เพลงอีแซว สายเลือดสุพรรณฯ
ผ่านสื่อโทรทัศน์ UBC 96 (ETV)
รายการชุมชนสำราญ (ตอนที่ 2)
ชำเลือง มณีวงษ์ (รายงาน)
เช้าวันที่ 10 พฤศจิกายน 2551 ผมได้รับโทรศัพท์ติดต่อจากทีมงาน รายการชุมชนสำราญ เป็นรายการที่ออกอากาศทางโทรทัศน์ดาวเทียมและเคเบิลทีวีช่อง UBC 96 (ETV) บอกว่า “จะเดินทางเข้ามาเก็บภาพและเรื่องราวของผมกับนักเรียนที่ฝึกหัดเพลงพื้นบ้านเต็มรูปแบบทั้งเบื้องหน้า เบื้องหลังของความสำเร็จที่ได้รับ”
บ่ายวันที่ 11 พฤศจิกายน 2551 น้อง ๆ ในทีมงานรายการชุมชนสำราญ โดยน้องเบญและคณะรวม 5 คน เดินทางมาถึง อาคาร 5 ห้อง 512 โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1 อำเภอดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี ทีมงานปรึกษากับผมว่า “ในวันนี้หนูจะขอบันทึกภาพบรรยากาศทั่ว ๆ ไปในการจัดการเรียนรู้ศิลปะพื้นบ้านของอาจารย์ที่มีต่อนักเรียน และขอสัมภาษณ์ ท่านผู้อำนวยการลั่นทม พุ่มจันทร์ สัมภาษณ์ครูผู้สอน (ครูชำเลือง มณีวงษ์) และเด็ก ๆ นักแสดงด้วย”
ในช่วงบ่ายวันนี้ ผมสอนวิชาโครงงานศิลปะ (เป็นครูที่ปรึกษาโครงงานศิลปะ) มีนักเรียนสนใจเลือกเข้ามาอยู่ในกลุ่มวิชาเลือกโครงงานศิลปะ จำนวน 36 คน (ความจริงเลือกมากว่านี้แต่ห้องเรียนแคบมาก ไม่เพียงพอที่จะรองรับผู้เรียนได้ทั้งหมด) ในจำนวนที่เลือก มีนักเรียนจำนวน 7 คน เลือกที่จะทำโครงงานเพลงพื้นบ้าน ประเภทเพลงอีแซวและพอดีในช่วงบ่ายวันนี้หลังเลิกเรียน คณะเพลงอีแซว สายเลือดสุพรรณฯ มีงานแสดงที่ เทศบาลเมืองบ้านหมี่ อำเภอบ้านหมี่ จังหวัดลพบุรี ผมจึงได้แนะนำให้นักเรียนกลุ่มเพลงพื้นบ้านได้ทบทวนบทบาทการแสดงเพลงเรือ วันนี้เราเล่น 2 สถานที่ บนเวทีกลางเป็นการแสดงเพลงอีแซวและเพลงพื้นบ้านอื่น ๆ ส่วนที่สระน้ำขนาดใหญ่กว้าง 40 เมตร ยาวกว่า 150 เมตร จะเป็นการแสดงเพลงเรือของนักแสดงในวงเพลงพื้นบ้านที่เราจัดแบ่งผู้แสดงออกไปนำเสนอผลงาน
เจ้าหน้าที่ทำการบันทึกเทปโทรทัศน์ในบรรยากาศทั่ว ๆ ไปทั้งคำแนะนำที่ผมมีต่อนักเรียน โดยเฉพาะท่วงทำนองเพลงเรือที่จะต้องเกริ่นขึ้นต้นเพลงให้กลมกลืนไปกับการร้องเนื้อ และในส่วนของการลงเพลงจะต้องเน้นเสียงให้ชัดเจน ลูกคู่ร้องรับตามคำลงในวรรคท้ายแล้วร้องย้อน 2 วรรคสุดท้ายให้ถูกต้องตามระเบียบการร้องเพลงเรือ เด็ก ๆ ก็ฝึกหัดทบทวนการร้อง รวมทั้งบทเจรจาประกอบการแสดง (เพลงเรือจะไม่มีการรำ ทำท่าทางได้บ้างเรียกว่าการไหวตัว) ในช่วงนี้ก็จะมีการสัมภาษณ์บุคคลที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ให้การสนับสนุนไปด้วย
เริ่มด้วยการสัมภาษณ์ท่านผู้อำนวยการลั่นทม พุ่มจันทร์ ผมให้เด็กไปเรียนเชิญท่านมาที่ห้อง 512 ซึ่งเป็นสถานที่บันทึกเทปโทรทัศน์ เมื่อท่าน ผอ.มาถึง ทางเจ้าหน้าที่ ETV ก็นัดหมายทำความเข้าใจ จากนั้นท่าน ผอ.ก็ให้สัมภาษณ์ โดยกล่าวความรู้สึกของท่าน ที่มีต่อการดำเนินงานวงเพลงอีแซวของโรงเรียน
