การศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา เป็นการศึกษาที่เน้นเฉพาะด้าน เจาะลึกในแต่ละสาขาวิชา จึงควรพิจารณาอย่างละเอียด รอบคอบ ควบคู่ไปกับการวางแผนอาชีพและวางแผนชีวิต โดยเริ่มต้นจาก

    1. การพิจารณาสาขาที่จะเลือกศึกษาต่อ ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยการพิจารณาข้อมูลในเรื่องต่าง ๆ ต่อไปนี้

  1. ข้อมูลเกี่ยวกับตนเอง วิเคราะห์และสำรวจตัวเองในด้านต่างๆ เช่น อุปนิสัย บุคลิกภาพ ที่เหมาะสมกับการเรียนต่อแต่ละสาขา ความถนัด ค่านิยม ความสนใจ สติปัญญา รวมถึงสุขภาพ และลักษณะทางร่างกายที่สนับสนุนหรือเป็นอุปสรรคต่อการเรียน

  2. ข้อมูลเกี่ยวกับการศึกษาต่อระดับบัณฑิตศึกษา การศึกษาระดับนี้เน้นการศึกษาด้วยตนเอง และ กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติเป็นหลัก สิ่งที่ผู้ที่จะเลือกเรียนต่อจะต้องทราบ ได้แก่ ข้อมูลด้านระบบการศึกษา หลักสูตร การจัดการศึกษา ระยะเวลาในการศึกษา วิธีการรับสมัครเข้าศึกษา คุณสมบัติเฉพาะสาขาวิชา(บางสาขาจะรับผู้ที่จบปริญญาตรีมาจากสาขาใดสาขาหนึ่งเท่านั้น หรือจำเป็นต้องมีพื้นฐานอะไรในระดับปริญญาตรี) การเตรียมตัวสอบ และสาขาที่เรียนนั้นสอดคล้องกับความต้องการของหน่วยงานหรือสภาวะตลาดแรงงานหรือไม่ (ข้อมูลต่างๆ เหล่านี้สามารถหาได้จากระเบียบการรับสมัครรวมถึงเอกสารแนะนำการศึกษาของมหาวิทยาลัยนั้นๆ หรืออาจจะดูได้จากเว็บไซต์)

  3. งบประมาณหรือแหล่งทุนการศึกษา ผู้ที่จะศึกษาต่อควรสำรวจว่าค่าใช้จ่ายต่างๆ ตลอดหลักสูตรประมาณเท่าไร และเราสามารถที่จะเรียนจนสำเร็จหลักสูตรหรือไม่ ซึ่งปกติค่าหน่วยกิตและค่าธรรมเนียมต่างๆ ของแต่ละมหาวิทยาลัย จะไม่เท่ากัน และ แต่ละสาขาก็ไม่เท่ากันด้วย โดยมหาวิทยาลัยของรัฐจะถูกกว่ามหาวิทยาลัยของเอกชนค่อนข้างมาก และค่าใช้จ่ายของภาคพิเศษก็มากกว่าภาคปกติเช่นกัน นอกจากจะพิจารณาในเรื่องค่าใช้จ่ายของแต่ละมหาวิทยาลัยแล้ว การพิจารณาถึงมหาวิทยาลัยที่ใกล้บ้านก็เป็นสิ่งที่สำคัญเพราะถ้าได้เรียนในมหาวิทยาลัยใกล้บ้านก็ จะลดค่าใช้จ่ายลงมากเป็นต้นว่าค่าที่พัก ค่าอาหาร และอื่นๆ อีกมากและถ้ามีงานทำอยู่แล้วก็ ไม่ต้องลาออกหรืออาจจะไม่ต้องลาศึกษาต่อให้เสียเวลาเสียโอกาสในการก้าวหน้าทางอาชีพ

      2. กระบวนการตัดสินใจ
             หลังจากได้พิจารณาจากที่กล่าวมาข้างต้น ประกอบการตัดสินใจให้เหมาะสมกับตนเอง และมีความเป็นไปได้มากที่สุดแล้ว ถึงขั้นนี้ก็สามารถตัดสินใจได้ว่า จะเลือกเรียนที่ไหน ในประเทศหรือต่างประเทศ เรียนเมื่อไหร่(หลังจากจบป.ตรีหรือทำงานก่อนสักระยะหนึ่ง) และจะเรียนสาขาอะไร เรียนภาคปกติ หรือภาคพิเศษ โปรแกรมภาษาไทยหรือนานาชาติ

      3. เตรียมความพร้อมสำหรับการเรียนระดับบัณฑิตศึกษา
         
ได้กล่าวไปแล้วว่าการเรียนระดับบัณฑิตศึกษาเป็นการเรียนที่เน้นการศึกษาหาความรู้ด้วยตนเอง ผู้ที่จะเข้าเรียนจึงควรเป็นผู้ใฝ่หาความรู้ รักการอ่าน ติดตามข่าวสาร บทความใหม่ๆ กระตือรือร้นที่จะเข้าร่วมกิจกรรมประชุม อบรมสัมมนาในสาขาเกี่ยวข้องกับสาขาที่ต้องการเรียน รวมทั้งติดตามความเป็นไปของสังคมไทยและสังคมโลก เปิดโอกาสตนเองให้ใช้ความรู้ ความสามารถ แสดงความคิดเห็นทั้งด้านการพูด การบรรยาย การอภิปราย การเขียน การฟัง การอ่าน ทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะภาษาอังกฤษ

             นอกจากนี้ การบริหารเวลา บริหารตนเอง และ การพัฒนาจิตใจเป็นสิ่งที่จำเป็นต้องพัฒนาควบคู่ไปด้วย เพราะจะช่วยเตรียมตัวให้เข้าสู่การเรียนระดับบัณฑิตศึกษาได้อย่างดีประสิทธิภาพ

เรียบเรียงโดย นายชุมพร  พารา
(หัวหน้าหน่วยบริการสนเทศ งานแนะแนวและจัดหางาน กองกิจการนักศึกษา มหาวิทยาลัยขอนแก่น)