การระดมพลังปัจเจกและชุมชนเพื่อเรียนรู้และสร้างความเปลี่ยนแปลงต่างๆ ของตนเอง  ด้วยตนเอง และเพื่อตนเอง โดยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม ขับเคลื่อนประชาคมวิจัย ซึ่งออกแบบให้ชุมชนและปัจเจกสามารถเรียนรู้ที่จะทำการริเริ่มและกำหนดสิ่งต่างๆ ที่เกื้อหนุนการปฏิบัติในทุกขั้นตอนของประชาชนให้มากที่สุด ได้นำมาเป็นฐานคิดส่วนหนึ่งของโครงการนี้ เช่น

กระบวนการพัฒนาประเด็นการวิจัย (Research Question Development)

  • การค้นหาประเด็นที่เชื่อมโยงกับส่วนรวมของกลุ่มปัจเจกและกลุ่มพลเมืองที่มาเชื่อมโยงกับกระบวนการวิจัย, 
  • การกำหนดประเด็นการวิจัย, 

กระบวนการปฏิบัติทางข้อมูล (Data Manipulation Process)

  • การตั้งคำถาม, วางแผนตอบคำถามและพิสูจน์จากปฏิบัติการอย่างเป็นระบบ, 
  • การพัฒนาเป็นโครงการและดำเนินการ เพื่อรองรับการจัดการด้วยตนเองของกลุ่มท้องถิ่น
  • การสังเคราะห์และถอดบทเรียน,

การปฏิบัติทางความรู้และผลการสร้างความรู้ในการปฏิบัติ (Result Management and Re-entry Planning)

  • การสร้างความรู้และจัดการความรู้ในการปฏิบัติ, 
  • การยกระดับการจัดการ

          กระบวนการต่างๆภายใต้แนวคิดการออกแบบเหล่านี้  นอกจากจะช่วยให้ท้องถิ่นและกลุ่มพลเมืองของชุมชนในเขตเทศบาลของท้องถิ่นทั้งภาคเมืองและชนบท มีกลไกจัดการเรื่องส่วนรวมที่ตนเองสนใจ และเรียนรู้จากการแก้ปัญหาแล้ว จะช่วยเสริมศักยภาพในการเป็นชุมชนที่ใช้ปัญญาและความรู้เข้าจัดการร่วมกันอย่างเป็นระบบ  อาจเรียกได้ว่าเป็นการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ของพลเมือง (Civil Learning) ให้มีจิตวิญญาณแห่งการวิจัยและใช้ปัญญาในการจัดการ (Research-Based Learning by Doing) เริ่มจากการซาบซึ้งและเกิดจิตสงสัย (Questioning Mind) การตั้งคำถาม หาความจริงและพิสูจน์ความสนใจด้วยการปฏิบัติ เป็นต้น โครงการใดของชุมชนใด เริ่มต้นได้จากจุดไหน  กระบวนการวิจัยก็ออกแบบเพื่อขับเคลื่อนและเกื้อหนุนไปตามเงื่อนไขตามนั้น

โครงการของชุมชนที่มีจุดริเริ่มบ้างแล้ว เริ่มผุดขึ้นมาได้หลายระดับ

จังหวัดอุทัยธานี

    (1) เทศบาลตำบลสว่างอารมณ์ : การถอดบทเรียนและการพัฒนาการจัดการสุขภาพอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนในเขตเทศบาลตำบลสว่างอารมณ์

    (2) เทศบาลเมืองอุทัยธานี : การสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมในเขตเทศบาลเมืองอุทัยธานี

จังหวัดชัยนาท

     (3) เทศบาลตำบลสรรพยา : การร่วมใจพัฒนาศักยภาพชุมชนเพื่อสรรพยาน่าอยู่

     (4) เทศบาลเมืองชัยนาท : การสร้างจิตสำนึกและเสริมสร้างสุขภาพด้วยตนเอง เทศบาลเมืองชัยนาท

จังหวัดสุพรรณบุรี

      (5) เทศบาลเมืองสุพรรณบุรี : การพัฒนาเครือข่ายการจัดการสื่อด้านสิ่งแวดล้อมเพื่อสุขภาวะในชุมชนเมืองสุพรรณบุรี

