๖ ธ. ค. ๔๘
               ตอนเช้าออกไปวิ่งริมแม่น้ำเสียมเรียบ    ซึ่งน้ำสะอาด    ได้เห็นคนมาล้างถั่วงอก ทำให้ระลึกชาติสมัยเด็กไปล้างถั่วงอกที่คลอง    เอามาขายที่ตลาดนัด    แต่ที่เสียมเรียบเขาทำเป็นอุตสาหกรรมขนาดย่อม    มีคนช่วยกันล้างและขนหลายคน  

ตลาด ปซาจ๊ะ  
              จากที่ตกลงให้เวลา ๓๐ นาที กลายเป็น ๑ ชม.    มีผ้า  ของเก่า  เครื่องสาน    ไปตอนเช้า    แล้วไปบาราย และย้อนกลับมาหาเสื้อยืดคอกลม  Cotton 100%   ราคา ๕๐ บาท    ได้บทเรียนว่าของยี่ห้อเดียวกัน    ตราเหมือนกันหมด แต่เนื้อผ้าไม่เหมือนกัน    ซื้อของที่นี่ต้องเลือกเป็นชิ้นๆ    ตาดีได้ ตาร้ายเสีย

         

                     ตลาดของเก่า                              ตลาดสด  

                                

                                                                ร้านผ้า

บารายตะวันตก
             เป็นอ่างเก็บน้ำโบราณ   ในสมัยโบราณเลี้ยงคนได้ ๑ แสนคน    ใช้คนขุด   ขนาด ๘ x ๒.๒ กม.  น้ำลึก ๔ เมตร    น้ำไหลจากพนมกุเลน     เมืองใหญ่ไม่ว่าสมัยไหนๆ ต้องมีการจัดการเรื่องน้ำเป็นอย่างดี ทั้งเรื่องน้ำกินน้ำใช้  น้ำเพื่อการเกษตร  และน้ำเพื่อความศักดิ์สิทธิ์    สมัยนี้คนมากต้องเพิ่มน้ำเสียเข้าไปด้วย    เวลานี้บารายเป็นที่ท่องเที่ยว     เป็นที่ล่องเรือตากลม เล่นน้ำ   และใช้เป็นแหล่งน้ำชลประทานเพื่อการเกษตร    ในเมืองใช้น้ำบาดาล    บารายโบราณในบริเวณนี้มี ๓ แห่ง    อีก ๒ แห่งเวลานี้ไม่มีน้ำ   อยู่ในสภาพตื้นเขิน    ได้ลองซื้อกบย่าง และกบย่างทรงเครื่องมากิน อร่อยดี    มีของกินแปลกคือหอยสองฝาตัวเล็กๆ คลุกเกลือพริก ตากแดด เขาแกะกินเนื้อหอยโดยไม่ต้องทำให้สุกอีก 

              

                     คลองส่งน้ำ                   หมอสมศักดิ์ชมสารพัดบาบีคิว

              

