การวิจัยและการพัฒนาการเกษตรบนฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น
และ วิสาหกิจชุมชนกับกระบวนการประชาพิจัยและพัฒนา
ข้าพเจ้าได้ไปทัศนศึกษา ณ จ.สมุทรสงคราม ได้ศึกษาดูงานหน่วยงานของรัฐที่ทำงานเชิงรุกเพื่อชุมชนอย่างแท้จริง นำ KM (Knowledge management) มาใช้ในการทำงานและการให้บริการ โดยเริ่มจากการแลกเปลี่ยน-เรียนรู้ซึ่งกันและกัน ทั้งข้อดี ข้อเสีย ปัญหา และอุปสรรคในการทำงาน แล้วนำมาวิเคราะห์ แก้ไข พัฒนา (ทั้งตนเอง ผู้ร่วมงาน และสังคมที่เกี่ยวข้อง) เพื่อนำมาสังเคราะห์และปรับใช้ให้เข้ากับการทำงานด้านต่างๆ จนในที่สุดเกิดการเปลี่ยนแปลง และได้ผลสำเร็จที่น่าภาคภูมิใจ เนื่องจากทุกคนเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงนั้น ถือว่าเป็นกุศโลบายที่ดีอย่างหนึ่ง เพราะมันจะทำให้ผลสำเร็จนี้มั่นคงและยั่งยืนต่อไปในอนาคต
จากนั้นได้ลงพื้นที่จริงในการตามหาความรู้จากปัญหาในพื้นที่ ทำให้ได้โอกาสเพิ่มพูนความรู้หลากหลายแขนง เช่น ขั้นตอนการทำนาเกลือ การนำเศษเหลือจากนาเกลือ (ขี้แดดนาเกลือ) มาใช้เพิ่มความหวานให้กับส้มโอ เนื่องจากมีธาตุ K สูง การสร้างผลิตภัณฑ์เพื่อบำรุงผิวพรรณจากเกลือจืดและแป้งดินสอพอง การจัดการการผลิตน้ำตาลมะพร้าวแบบครบวงจร ตั้งแต่ขั้นตอนการตัดดอกมะพร้าว การเก็บ การต้ม การแปรรูป จนถึงการรวมกลุ่มของชุมชนเพื่อกำหนดราคาและจำหน่าย และการจัดตั้งมหาวิชชาลัยภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อนำองค์ความรู้ที่มีในท้องถิ่นผนวกกับองค์ความรู้ทั่วไปมาใช้ในการพัฒนาท้องถิ่นอย่างแท้จริง เป็นต้น
จากความรู้ต่างๆ ที่ได้รับ ทำให้ชุมชนได้นำปัญหาและจุดแข็งต่างๆ มาสร้างโจทย์เพื่อใช้วิจัยและพัฒนา อย่างตรงประเด็นตามที่ชุมชนต้องการ นอกจากนั้นการมีผู้นำชุมชนหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐในลำดับชั้นต่างๆ รวมไปถึงความร่วมมือร่วมใจของคนในชุมชนที่เข้มแข็ง อดทน และมีวิสัยทัศน์กว้างไกล (การยืนหยัดต่อสู้ด้วยความคิดที่ถูกต้อง แต่ไม่ถูกใจ) จะช่วยต่อยอดการผลิต หรือนำภูมิปัญญาต่างๆ มาใช้ได้อย่างชัดเจนยิ่งขึ้น ดังจะเห็นได้จากผลงานการสร้างผลิตภัณฑ์ OTOP (หนึ่งตำบล
หนึ่งผลิตภัณฑ์)
สำหรับข้าพเจ้าเองจากการได้รับความรู้ครั้งนี้ ทำให้ข้าพเจ้ามีเป้าหมายในการวิจัยและพัฒนาสำหรับการทำวิทยานิพนธ์ที่ชัดแจ้งยิ่งขึ้น โดยการค้นหาโจทย์วิจัยที่แท้จริงจากชุมชน โดยจะเพิ่มประเด็นวิจัยเกี่ยวกับการสอบถามข้อมูลของเกษตรกรผู้ปลูกกล้วยไม้ ว่าปัญหาที่พวกเขาต้องการให้แก้นั้นคืออะไร แล้วนำความรู้และประสบการณ์ที่ประสบความสำเร็จแล้วมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสม ถูกต้อง และพิสูจน์ได้ด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ สามารถเผยแพร่ได้ทั้งในระดับชุมชน ประเทศ และนานาชาติ
