การจัดการความรู้ไม่ใช่เรื่องยาก ไม่ว่าคนกลุ่มไหนก็สามารถร่วมกันดำเนินการจัดการความรู้ได้

 

เมื่อวานศาสตราจารย์นายแพทย์วิจารณ์ พานิช ได้กรุณามอบหนังสือเกี่ยวกับการจัดการความรู้เรื่องดิน "ดินดิ้นได้ : การจัดการความรู้ชาวบ้านฉบับตำราดิน" ซึ่งจัดพิมพ์ขึ้นจากข้อมูลสรุปรายงานโครงการฟ้าสู่ดินที่บุรีรัมย์ ซึ่งมีครูบาสุทธินันท์ ปรัชญพฤทธิ์ จากสถาบันภูมิปัญญาท้องถิ่นอีสาน จังหวัดบุรีรัมย์ เป็นหัวหน้าโครงการ  

โครงการนี้สนับสนุนโดย สคส. มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสร้างและการจัดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ของชาวบ้าน โดยใช้กรณีศึกษาในเรื่องการปรับปรุงบำรุงดิน เพื่อสร้างความอุดมสมบูรณ์และกินดีอยู่ดีของชาวบ้าน โดยผ่านเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ซึ่งชาวบ้านเป็นผู้จัดขึ้นเอง

น้องๆ เจ้าหน้าที่ของ สคส. บอกดิฉันว่าได้หนังสือแล้วต้องมีการบ้านนะ

เมื่อได้รับหนังสือมาแล้วต้องนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ ดิฉันจึงเริ่มอ่านตั้งแต่เมื่อคืน และอ่านต่อตอนเช้ามืดและตอนสายของวันนี้ อ่านจนจบเล่ม โดยเฉพาะส่วนที่เป็นเนื้อหาของชาวบ้านจะอ่านละเอียดหน่อย ดิฉันเป็นลูกชาวนา (แต่ทำนาไม่เป็น) ใช้ชีวิตวัยเด็กอยู่บ้านนอกที่เป็นชนบท เมื่ออ่านหนังสือจึงจินตนาการเห็นภาพและเข้าใจได้ไม่ยาก

ดิฉันคิดว่าความสำเร็จของโครงการนี้ นอกจากจะเกิดขึ้นเพราะภาวะผู้นำของครูบาสุทธินันท์แล้ว ยังมีปัจจัยอื่นอีกคือ (๑) ดิน เป็นเรื่องที่มีความสำคัญต่อการทำมาหากินและชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้าน (๒) โจทย์ที่ใช้คือโจทย์ความจริง (๓) ชาวบ้านได้รับการ "เอื้ออำนาจ" มีอิสระในการคิด การทำ การเรียนรู้ (๔) ผู้นำ ครูบาสุทธินันท์ รู้จักหาและใช้แหล่งประโยชน์ที่เหมาะสม (๕) ได้รับการสนับสนุน เอื้ออำนวย (ไม่ใช่การนำ) จาก สคส. และนักวิชาการ

โครงการนี้แสดงให้เห็นว่าการจัดการความรู้เป็นกระบวนการที่ไม่รู้จบ มีโจทย์ให้เราดำเนินการต่อได้เรื่อยๆ

ศาสตราจารย์นายแพทย์วิจารณ์ พานิช เขียนคำนิยมของหนังสือเล่มนี้ ส่วนหนึ่งว่า

"สถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม (สคส.) จัดพิมพ์เผยแพร่หนังสือเล่มนี้ด้วยจุดมุ่งหมายให้สังคมไทยได้ร่วมเรียนรู้เทคนิควิธีการดำเนินการจัดการความรู้ฉบับชาวบ้าน และเรียนรู้ความรู้เกี่ยวกับการบำรุงดินเพื่อการเกษตร และด้วยจุดมุ่งหมายให้หนังสือเล่มนี้เป็นเครื่องมือจุดประกายให้เกิดการจัดการความรู้ในทุกภาคส่วนของสังคมไทย ให้เห็นว่าการจัดการความรู้ไม่ใช่เรื่องยาก ไม่ว่าคนกลุ่มไหนก็สามารถร่วมกันดำเนินการจัดการความรู้ได้"

ชาวบ้านจัดการความรู้ได้ ดิฉันยิ่งมั่นใจว่าผู้ป่วยเบาหวานก็จัดการความรู้เกี่ยวกับการดูแลตนเองได้เช่นกัน  เรื่องการดูแลตนเองใกล้ตัวเสียยิ่งกว่าเรื่องดินอีก เพราะมีผลโดยตรงต่อสุขภาพ ชีวิต และคุณภาพชีวิตของเขา 

ในหนังสือบทที่ ๕ กว่าดินจะดิ้นได้ บอกแนวทางการดำเนินงานที่น่าจะนำไปประยุกต์ได้

อยากให้สมาชิกช่วยกันคิด ช่วยกันออกแบบ การจัดการความรู้ของผู้ป่วยเบาหวานค่ะ

วัลลา ตันตโยทัย วันที่ ๑๐ สิงหาคม ๒๕๔๘