ทำไปก็ไร้ค่า ถ้าไม่กล้าจะทำจริง

อนุสนธิจากการขึ้นเรื่อง “คิดไปก็ไร้คุณ ถ้ามัววุ่นอยู่แต่คิด” ทำให้ผมนึกถึงคำพังเพยอีกวลีหนึ่งจากวัดที่เชียงใหม่ เมื่อกว่า ๒๐ ปีก่อนเช่นกัน

ทำไปก็ไร้ค่า ถ้าไม่กล้าจะทำจริง

ที่ย้ำว่าแม้จะลงมือทำ แต่ก็ทำเพียงส่วนเดียว หรือ ทำแบบไม่ถึงปลายทาง ก็ไร้ค่าเช่นเดียวกัน

ที่ผมใช้เตือนตัวเองมาตลอด

โดยเฉพาะในฐานะนักวิชาการที่ควร หรือต้องทำงานให้เห็นผล ไม่ใช่ทำครึ่งๆกลางๆ

· แบบแยกส่วนตามความรู้ ตามถนัด ตามภาระงาน

· แบบธุระไม่ใช่ ทำเฉพาะหน้าของตนเอง ส่วนอื่นคาดหวังว่าจะให้คนอื่นทำต่อ แต่ก็ไม่เคยตามดูว่ามีใครทำต่อหรือไม่

· ทำตามๆกัน เพราะคนอื่นๆ ก็ทำเช่นนั้นหรือเกณฑ์วัดผลงาน หรือวัดผลการทำงานมีแค่นั้น

ทำให้มีงานแบบที่เสร็จเพียงบางส่วน แบบสุกเอาเผากิน เสร็จแค่ครึ่งทาง มีอยู่มากมาย

ตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุด ที่ในวงวิชาการทำอยู่มีมากมาย จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของที่มาของคำว่า

· วิจัยขึ้นหิ้งที่อย่างมากก็ใช้อ้างอิงกันเอง หรือขอตำแหน่ง เพื่อขึ้นเงินเดือนให้กับตัวเอง โดยผู้อื่น หรือสังคมแทบไม่ได้ประโยชน์อะไร

· งานวิชาการลงไม่ถึงชุมชนทำใช้ในวงวิชาการอย่างเดียว แต่ก็ชอบอ้างว่า “ชุมชนได้ประโยชน์ ถ้านำไปใช้” (แต่ความเป็นจริง ไม่มีใครใช้ได้ แม้ตัวเองก็ยังใช้ไม่เป็น ก็มี)

· นักวิชาการปากคาบคัมภีร์ อ้างแต่ตำรา ทฤษฎี ไม่เคยสัมผัสโลกแห่งความเป็นจริงจึงอยู่ห่างจากโลกแห่งความเป็นจริงโดยสิ้นเชิง ความรู้ที่มีใช้จริงๆ ไม่ได้สักเรื่อง

· นักวิชาการหอคอยงาช้างไม่เคยทำตัวให้เป็นประโยชน์กับใคร

· นักวิชาการในห้องแอร์ชอบแบบนั้น เพราะกลัวแดด กลัวร้อน กลัวผิวเสีย

· นักเล่นเกมคอมพิวเตอร์และเชื่อว่าเกมเป็นตัวแทนของชีวิตจริง แต่ก็ไม่เคยเป็นจริง เพราะการเขียนโปรแกรมที่ใช้ค่าเฉลี่ยและการเดา ที่แทบไม่เคยเป็นจริง และมักอยู่กับความเพ้อฝันตลอดการทำงาน

· นักผลิตกระดาษเปื้อนหมึก ที่เน้นการตีพิมพ์เผยแพร่ในกลุ่มเดียวกัน แล้วก็บอกว่านี่คือ ปัจจัยที่มีผลที่แท้จริง (Impact factor) ทั้งๆที่ใครๆก็รู้ว่าแทบไม่มีใครนำไปใช้จริง ก็แค่อ้างกันไป อ้างกันมา

· นักพล่ามในห้องสัมมนา ที่ชอบนำเสนอ เรื่องที่แทบหาประโยชน์อะไรไม่ได้ ทำไปก็เพื่อการเผยแพร่สิ่งที่ไร้ประโยชน์ ให้เป็นขยะทางสังคม

เรื่องแบบต่างๆข้างต้น นี้อยู่ในกลุ่มของคนที่ “ไม่กล้าจะทำจริง” เพราะหลายเหตุ หลายประการ

