เพลงอีแซวนักเรียน (ตอนที่ 3)
โรงเรียนบรรหารแจ่มใสวิทยา 1
อำเภอดอนเจดีย์
จังหวัดสุพรรณบุรี 72170
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้งานเพลงพื้นบ้านประสบความสำเร็จ
จะเห็นได้ว่าสังคมยังมีความต้องการในศิลปการแสดงพื้นบ้านประเภทเพลงพื้นบ้านอย่างเพลงอีแซว ลำตัด เพลงฉ่อยอยู่อย่างไม่ขาดสาย (ไม่ได้พูดถึงลิเกเพราะเขาอยู่รอดได้)เพียงแต่ว่าท่านผู้สร้างสรรค์ผลงานได้ผลิตผลงานออกมาตรงตามความต้องการของสังคมในยุคปัจจุบันหรือไม่ วันนี้สังคมต้องการความรักสามัคคี ให้กำลังใจซึ่งกันและกัน ให้ความช่วยเหลือเผื่อแผ่ การแก้ไขปัญหาสังคม ความผ่อนคลายในอารมณ์ผ่านสื่อการแสดง รวมไปถึงแนวทางในการดูแลสภาพแวดล้อม บทบาทเหล่านี้ เพลงอีแซวสามารถสื่อสารไปยังท่านผู้ชมได้ดีด้วยการใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย ๆ และมีความชัดเจนมากด้วย ครับ
(พี่เกลียว เสร็จกิจและครูเพลงรุ่นเก่าปะทะคารม บนเวทีการแสดงที่บรรหารแจ่มใสวิทยา 1)
ผมเฝ้าติดตามชมการแสดงเพลงพื้นบ้านหลาย ๆ ชนิดมาตั้งแต่วัยเด็ก โดยมิได้คิดเลยว่า ตนเองจะต้องมาเป็นนักแสดงเพลงพื้นบ้านบนเวที ไม่เคยคิดเลยว่าจะต้องมาเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้เรื่องนี้ไปยังเยาวชนที่สนใจ การที่ผมหมั่นไปชมการแสดงของนักเพลงรุ่นพ่อ รุ่นแม่ จนถึงรุ่นปู่ ย่า ตา ยาย เมื่อ 40 กว่าปีที่ผ่านมาเป็นประสบการณ์ที่ค่อย ๆ ซึมซับโดยไม่ต้องมีใครสอนให้สนใจหรือรักในสิ่งนั้น ๆ มันเป็นไปโดยอัตโนมัติ แต่ก็มีส่วนที่ญาติผู้ใหญ่ของผมเป็นปราชญ์ชาวบ้านเป็นความรู้เฉพาะบุคคลจนมีผู้มาขอพึ่งพาให้ไปช่วยเหลือหลายท่านจุดนี้ก็เป็นอีกทางหนึ่งที่ทำให้ผมเกิดความสนใจในศิลปะและการแสดงพื้นบ้าน
เมื่อเวลาผ่านไปนาน ๆ ความรู้ที่ค่อย ๆ เพิ่มขึ้น ๆ กลายเป็นความสนใจ และสืบหาความรู้เพิ่มเติม จนถึงขั้นไปฝึกหัดเพื่อที่จะแสดงออกในสิ่งที่เราชอบ เมื่อได้ฝึกปฏิบัติได้แสดงความสามารถ มีผู้ชมให้ความสนใจติดตามผลงานของเราจนกระทั่งได้ประกวดเพลงอีแซวในระดับจังหวัด (ด้นกลอนสด) บนเวทีในงานสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี เมื่อปี พ.ศ.2525 ทำให้ผมกลายเป็นพ่อเพลงของอำเภอดอนเจดีย์ที่มีความสารถและมีรางวัลสูงสุดของจังหวัดสุพรรณบุรี ต้องออกไปนำเสนอผลงานในการประชุม งานสัมมนากลุ่มต่าง ๆ มากขึ้นและติดต่อกันมาโดยตลอด กอปรกับได้ร่วมงานเพลงพื้นบ้านกับพี่เกลียว เสร็จกิจ พี่สุจินต์ ชาวบางงาม 2 ศิลปินคนดังของจังหวัดสุพรรณบุรี และของชาติ จึงทำให้มีช่องทางเปิดกว้างในการแนะนำความรู้ความเข้าใจให้กับนักเรียนมากยิ่งขึ้น
