ประเพณีปักธงชัย คือ ประเพณีที่ชาวนคร ไทยพร้อมใจกันนำธงผ้าขาว 3 ผืนไปปักบนยอดเขาฉันเพล ยอด เขาฮันไฮ หรือยอดเขาย่านชัย และ ยอดเขาช้างล้วง ที่ทำให้เกิดสิริ มงคลแก่ผู้ปฏิบัติ แสดงถึงพลังศรัทธา ที่ชาวนครไทยมีต่อ "พ่อขุนบาง กลางหาว

พ่อขุนบางกลางท่าวจ้าวนคร        

ดินแดนอนุสรณ์ภูหินร่องกล้า

จำปาขาวสวยสุดสะดุดตา           

ประเพณีปวงข้า ฯ ปักธงชัย (คำขวัญอำเภอนครไทย)

          อากาศหนาวเย็นมาก  มีลมพัดพาลมหนาวมาอีก  แม้ว่าจะใส่เสื้อกันหนาวมาแล้วก็ตาม แต่เป็นชนิดไม่หนามากนัก  ต้องเดือดร้อนไปหาผ้าปูโต๊ะมาคลุมกันหนาว  ปิดประตูหน้าต่างกันลม  ครูคิมและน้องครูนิลมีหน้าที่เฝ้าสมบัติทรัพย์สินของทางราชการนั่นคือโรงเรียนและทุกอย่างที่มีในโรงเรียน  เพราะคุณครูนำนักเรียนไปร่วมขบวนแห่งานประเพณีปักธงชัยของอำเภอนครไทย  

           การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย สำนักงานพิษณุโลก ได้ประชาสัมพันธ์เชิญชวนนักท่องเที่ยวให้มาร่วมงานประเพณีปักธงชัยประจำปี ระหว่างวันที่ 10-12  พฤศจิกายน 2551 บริเวณหน้าวัดกลาง เขาช้างล้วงและหน้าที่ว่าการอำเภอนครไทย 

          ประเพณีปักธงชัยเป็นเอกลักษณ์ของชาวนครไทย  จัดขึ้นในระหว่างขึ้น 13-15 ค่ำเดือน 12 ของทุกปีเป็นการอนุรักษ์สืบสานประเพณีวัฒนธรรมที่สำคัญของชาวอำเภอนครไทย อันเกิดจากความเชื่อเกี่ยวกับวีรกรรมของพ่อขุนบางกลางหาว (ท่าว) ที่ได้รับชัยชนะจากการสู้รบศัตรู  จึงนำผ้าคาดเอวผูกปลายไม้ปักไว้บนยอดเขาช้างล้วงเป็นการประกาศชัยชนะ 

          ความเชื่อสืบต่อกันมาแต่โบราณกาลว่า ถ้าปีใดไม่มีการนำธงขึ้นไปปักไว้บนยอดเขาช้างล้วงจะเกิดภัยพิบัติ หรือเกิดเหตุเภทภัยต่างๆ แก่ชาวบ้าน ภายในงานมีกิจกรรมที่น่าสนใจมากมายประกอบด้วยพิธีบวงสรวงพ่อขุนบางกลางหาว การประกวดขบวนแห่ฯ การแสดงการละเล่นพื้นบ้าน การแสดงละครอิงประวัติศาสตร์ การประกวดธง การประกวดธิดาพ่อขุนการประกวดว่าวและการร่วมกิจกรรมผู้พิชิตเขาช้างล้วง

ความสำคัญ

สมัยโบราณ มีพิธีกรรมดังนี้

           ประเพณีปักธงชัย คือ ประเพณีที่ชาวนคร ไทยพร้อมใจกันนำธงผ้าขาว 3 ผืนไปปักบนยอดเขาฉันเพล ยอด เขาฮันไฮ หรือยอดเขาย่านชัย และ ยอดเขาช้างล้วง ที่ทำให้เกิดสิริ มงคลแก่ผู้ปฏิบัติ แสดงถึงพลังศรัทธา ที่ชาวนครไทยมีต่อ "พ่อขุนบาง กลางหาว"

