขึ้นมาในทันใด

เพราะ การทำเช่นนั้น เป็นเส้นทางที่ยากมาก และยาวไกล กว่าจะได้ข้อสรุปที่ดีในแต่ละด้าน แล้วนำมารวมกันให้ได้สิ่งที่ดีที่สุด

อุปมาอุปมัย คล้ายๆกันกับ การค้นหาอะไหล่รถที่ดีที่สุดของแต่ละโรงงาน หรือจากต่างยี่ห้อ หรือต่างรุ่นมาประกอบให้เป็นรถยนต์วิ่งได้จริงๆ

ที่ใครๆก็รู้ว่าต้องศึกษามาก ใช้ความพยายามมาก และความสำเร็จเป็นไปได้ยากมากครับ

และความตั้งใจที่ดี อาจจะไร้ความหมาย

และผมได้บอกเขาว่า

ต้นแบบที่ดีนั้น พอจะมีอยู่บ้าง สมบูรณ์หรือไม่ ก็ต้องไปว่ากันตามหลักวิชาการ และหาทางปรับปรุงให้ดีกว่าเดิม

ปัญหาหลักๆ ก็เหลือเพียง ว่า

จะนำต้นแบบเหล่านี้ไปสู่การปฏิบัติกับบุคคลทั่วไป หรือในพื้นที่อื่นๆ ได้อย่างไร

 

แต่ เขาก็ยังมึนงง กับสิ่งที่เขาได้รับการชี้แนะ และการเตรียมตัวมา

นี่คือข้อที่น่าสงสารข้อแรก

เพราะ ในระยะแรกๆ ผมเคยทำงานแบบนั้น ล้มลุกคลุกคลาน เหนื่อยอย่างไม่ค่อยมีประโยชน์กับใครมากนัก

ปัจจุบัน ผมไม่ทำอีกแล้ว เสียดายเวลา และเสียดายชาติเกิดครับ

และระยะหลังได้ปรับเป็น

1.   การหาต้นแบบที่สำเร็จ ดีที่สุดที่มี (Best Practices)

2.   เก็บข้อมูลต้นแบบ และวิเคราะห์ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ (Scientific verification)

3.   ตรวจเอกสาร เพื่อยืนยันข้อมูลที่ได้รับ (Literature review)

4.   ติดต่อ และรับฟังความเห็นของผู้ที่เกี่ยวข้อง (Stakeholder verification)

5.   เชื่อมโยงความรู้ที่ได้สู่เป้าหมายของการแก้ปัญหา (Practices to policy) โดยใช้ต้นแบบที่สำเร็จ ข้อมูลต้นแบบ วิเคราะห์ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ และความเห็นของผู้ที่เกี่ยวข้อง เป็นข้อมูลนำทาง

และ เมื่อมาพบผม

ผมเสนอให้กลับระบบคิดในการทำงาน

โดยเริ่มต้นจากหา “ตัวอย่างที่ทำดีที่สุดที่มีอยู่แล้ว” เป็นตัวอย่างตั้งต้น เพื่อให้มีผลสัมฤทธิ์ชัดๆ และแน่ใจว่ามีอยู่จริง

และ วิเคราะห์เส้นทางการพัฒนาของด้นแบบ และบรรลุเป้าหมายในการทำงานตามสาขาที่ตนถนัด เช่น ทางเศรษฐศาสตร์ ก็จะเป็น Economical model

ที่ทำให้เขาต้องลำบาก ในการปรับเปลี่ยนแผนงานและความคิดต่างจากที่หัวหน้าโครงการกำหนดมา ที่ผมบอกว่าให้โทรกลับไปหารือกันให้ชัดเสียก่อน

ที่ถือว่า น่าสงสารเป็นขั้นที่ ๒

หลังจากนี้

ผมได้นัดพบกับครูบาสุทธินันท์ ปรัชญพฤทธิ์ เจ้าพ่อสวนป่ายูคาลิปตัส ๗๐๐ ไร่

·        ปลูกมาเกือบ ๓๐ ปี ติดต่อกัน แบบไม่ต้องเริ่มต้นใหม่

·        มีรายได้จากไม้ จากถ่าน ทุกวันก็ทำได้

·        ทำตามสบาย อยากได้เงินเมื่อไหร่ก็ตัดแยกกิ่ง ตัดแขนงไปขาย

·        ไม่ตัด มันก็โต ขยายเกิดดอกผล ดีกว่าดอกเบี้ยเงินฝากในธนาคาร

ที่เป็นต้นแบบที่ดีได้ทุกเรื่องทุกสาขาวิชาการ

นัดคุยกันตอนเย็นวันที่ ๘ กรกฎาคม ๒๕๕๒ ที่ขอนแก่น

และหวังว่าจะทำให้

นักวิทยาศาสตร์ผู้น่าสงสารท่านนี้ ทำตัวให้เป็นประโยชน์ต่อสังคมโลก และชาวบ้านมากขึ้น ครับ