สักครูหนึ่งก็เริ่มบันทึกเทปโทรทัศน์ ต่อมาทีมงานก็ให้ผมให้ข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินงานวงเพลงอีแซวนักเรียน
คำถามที่ทางรายการชุมชนสำราญให้ความสนใจมากคือ
ทีมงาน ETV อาจารย์ทำงานนี้ (สอนเพลงพื้นบ้าน) มานานแล้วหรือ
ชำเลือง ทำมานานกว่า 18 ปีแล้ว สำหรับวิถีชีวิตการแสดงเพลงพื้นบ้านกับเด็ก ๆ
ในวงเพลง แต่กับตนเองแล้ว ทำงานด้านนี้มานานกว่า 35 ปี ในชีวิตส่วนตัว
การทำงานด้านนี้ มีคนทำหลายคน แต่ไม่เหมือนกัน ที่นี่เราฝึกเป็นอาชีพ
รับงานแสดงในทุกสถานที่ และหลากหลายเพลงพื้นบ้านตามความต้องการ
ทีมงาน อาจารย์มีแรงบันดาลใจอะไรให้เข้ามาทำงานด้านนี้
ชำเลือง ผมอยู่ในสิ่งแวดล้อมของศิลปินพื้นบ้านมานานตั้งแต่เด็ก ๆ ใจเรา
รัก ชอบที่จะเรียนรู้ฝึกหัดตนเอง และประกอบกับผมมีน้าชายที่เป็น
นักร้องเพลงเชียร์รำวง เพลงขอทานจึงจำเขาร้องเขาเล่น เมื่อ
กระทำบ่อย ๆ เข้า ผมก็ร้องได้ ในตอนหลังนี้ผมได้ไปรู้จักกับครู
เพลงและขอฝึกหัดเพลงอีแซวกับป้าอ้น จันทร์สว่าง ครับ
ทีมงาน ความภาคภูมิใจที่อาจารย์ได้รับในการทำงานตลอดเวลาที่ยาวนาน
ชำเลือง ความภาคภูมิใจมีหลายส่วน สำหรับในตนเองก็ภาคภูมิใจที่เราเดิน
มาถึงจุดนี้ได้ ถึงแม้ว่าจะต้องใช้เวลายาวนาน ในส่วนของเด็ก ๆ
ผมรู้สึกภูมิในมากที่ทำให้พวกเขาเป็นได้อย่างทุกวันนี้ เด็ก ๆเขา
มีความสามารถแสดงหน้าเวทีอย่างต่อเนื่องได้ 3-4 ชั่วโมง
ทีมงาน เมื่อหมดภาระหน้าที่จากการรับราชการครูไปแล้วใครจะมาทำแทน ค่ะ
ชำเลือง ที่นี่ ในเวลานี้ยังเป็นการทำงานในระบบราชการอยู่ เมื่อผมเกษียณ
อายุราชการออกไป ในวันข้างหน้าจะมีคนใหม่มาสานต่อหรือไม่
ตอบได้ยาก เพราะเรื่องราวที่เห็นอยู่นี้กว่าจะทำได้จนมีผลงานเป็นที่
ปรากฏ ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบหลายด้าน แต่ในส่วนตัวก็จะยังคงรับงาน
แสดงเพลงพื้นบ้านบนเวทีต่อไป และไม่หยุดการสืบสานต่อแน่นอน
ทีมงาน เด็ก ๆ ในวงเพลงของอาจารย์สอนยากไหม และเขาอยู่กันอย่างไร
ชำเลือง สอนยากมากครับ เพราะเราต้องสอนเดี่ยว ๆ เป็นคน ๆ จนเขามี
พื้นฐานทุกอย่างก่อนจึงจะมอบหมายหน้าที่ให้ ในช่วงเริ่มต้นสอน
เองคนเดียวจนเด็กเล่นเพลงเป็นออกไปแสดงหน้าเวทีได้ พอต่อมา
ก็มีลูกศิษย์ที่เป็นรุ่นพี่ช่วยครู ทำให้เบาแรงลงไปได้บ้างแต่เราก็ย้ง
คงต้องต้นคิดบทร้อง ควบคุมโครงสร้างในทีมงานอยู่ ครับ ในเรื่อง
ของความเป็นอยู่ของเด็กในวงก็ดี ดีมากครับ เขาอยู่กันแบบพี่น้อง
สามัคคีกันดีสนิทสนมกลมเกลียวกันดี เป็นทีมงานมาโดยตลอด
น้องหญิง ถามเด็ก ๆ เกี่ยวการเข้ามาฝึกหัดเพลงอีแซวว่าเข้ามาฝึกใหม่ ๆ มี
ความรู้สึกว่า อย่างไรที่ได้เข้ามาอยู่ในวงเพลงอีแซว
เจ ตอบ ก็รู้สึกภาคภูมิใจที่ได้เข้ามาช่วยอนุรักษ์ศิลปะแขนงนี้ไว้ไม่ให้สูญ
ไปจากสุพรรณบุรีครับ