พิธีกรรม

1. เมื่อใกล้เทศกาลปักธงชัย เวลากลางคืน จะมีชาวบ้านที่เป็นชายเป็นผู้ ตีฆ้องเดินนำหน้าพระภิกษุไปรับ บิณฑบาต "ดอกฝ้ายสีขาว" จากนั้นสตรี สูงอายุในหมู่บ้านใกล้ๆ วัดเหนือ วัด กลาง และวัดหัวร้อง จะชักชวนชาว บ้านมาช่วยกันตากฝ้าย หีบฝ้าย ดีด ฝ้าย และเข็นฝ้าย (ปั่นฝ้าย) เมื่อได้เส้นด้าย ขาวนวลแล้วจึงช่วยกันทอธงผ้า ขาว 3 ผืน จาก 3 หมู่บ้าน

2. ในวันพิธีปักธงชัย ชาวอำเภอนครไทย จะนำอาหารหวานคาว และนิมนต์พระภิกษุ ขึ้นไปยังเทือกเขาช้างล้วง ถวายภัตตาหารเพล ผู้นำชาวบ้าน จะกล่าวคำถวายธงผ้าขาวต่อ พระภิกษุด้วยภาษาบาลี พระสงฆ์สวดชัย มงคลคาถา ชาวบ้านจะนำธงผ้าขาวมา ผูกติดกับด้ามไม้ไผ่ นำไปปักบน ร่องหินธรรมชาติ ณ ยอดเขาฉันเพล ยอดเขายั่นไฮ และยอดเขาช้างล้วงตาม ลำดับ หลังจากเสร็จพิธีปักธงชัยแล้ว ชาว บ้านจะเล่นดนตรีพื้นบ้านและฟ้อนรำกัน อย่างสนุกสนานลงมาจากยอดเขา

ปัจจุบัน มีพิธีกรรมดังนี้

1. เมื่อใกล้เทศกาลปักธงชัย ชาวอำเภอนคร ไทยในหมู่บ้านใกล้วัดเหนือ วัดกลาง และ วัดหัวร้อง จะช่วยซื้อฝ้ายและช่วยกัน ทอธงผ้าขาวขนาดกว้าง 90 เซนติเมตร ยาว ประมาณ 4 เมตร จำนวน 3 ผืน จาก 3 หมู่ บ้านและทอเป็นลวดลายบริเวณชายธงอย่าง สวยงาม

2. เวลาเช้าของวันขึ้น 14 ค่ำเดือน 12 จะ นำธงไปทำพิธีบวงสรวงที่อนุสาวรีย์พ่อ ขุนบางกลางหาว ภาคบ่ายมีการประกวดริ้วขบวน จากทุกหมู่บ้าน กลางคืนจัดงานรื่นเริงฉลอง

3. รุ่งเช้าของวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ตั้งริ้ว ขบวนรถยนต์ เคลื่อนไปตามถนนแล้วเดินผ่านคัน นาขึ้นไปประกอบพิธีปักธงชัยเช่นเดียวกับ ในสมัยโบราณ ตอนกลางคืนจัดงานลอยกระทง และมีการละเล่นต่าง ๆ

การทำธง 


             ในอดีตเมื่อถึงเดือน 11 พระและผู้นำชุมนุมจะต้องฆ้องบอกเรี่ยไรฝ้ายจากชาวบ้านและแวกหมู่บ้านของตน แล้สวจะนัดหมายวันเวลาและสถานที่ในการทำธง ชาวบ้านจะนำฝ้ายและเส้นด้ายมารวมกันแล้วช่วยกันทำการทอเป็นผืนธง


            ผู้ที่ทำการทอจะเป็นผู้หญิงในหมู่บ้าน ธงจะมีกว้างประมาณ 50 ซม. ยาวประมาณ 4 ม. บริเวณชายธงจะตกแต่งให้สวยงามด้วยใบโพธิ์ที่ทำจากไม้
             

