การให้บริการสารเสพติดระยะยาว
(Methadone Maintenance Therapy : MMT)
แนวคิดสำคัญของการให้บริการสารทดแทนยาเสพติดระยะยาว เป็นมุมมองด้าน Harm Reduction คือ การลดอันตราย และการสูญเสียจากการเสพยา มีผลการศึกษาที่ยืนยันได้ว่าสามารถช่วยลดพฤติกรรมเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยาเสพติด ลดโรคภัยไข้เจ็บอื่นๆ หรือความเสื่อมโทรมของสุขภาพทำให้ผู้ป่วยสามารถทำงานได้ และลดการเป็นภาระครอบครัว นอกจากนั้น ผลได้ตามมาในแง่เศรษฐกิจและสังคม คือ ทำให้ลดการค้าสารเสพติด การค้าประเวณีเพื่อแลกกับสารเสพติด การป้องกันการสูญเสียจากอาชญากรรม ปัญหาสังคม และความมั่นคงของชาติ ซึ่งถือว่าเป็นความคุ้มค่าที่นอกเหนือจากเหตุผลของการบำบัดรักษาทางการแพทย์เพื่อคาดหวังให้ผู้ติดยาเลิกเสพยาให้หายขาดได้
ขนาดยาที่เหมาะสมของการให้เมทาโดนระยะยาว พบว่า ควรใช้ขนาดยาที่มากพอ และปรับให้เหมาะสมสำหรับแต่ละบุคคล (individually flexible & adequate dosing strategy) ค่าเฉลี่ยของขนาดยาเท่ากับ 60-120 mg/day ทั้งนี้ ผู้ป่วยจะได้รับประโยชน์มากกว่าเมื่อได้รับ high dose คือตั้งแต่ 60 mg ขึ้นไป แลให้ต่อเนื่องระยะยาวโดยไม่กำหนดระยะเวลา
กรณีการตรวจหาสารเสพติดในปัสสาวะ ควรพิจารณาดังนี้
1. ตรวจหาสารเสพติดประเภทฝิ่นและอนุพันธ์ของฝิ่น (opioid) ส่วนใหญ่ตรวจ morpine metabolite ว่าผู้ป่วยยังมีอาการอยากยาและแอบเสพยาอยู่หรือไม่ ประโยชน์ของการตรวจจะช่วยในการประเมินผลการรักษา ปรับขนาดยา และการให้จิตสังคมบำบัด อาจตรวจ 1 ครั้งต่อสัปดาห์ใน 4 สัปดาห์แรก ในช่วง stabilization ด้วย methadone และตรวจเป็น 1 ครั้งต่อเดือน
2. ตรวจหาสาร methadone ว่าผู้ป่วยทานจริงหรือไม่ อาจไม่ต้องตรวจเป็นประจำ แล้วแต่กรณีที่สงสัย
3. ตรวจหาสารเสพติดอื่น จากผลวิจัยที่พบว่าการให้เมทาโดน ช่วยลดการเสพเฮโรอีนลง แต่ผู้ป่วยยังคงมีการเสพยาอื่นๆอยู่บ้าง การตรวจสารเสพติดอื่นๆ ก็เพื่อเป็นการ feed back ในการช่วยเหลือให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นไปอีก สำหรับประเทศไทย อาจยังไม่จำเป็นต้องตรวจเป็นประจำ เนื่องจากงบประมาณมีไม่มากพอ อาจตรวจเป็นกรณีๆไป
ทั้งนี้ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งฃาติ ร่วมกับสถาบันธัญญารักษ์ เครือข่ายผู้ให้บริการ เครือข่ายคนทำงานด้านยาเสพติด และนักวิชาการที่เกี่ยวข้อง อยู่ระหว่างจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อพัฒนาระบบการให้บริการสารทดแทนระยะยาวอย่างครบวงจร เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องทั้งผู้ให้บริการและผู้รับบริการ รวมทั้งเพิ่มคุณภาพบริการให้ผู้ป่วยได้รับบริการตามมาตรฐานและสามารถเข้าถึงบริการได้อย่างทั่วถึง
ในระัยะเฉพาะหน้า เื่พื่อให้ผู้ติดยาได้รับเมทาโดนอย่างต่อเนื่อง และอาจนำไปสู่การลดอันตรายและการสูญเสียจากการเสพยาเสพติดตามหลักการ Harm Reduction ได้ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ จึงสนับสนุนการให้บริการสารเมทาโดนระยะยาวตามขนาดที่เหมาะสมของแต่ละบุคคล (60-120mg/day) และไม่จำกัดระยะเวลา โดยหน่วยบริการสามารถเบิกชดเชยค่าบริการเมทาโดนระยะยาวได้ตามแนวทางการขอรับค่าใช้จ่ายเพื่อบริการสาธารณสุข ปีงบประมาณ 2552