แต่ข้ออ้างที่ชอบใช้กันก็คือ

· ทำตามภารกิจ

· ทำตามหน้าที่

· ทำตามงบประมาณ

· ทำตามสาขาที่ถนัด เฉพาะเรื่อง เฉพาะตัว

จึงเป็นการทำไปแบบ “ไร้ค่า” จริงๆ

สังคมไทย และสังคมโลก ได้สูญเสียทรัพยากรเลี้ยงคนแบบนี้ไว้มากมาย ประมาณว่าน่าจะเกินกว่าครึ่ง

เพราะส่วนที่ใช้ได้จริงนั้นมีน้อยมาก นักวิชาการที่ทำงานที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริงมีน้อยมาก หายากกว่างมเข็มในมหาสมุทร

ไม่ต้องมองอื่นไกล

แค่นักผลิตกระดาษเปื้อนหมึกที่หน่วยงานสนับสนุนการวิจัยของไทยบางหน่วยงานพยายามบีบบังคับให้เกิดทุกวิถีทาง ทั้งวิธีลงโทษ ยกย่อง ให้รางวัล สารพัดวิธี ให้ผลิตกระดาษเปื้อนหมึกไปแลกเงิน แลกรางวัล “นักวิจัยดีเด่น” สารพัดรูปแบบ ก็ยังมีไม่มากเลยครับ

เพราะที่เหลือ ก็มักเป็นประเภท คนที่แค่อ้างตัวว่าเป็นนักวิจัย นักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญ ที่ปรึกษา ที่มีผลการทำงานต่ำกว่านั้นอีก เป็นจำนวนมาก

แตไม่เคยมี "ผลงาน" ที่เป็นจริง เลยสักเรื่อง

(นอกเหนือจากการอ้างแบบเอาข้างเข้าถู พออยู่รอดไปวันๆ)

จึงไม่น่าแปลกใจว่า ทำไมสังคมไทยเรา จึง

· ยังไม่ค่อยใช้ความรู้ในการพัฒนา เพราะไม่ค่อยมีให้ใช้

· มีงบประมาณสนับสนุนการพัฒนาวิชาการน้อย เพราะไม่รู้จะสนับสนุนให้ใคร ไปทำอะไร ก็แค่ทำให้ดูเสมือนว่ามีก็น่าจะพอแล้ว มีมากกว่านี้ก็ไม่ทราบว่าจะได้ประโยชน์อะไร และ

· นักวิชาการตัวจริงมีน้อย และที่ทำงานแบบได้ผลจริงๆ ยิ่งมีน้อยลงไปอีก

นี่คือส่วนหนึ่งของขีดจำกัดในการพัฒนางานวิจัยและพัฒนาของประเทศไทยครับ

วิธีแก้ ก็น่าจะอยู่ที่การใช้ตัวชี้วัดที่เป็นจริง เช่น

· ผลงานที่ใช้ได้จริงๆ เป็นรูปธรรม เชิงประจักษ์ หรือ ทำให้เกิดผลได้จริงๆ มีตัวอย่างให้เห็นชัดๆ แบบไม่มีทางซ่อน หรือแอบแฝง

· มีผลกระทบที่เป็นจริง (Impact factors) ทางสังคม เศรษฐกิจ ทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม แบบไม่มีอะไรต้องคาดเดา หรือ มีข้อสงสัย

เปลี่ยนการใช้ตัวชี้วัดแบบครึ่งๆกลางๆ ในการประเมินความดีความชอบ (แต่อาจใช้ประกอบการประเมินการปฏิบัติงาน แต่ไม่ควรถือเป็นผลงาน)

ไปเป็นตัวชี้วัดตามเป้าหมายของการทำงาน โดยเฉพาะที่ใช้ในปัจจุบัน คือ

รายงานการปฏิบัติงาน การใช้งบประมาณ แบบไม่มีผลการทำงานให้เห็น
รายงานผลวิจัยที่ไม่มีผลในทางปฏิบัติ
การผลิตกระดาษเปื้อนหมึก (Publications)ไว้อ้างอิง (citation) แบบอ้างกันไปอ้างกันมา แต่ไม่มีใครนำไปใช้จริง (No actual or practical impact) (หรืออาจประเมิน Impact เฉพาะที่นำไปใช้จริง)
หรือ การสร้างภาพ แบบนักจัดนิทรรศการ คุยได้ทั่วโลก แต่ไม่มีผลงานจริงๆ ในพื้นที่ หรือชุมชน (หรือมีก็แค่จัดแสดงไว้นั่นแหละ)