นอกจากนั้น ผมยังได้เดินทางไปพบครูเพลงพื้นบ้านที่อยู่ในเขตจังหวัดสุพรรณบุรี โดยยานพาหนะส่วนตัวตั้งแต่ปี พ.ศ. 2525 จนมาถึงปัจจุบัน ผมไปขอสมัครเป็นศิษย์ฝึกหัดร้อง เล่นเพลงพื้นบ้านหลาย ๆ อย่างจากทุกท่าน เป็นความรู้ติดตัวมาและเพิ่มพูนขึ้นมาเป็นลำดับ สิ่งที่ผมได้เรียนรู้ ผมได้เรียนจากต้นฉบับ เจ้าของเพลงพื้นบ้านตัวจริง ที่ท่านเสียสละเวลาสอนมาให้ ท่านทำให้ดู ผมฝึกหัดปฏิบัติตามและร้องโต้ตอบกับท่านหลายวันนานนับเดือน เป็นปีก็มี กว่าที่จะมาถึงวันนี้ ผมจึงเดินอยู่บนถนนเพลงพื้นบ้านที่ยาวนานและไกลแสนไกลอย่างไม่รู้สึกเหน็ดเหนื่อย ด้วยเหตุนี้ผมจึงรักและศรัทธาในตัวศิลปินผู้อาวุโส ครูเพลงรุ่นเก่า ๆ ที่อยู่ในหัวใจของผมหลายท่าน ชนิดที่เรียกได้ว่า ไม่มีวันลืม
(ภาพ การแสดงเพลงพื้นบ้านประกอบทอล์กโชว์ งานมหกรรมวิชาการจังหวัดสุพรรณบุรี)
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้งานเพลงพื้นบ้านประสบความสำเร็จ (จากประสบการณ์)
1. ผู้ที่เข้ามาเรียนรู้ มาจากความสมัครใจ มีความสนใจในศิลปะการแสดงอย่างแท้จริง สังเกตได้ว่า เด็กที่มาอยู่ในวงเพลง เด็กคนไหนเดินเข้ามาสมัครขอฝึกหัดเพลงด้วยตนเองจะอยู่กับเรานานจนจบการศึกษา และเมื่อเรียนจบแล้วยังติดตามงานแสดงเข้ามาร่วมแสดงต่อไปอีกหลายปี ส่วนเด็กที่เราชักชวนมาหรือให้มาช่วยงานแสดง พวกนี้จะอยู่ไม่นานก็ออกจากวงไป ดังนั้นความสนใจ ความชอบ ความถนัดทางเพลงจึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส่งผลกระทบถึงความมั่นคง ถาวรของการจัดกิจกรรมให้พัฒนาไปสู่ระดับที่มั่นคงเป็นมืออาชีพได้
2. ครูผู้สอน จะต้องมีพื้นฐานการแสดงเพลงพื้นบ้าน จากเวทีการแสดงจริง ๆ และมีประสบการณ์ที่สะสมมาเป็นเวลานาน รู้ทีหนีทีไล่ รู้แนวทางในการจัดการแสดง เขียนบทร้องใหม่ ๆ ให้เข้ากับความนิยมในยุคปัจจุบันได้ด้วยตนเอง ไม่ว่าจะเป็นผู้ชมโดยทั่วไป ไม่ว่าจะเป็นวัยรุ่น หรือรวมไปจนถึงผู้ที่มีความรู้ในระดับสูงก็สามารถชมเพลงพื้นบ้านของเราได้ มิใช่เจาะตลาดเพียงผู้ชมกลุ่มเดียว และที่สำคัญครูผู้ฝึกเพลงพื้นบ้าน จะต้องเป็นต้นแบบของการแสดงให้เด็ก ๆ ที่ฝึกหัด ได้หลาย ๆ ลักษณะ หลากหลายลีลา ทั้งเรียบง่าย ฮึกเหิม ตลกเฮฮา และความรู้สึกตื่นเต้น เศร้าหมอง สะเทือนใจ
3. บทร้อง บทบาทการแสดงที่กำหนดให้เล่นเรื่องอะไร ตอนใด ใครแสดงบทบาทใด จะถูกกำหนดลงไปใบบทการแสดงที่ครูผู้ควบคุมเขียนเอาไว้ นักเรียนที่เป็นนักแสดงเข้ามารับบทบาทตามที่ตนเองถนัด ได้แก่ เป็นผู้ร้องนำ (พ่อเพลง-แม่เพลง) 2 คนนี้จะต้องมีเนื้อร้องอยู่ในตัวเองมากกว่าคนอื่น จำเพลงได้มาก หากร้องด้นกลอนสดได้จะเป็นอีกทางหนึ่งที่จะช่วยให้การแสดงเลื่อนไหลไปอย่างคล่องตัวไม่มีติดขัด ผู้แสดงประกอบ คอรอง ผู้รำประกอบการแสดง นักพูด นักดนตรี รับงานไปตามบทบาทหน้าที่ของตน และสามารถที่จะร่วมกันออกแบบการแสดงให้มีความโดดเด่น สวยงาม สนุกสนาน เพิ่มเติมเค้าโครงในเรื่องที่เตรียมไว้ได้อย่างเหมาะสมกลมกลืน ใน 1 งาน จะต้องทำการแสดง 3-4 ชั่วโมง บทที่ใช้ในการแสดงประมาณ 50-75 หน้ากระดาษ A4 หากจะต้องเล่น 2 คืน ในสถานที่เดียวกัน บทเพลงจะต้องฉีกแนวออกไปโดยที่จะต้องไม่เล่นซ้ำบทเดิมทั้งหมด