น้องหญิง แล้วตอนน้องเจเข้ามาอยู่ใหม่ๆมีความยากมากน้อยเพียงใดในการฝึกบ้าง
เจตอบ ในตอนแรกผมคิดว่าท้อแล้วไม่ไหวแล้วจะเลิกแล้ว แต่ว่าในหัวใจลึกๆ
อยากจะอนุรักษ์ศิลปะแขนงนี้ไว้ไม่ให้สูญหายไปจึงยังอยู่ในวงต่อครับ
น้องหญิง แล้วน้องเจมีความรู้สึกอย่างไรกับอาจารย์ชำเลืองบ้าง
เจตอบ รู้สึกเป็นหวงท่านมีความผูกพัน ไม่อยากให้ท่านเป็นอะไรครับ
น้องหญิง น้องท็อป เล่นเพลงอีแซวมากี่ปีแล้ว
ท็อปตอบ เล่นมาปีนี้ เป็นปีที่ 4 แล้วครับ
น้องหญิง แล้วน้องท็อปมีความรู้สึกอย่างไรต่อ”อาจารย์”
ท็อปตอบ มีความรู้สึกว่ารักอาจารย์เพราะว่าอาจารย์เป็นผู้ให้ความรู้ดูแลเป็นห่วง
พวกเราทุกคนเสมอกัน
น้องหญิง เราได้อะไรบ้างจากการที่ได้มาเล่นตรงนี้
ลูกหนูตอบ เราได้รับโอกาสมากมายที่บางครั้งถ้าเราไม่ได้เข้ามาตรงนี้เรา
อาจจะไม่มีสิทธิ์เลยที่จะได้รับโอกาสดี ๆ อย่างนี้
น้องหญิง เวลาอาจารย์สอนเราท่านสอนอย่างไร
ลูกหนูตอบ ท่านอาจารย์จะให้ความเป็นกันเองกับเราเหมือนเราเป็นลูกหลานของ
ท่านจริงๆ สอนเป็นคน ๆ ตามขั้นตอน ถ้าตรงไหนที่เรายังทำได้ ทำ
ได้ไม่ดี ท่านก็จะให้ปรับจนมันดีขึ้น
น้องหญิง ลูกหนูเล่นมากี่ปีแล้วค่ะ
ลูกหนูตอบ เล่นมา 5 ปีแล้วค่ะ ตั้งแต่ ม.1-ม.5
น้องหญิง รู้สึกอย่างไรสิ่งที่เราได้ทำ
ลูกหนูตอบ รู้สึกดีใจที่เราได้เป็นส่วนหนึ่งที่ได้อนุรักษ์ภูมิปัญญาพื้นบ้าน
ของเราเองและปัจจุบันนี้มันได้เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเราไปแล้ว
ไม่มีใครที่จะมาแย่งเอาของเราไปได้
น้องหญิง ที่ที่เราได้ไปเล่นและประทับใจมากที่สุด
ลูกหนูตอบ คือ งานสายใยรักแห่งครอบครัว ครั้งที่2 ณ วังสุโขทัย แสดง
หน้าพระพักตร์ของเจ้าฟ้าชายฯ และหม่อมศรีรัตน์ พระวรชายา
และที่งานมหัศจรรย์เด็กไทย ณ ฮอล 8 อิมแพค เมืองทองธานี
น้องหญิง แป้ง เล่นเพลงอีแซวมานานหรือยังค่ะ
แป้งตอบ ก็เริ่มเล่นเพลงมาตั้งแต่อยู่โรงเรียนเก่าค่ะ ประมาณ ป.6 และก็
ได้มาเรียนต่อที่โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1
ก็เลยเข้ามาสมัครกับอาจารย์ชำเลือง ค่ะ
น้องหญิง น้องแป้งรู้สึกยังไงค่ะ ที่ได้มาเล่นเพลงอีแซว
แป้งตอบ รู้สึกภูมิใจที่ได้มาอยู่ในวงเพลงอีแซวสายเลือดสุพรรณค่ะ และ
แป้งคิดว่า มันเป็นวิชาความรู้ที่ติดตัวของเราไปตลอดชีวิตเลย ค่ะ
น้องหญิง การแสดงที่ไหนที่ชอบเละภูมิใจที่สุดค่ะ
แป้งตอบ มหัศจรรย์เด็กไทย ที่อิมแพค อารีน่า เมืองทองธานี ค่ะ
และที่คุ้มหม่อมไฉไล อำเภอบางเลน จังหวัดนครปฐม ค่ะ
น้องหญิง คิดว่ายากไหมกับการเล่นเพลงอีแซว
แป้งตอบ ตอนแรกก็ยากแต่พอเรารู้เทคนิคในการร้องแล้ว มันก็ง่าย
น้องหญิง รู้สึกอย่างไร ที่เราได้มาอูยู่ตรงนี้
แป้งตอบ มีความภาคภูมิใจมากค่ะและดีใจที่ได้สืบสานเพลงพื้นบ้านเอาไว้ ค่ะ
และจะรักษาเพลงอีแซวให้คงอยู่ตลอดไป
(ติดตามเพลงอีแซวผ่านสื่อโทรทัศน์ UBC 96 (ETV) รายการชุมชนสำราญ (ตอนที่ 3)