               หอยคลุกพริกเกลือตาดแดด                     บารายตะวันตก

หริหรัล หรือ โรลัว
              คือเมืองหลวงของพระเจ้าอินทรวรมัน  (ค. ศ. ๘๗๗ – ๘๘๙)    ถือเป็นเมืองหลวงแห่งแรกที่มีสิ่งก่อสร้างที่ถาวรมาก    อยู่ห่างเสียมราฐ ออกไปทางทิศตะวันออก ๑๓ กม. โดยทางหลวงหมายเลข ๖ ที่ญี่ปุ่นสร้างให้ ระยะทาง ๑๖ กม. เป็นเงิน ๑๖ ล้านดอลล่าร์    ผิวถนนเรียบมากเพราะถนนเพิ่งสร้างเสร็จ    ไกด์บอกว่าไม่เท่าไรก็คงพัง เพราะรถบรรทุกน้ำหนักเกิน    เราไปดูโบราณสถานสำคัญ ๓ แห่งในบริเวณ คือ
(๑) พระโค  เป็นเทวสถานบูชาพระศิวะ   มีหินสลักเป็นรูปพระโคนันทิ   กำลังมีการบูรณะ    บริเวณที่บูรณะแล้วจะมีรูปนางอัปสราที่ดูใหม่แต่ทำเลียนของเก่า     คุณซอผู้เป็นไกด์เขมรยืนยันหนักแน่นว่าเป็นของเก่า     ลูกทัวร์ทั้งหลายไม่ยอมเชื่อ   
(๒) บากอง  เป็นเทวสถานใหญ่อยู่กลางนคร    สร้างเพื่อบูชาพระศิวะเช่นเดียวกัน    มี ๔ ชั้น   มีสิงห์และช้างเฝ้า   เนื่องจากเป็นสัญลักษณ์ของเขาพระสุเมรุ     ทางเดินเข้าจึงมีนาคอยู่ ๒ ข้าง และมีสระน้ำ ๒ ข้าง    เปรียบเหมือนมหานทีสีทันดร และสะพานนาคราช    เราเดินเข้าด้านหน้าและเดินกลับด้านหลังโดยรถมารับด้านหลัง     ตรงทางเดินกลับมีต้นไม้ใหญ่ร่มรื่น    มีวงดนตรีเขมร (เหมือนดนตรีไทย) ๔ คนมาเล่นให้ฟังและตั้งโต๊ะรับบริจาค ว่าเป็นคนที่พิการจากระเบิด    ๒ คนตาบอด   เราทำบุญไปเช่นเดียวกับที่พนมบาเค็งเมื่อวาน     ที่บริเวณบากองมีโรงเรียนชั้นประถม  และวัด    สิ่งที่น่าสนใจคือภาพฝาผนังที่วัดซึ่งคุณซอบอกว่าวาดโดยช่างที่เข้าไปวาดภาพฝาผนังโบสถ์วัดพระแก้ว  
(๓) โรลัว  เป็นเทวสถานที่พระเจ้าอินทรวรมันสร้างเพื่ออุทิศให้แก่พ่อแม่

                              

                                        ปราสาทพระโค

วัดมอซาน หรือวัดทะเมย  แสดงหัวกะโหลก 
               มีภาพที่ซีร็อกซ์ (ไม่ค่อยชัด) มาจากพิพิธภัณฑ์ที่พนมเปญ ตั้งแสดง    มีภาพกลุ่มคนที่มีส่วนในการสั่งการให้ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์     ภาพคนที่เป็นเหยื่อ    ภาพการฆ่าและการทรมาน     และมีสถานที่แสดงหัวกะโหลกอยู่ในตู้กระจก

                        

                               ประจักษ์พยานของยุคฆ่าล้างเผ่าพันธุ์

สภาพความเป็นอยู่ของกัมพูชา
• คอรัปชั่น และพวกพ้อง   คนมีอำนาจแสวงหาผลประโยชน์    ชาวบ้านลำบาก    แต่ประท้วงไม่ได้ผล     โทษผิดกฎหมายรุนแรงถึงประหาร
• น้ำมันแพง   ลิตรละ ๓๘ บาท    ถนนไม่ดี    ดังนั้นบริษัททัวร์จึงหลีกเลี่ยงการต้องพาแขกไปเที่ยวไกลๆ    และทำให้การมีรถเก๋งส่วนตัวเป็นเรื่องหรูหรามาก    การที่นักการเมืองนั่งรถเล็กซัส จึงบาดตาบาดใจประชาชนที่มีความรู้ของกัมพูชามาก 

               

             รถมอเตอร์ไซคล์ขนหมูผ่านหน้าปั๊มน้ำมัน         วัดเขมร

         ตอนวันกลับหมดแรงบันทึก
         จำได้ว่าแม้จะเดินทางกลับทางเครื่องบิน    บริการต่างๆ ก็ไม่สะดวกสบายเหมือนบ้านเรา 

 เยี่ยมนครวัด  : 1       เยี่ยมนครวัด  : 2      เยี่ยมนครวัด  : 3