             วิธีการทำธงทั้ง 3 หมู่บ้าน คือ หัวร้องบ้านในเมืองและบ้านเหนือง จะมีลักษณะและวิธีการคล้ายคลึงกัน เพียงแต่บางครั้งจะทำการทอธงก่อนวันปักธงประมาณ 1 วัน เรียกว่า "การทำแบบบจุลกฐิน"


             ปัจจุบัน การทำธงของแต่ละหมู่บ้านจะมีลักษณะของการเรี่ยไรเงินไปซื้อเส้นด้าน และนำมาทอ

 
          เมื่อทำการทอธงและตกแต่งพื้นธงเรียบร้อยแล้ว ในอดีตชาวบ้านจะมารวมกันที่วัด เมื่อแห่ธงเสร็จในตอนเย็นก่อนถึงวันปักธงจะมีการเจริญพระพุทธมนต์เย็น เพื่อฉลองธง


          ถึงตอนเช้า วัดแต่ละวัดจะัมีการทำบุญตักบาตร ชาวบ้านจะเตรียมอาหารมาทำบุญตักบาตรที่วัดของตน การเดินทางขึ้นเขาเพื่อไปปักธง ในสมัยก่อนจะเริ่มทางหลังจากทำบุญและกินข้างเสร็จ ชาวบ้่านจะเตรียมแต่อาหารห่อขึ้นไปสำหรับตนเองและเลี้ยงเพลพระ ในการเดินทางพระสงฆ์และชาวบ้านจะเดินทางไปยอดเขาอย่างช้าประมาณ 5 โมงเช้า เพราะจะต้องฉันอาหารเพลที่ถ้ำฉันเพล


          ภายหลังที่ฉันเพลเรียบร้อย ชาวบ้านจะรับประทานร่วมกัน หลังจากนั้นพระสงฆ์และชาวบ้าน จะนำธงของวัดเหนือปีนขึ้นบันไดไม้ไผ่ชั่วคราวที่ทำด้วยไม้ไผ่ เมื่อปีนถึงยอดเขาฉันเพลเรียบร้อยแล้ว ผู้นำชาวบ้านจะกล่าวคำถวายธง อาราธนาให้พระสงฆ์สวดชัยมงคลคาถา ระหว่างที่พระสงฆ์กำลังสวดมนต์อยู่นั้นผู้นำชาวบ้านจะนำธงไปผูกลำไม้ไผ่ จากนั้นนำไปปักไว้ในหลุมบนยอดเขา มีลักษณะเป็นร่องลึกสามารถเสียบดาบธงได้ พร้อมกับกล่าวคำชัยโยโห่ร้องทั้งผู้ที่อยู่บนยอดเขา และผู้ที่เป็นกองเชียร์อยู่ที่ลานหินเบื้องล่าง แล้วนำก้อนหินไปทับเพื่อประคองเสา เมื่อปักธงเสร็จถือว่าเ็ป็นอันเสร็จพิธี

 

วิธีการปักธง


            จะกระทำเช่นเดียวกับธงผืนแรก โดยธงที่ปักบริเวณยอดเขายั่นไฮ่ จะเป็นธงของวัดกลาง(บ้านในเมือง)


             แหล่งสุดท้ายที่จะทำการปักธง ได้แก่ ยอดเขาช้างล้วง เป็นยอดเขาที่ใหญ่ที่สุดและปีนค่อนข้างยากลำบาก เนื่องจากช่องเขาที่จะปีนจากข้่างล่างขึ้นไปข้างบนยอดเขาค่อนข้างแคบ ทำให้มีความเชื่อว่า คนมีบุญเท่านั้นจึงจะสามารถลอดช่องเขาขึ้นไปข้างบนได้ ธงที่ทำการปักที่ยอดเขาปักที่ยอดเขาช้างล้วงจะเป็นธงของหมู่บ้านวัดหัวร้อง เมื่อปักเสร็จแล้วจะถือว่าเสร็จพิธีการปักธงประจำปี

 

 http://kanchanapisek.or.th/kp8/culture/psl/phis311.html

http://www.chs.ac.th/pitsanulok/t103.htm