      (6) เทศบาลตำบลศรีประจันต์ : โครงการศรีประจันต์ แหล่งกำเนิดผู้นำทางปัญญา

จังหวัดกาญจนบุรี

      (7) เทศบาลเมืองกาญจนบุรี : การร่วมสร้างจิตสำนึกรักษ์ท้องถิ่นเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต ของชุมชนเมืองกาญจนบุรี

      (8) เทศบาลพนมทวน : การสร้างเครือข่ายแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งกันและกัน  เทศบาลตำบลพนมทวน

จังหวัดนครปฐม ( 3 เทศบาล / 3 โครงการย่อย เนื่องจากเพิ่มแหล่งที่ตั้งของมหาวิทยาลัยมหิดล  ศาลายา)

       (9) เทศบาลนครนครปฐม : การพัฒนาคุณภาพชีวิตและอนามัยสิ่งแวดล้อมในเขตเทศบาลนครนครปฐม

     (10) เทศบาลตำบลสามง่าม : การสร้างจิตสำนึกรักษ์ท้องถิ่นในการเสริมสุขภาวะของชุมชน

     (11) เทศบาลตำบลศาลายา : ภาคีสร้างเสริมวัฒนธรรมสุขภาพ เพื่อพุทธมณฑลเมืองสุขภาวะอย่างยั่งยืน

จังหวัดราชบุรี

      (12) เทศบาลเมืองราชบุรี : การวิจัยสร้างองค์ความรู้เพื่อสร้างการมีส่วนร่วมในการจัดการมลภาวะและสภาพแวดล้อมที่มีผลต่อสุขภาพของประชาชน ในเขตเทศบาลเมืองราชบุรี

      (13) เทศบาลตำบลบางแพ : การเสริมสร้างจิตสำนึกการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม บ้านหนองม่วง  ตำบลบางแพ  อำเภอบางแพ

จังหวัดสมุทรสาคร

       (14) เทศบาลนคร  นครสมุทรสาคร : การสร้างศูนย์การเรียนรู้ชุมชนเพื่อสร้างจิตสำนึกและการตื่นตัวในการมีส่วนร่วมของชุมชน ต่อการจัดการสุขภาพขอชุมชนเศรษฐกิจ 2 เทศบาลนคร นครสมุทรสาคร

       (15) เทศบาลตำบลเกษตรพัฒนา : การพัฒนาเครือข่ายแกนนำการจัดการสุขภาพแบบองค์รวมของตำบลเกษตรพัฒนา

จังหวัดสมุทรสงคราม

        (16) เทศบาลเมืองสมุทรสงคราม : การสร้างจิตสำนึกเพื่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม  เขตเทศบาลเมืองสมุทรสงคราม

        (17) เทศบาลตำบลอัมพวา : การเสริมสรางจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อม ตำบลอัมพวา เทศบาลตำบลอัมพวา

สรุปเพื่อเห็นภาพกว้าง ณ เวลานี้ได้ดังนี้

  • ประเด็นการขับเคลื่อนมีความน่าสนใจหลากหลาย  ครอบคลุมทั้งสุขภาพ  การพัฒนาสังคม  ท้องถิ่น  และสิ่งแวดล้อม
  • โครงการส่วนใหญ่เป็นกิจกรรมการเคลื่อนไหว  บางส่วน 1-2 ชุมชน เริ่มเป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม แนวการยกระดับจึงขึ้นต่อเงื่อนไขและความเป็นจริงของพื้นที่
  • กระบวนการขับเคลื่อน ดำเนินการ 2-3 รอบ โดยผสมผสานกันระหว่าง เวทีถอดบทเรียนแล้ววางแผนโดยชุมชน  การประชุมชี้แจงแล้วรับพิจารณาข้อเสนอของท้องถิ่น และการจัดประชุมระดมสมองเพื่อพัฒนาโครงการย่อยโดยตรง
  • ทุกโครงการและแผนงาน มีรูปแบบพื้นฐานของการเรียนรู้ร่วมกันของ  เทศบาล  กลุ่มพลเมือง  ชุมชน  และหน่วยงานในพื้นที่  ในเขตชุมชนเทศบาล
  • บางโครงการสามารถสนับสนุนทุนสำหรับเรียนรู้และจัดการเองแล้ว บางโครงการอยู่ในระหว่างการปรับปรุง และบางโครงการอยู่ในระหว่างการพัฒนาขึ้นใหม่