4. ผู้ให้การสนับสนุน ส่งเสริม ผู้อุปถัมภ์ โปรดมองไปที่ตนเอง ตนเป็นที่พึ่งแห่งตนงานนี้ต้องเสียสละและต้องหาทางสร้างงานเพื่อให้ได้เงินมาลงทุนในการพัฒนาวงเพลงพื้นบ้านไปสู่เส้นทางแห่งอาชีพนักแสดงโดยจะต้องสร้างสรรค์ชุดเสื้อผ้าเครื่องแต่งกายให้สวยงาม เครื่องไฟฟ้าเครื่องขยายเสียง วัสดุแต่งหน้า ฉากเวทีมีหลายผืนทั้งฉากหลัง ฉากห้อย และฉากตั้ง เพื่อแสดงภาพรวมของวงเพลง นี่ไม่รวมถึงพาหนะรับ-ส่ง (ต้องจ้างไป) และเวทีการแสดง (มีอยู่ในครือข่ายของเรา) สิ่งต่าง ๆ เหล่านี้จะต้องลงทุนมากน้อยสักเท่าไหร่ เราไม่เคยรอคอยผู้ช่วยเหลือ (ถ้ามีก็เป็นสิ่งที่ดีมาก) ต้องจัดหา จัดสร้างให้มีจึงจะสามารถรับงานแสดงเป็นอาชีพได้
(การแสดงเพลงอีแซวนักเรียน ในงานหมู่บ้านมั่นคง ที่อำเภอสามชุก จังหวัดสุพรรณบุรี)
5. การประชาสัมพันธ์ให้ผลงานเป็นที่รู้จักในวงที่กว้างขวางออกไป ศิลปะการแสดง มีเสียงเป็นสื่อในการรับฟัง ความดังมิใช่จะอยู่แค่เพียงด้านหน้าเวที ชื่อเสียง ความดังจะต้องค่อย ๆ ขจร กระจายออกไปสู่ภายนอกเวที ไปสู่ท่านผู้สนใจที่อยู่ห่างไกล โดยมีสื่อกลาง เป็นตัวเชื่อมให้เข้าไปถึงท่านผู้ชม ผู้ที่สนใจยังสถานที่ต่าง ๆ ให้ได้ ได้แก่
- แผ่นประชาสัมพันธ์วงเพลงพื้นบ้าน แผ่นเดียว แผ่นพับ นามบัตร ใบปิดโฆษณา
- เผยแพร่ผลงานการแสดงบนเวทีที่เปิดโล่ง ชนิดที่ให้ผู้ชมมาชมด้วยความสนใจ
- เผยแพร่ผลงานผ่านสื่อสิ่งพิมพ์โดยการติดต่อขอมาเก็บข้อมูล ทำข่าวในหน้าหนังสือพิมพ์ หลาย ๆ ฉบับ
- เผยแพร่ผลงานผ่านช่องทางเว็บไซต์ บล็อก ให้เป็นที่รู้จัก รับรู้และเข้าใจ
- เผยแพร่ผลงานผ่านสื่อสถานีวิทยุชุมชน สถานีวิทยุส่วนกลางหลาย ๆ ครั้ง
- เผยแพร่ผลงานผ่านสื่อโทรทัศน์ โดยมีรายการติดต่อเข้ามาขอทำข่าว ทำรายการ
- ได้มีโอกาสขึ้นไปแสดงบนเวทีในงานระดับจังหวัด, ระดับชาติหรือในสถานที่สำคัญ
(เพลงอีแซว สายเลือดสุพรรณฯ แสดงในงานวันลดโลกร้อน ที่ธนาคารกรุงเทพฯ ถนนสีลม)
นั่นหมายถึงการค่อย ๆ ยกฐานะจากการแนะนำตัวเองบนแผ่นกระดาษไปสู่การเผยแพร่ช่องทางเสียง ทางภาพจนถึงการแสดงสดบนเวทีในสถานที่ระดับชุมชน ระดับจังหวัด จนถึงระดับประเทศ จนเป็นที่รู้จักของผู้ชมทั่วไป ผลงานที่ดี จะเป็นเครื่องพิสูจน์ความสามารถในตัวเองว่า สิ่งที่แสดงออกไปควรที่จะยืนอยู่ในระดับใด สูงหรือต่ำแค่ไหน สถานที่เวทีที่ได้ไปแสดงจะเป็นตัวกำหนดระดับความสามารถให้เอง ส่วนความยั่งยืนถาวรขึ้นอยู่กับการรักษาฐานะ ตัวเราคือ ผู้กำหนดว่าจะอยู่ได้ให้นานขนาดไหน ความคิดสร้างสรรค์ จึงเป็นปัจจัยที่ต้องสร้างโดยตลอด
ชำเลือง มณีวงษ์ รางวัลชนะเลิศประกวดเพลงอีแซวจังหวัดสุพรรณบุรี ปี พ.ศ. 2525
รางวัลผู้มีผลงานดีเด่นราชมงคลสรรเสริญ (พุ่มพนมมาลา) ปี 2547
โล่รางวัลความดีคู่แผ่นดิน รายการโทรทัศน์ ททบ.5 ปี พ.ศ. 2549
