วัฒนธรรมการ “คิดเป็น”

 

      “คิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น” เป็นคำสำคัญของหลักสูตร พ.ศ.2521  นับถึงปัจจุบันก็ 30 ปีมาแล้ว  การ “คิดเป็น” ของเด็กไทยก็ยังคงเป็นปัญหาอยู่ โดยมีข้อมูลที่ยืนยันได้จากผลการประเมินภายนอก ของ สมศ.

 

       สาเหตุปัญหาการคิดเป็นของนักเรียนมาจากปัจจัยหลายอย่าง แต่ปัจจัยหนึ่งที่จะนำมาเสนอในบทความนี้ คือ ปัจจัยที่เกิดจาก “กระบวนทัศน์” ว่าด้วยการคิดเป็น

 

       นั่นคือ มีกระบวนทัศน์บางส่วน คิดว่าการคิดเป็น เป็น “นวัตกรรม”  ดังนั้นจึงมีการนำเสนอและเผยแพร่นวัตกรรมต่างๆ เพื่อนำมาใช้จัดการเรียนการสอน โดยมุ่งหวังว่านวัตกรรมดังกล่าวจะทำให้เด็ก “คิดเป็น”

 

       นวัตกรรมต่างๆที่จะทำให้เด็กคิดเป็น เป็นนวัตกรรมที่ดี แต่นวัตกรรมการคิดเป็นจะไม่มีความสมบูรณ์และไม่สามารถนำไปใช้ได้ผลอย่างมีประสิทธิภาพ  ถ้าไม่ปรับเปลียน “วัฒนธรรม” ของผู้สอน

 

       เพราะถ้าวิเคราห์เจาะลึกกันจริงๆแล้ว หัวใจของการคิดเป็นอยู่ที่ “วัฒนธรรม”  ส่วน “นวัตกรรม” เป็นเพียงวิธีการของการคิดเท่านั้นเอง

 

       ดังนั้น ถ้าจะนำนวัตกรรมว่าด้วยการคิดเป็นนำไปใช้  ก็จำเป็นที่จะต้องปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมในการจัดการเรียนการสอนเสียใหม่ นวัตกรรมการคิดเป็นจึงจะนำไปใช้อย่างได้ผล

 

      วัฒนธรรมการคิดเป็นเป็นอย่างไร

       วัฒนธรรมการคิดเป็นจะอยู่บนกระบวนทัศน์ที่ว่า 

        “ครูแกล้งโง่   เพื่อยอมให้เด็กฉลาด”

          และคุณลักษณะของครูตามกระบวนทัศน์ดังกล่าว จะอยู่ที่ “ใจ” ของครูใน 3 คุณลักษณะ คือ

      1. ใจกว้าง  คุณครูต้องยอมรับความคิดของเด็กทุกความคิด  แม้แต่ความคิดที่ผิด และ ความคิดที่ไม่เหมือนครู  เพื่อเป็นพื้นฐานที่สำคัญในการคิดเป็น

      2. ใจดี  คุณครูต้องยอมรับเด็กทุกคนในห้องเรียน ทั้งเด็กเก่ง เด็กไม่เก่ง  เด็กดี เด็กเกเร  โดยเฉพาะ “เด็กหลังห้อง” จะต้องไม่ถูกลืม

      3. ใจเย็น  คุณครูต้องมีความใจเย็นในการรอคอยคำตอบหรือวิธีการจากเด็ก

 

       บรรยากาศของห้องเรียนคิดเป็นเป็นอย่างไร

       บรรยากาศของห้องเรียนคิดเป็นจะเป็นบรรยากาศของ

       “ความมีระเบียบ  ในความไม่มีระเบียบ”

       เพราะห้องเรียนที่ส่งเสริมบรรยากาศ “คิดเป็น”  จะดูเหมือนไม่มีระเบียบ  นั่นคือ นักเรียนจะ “พูดมาก”“เคลื่อนไหวมาก”“เสียงดังและไม่อยู่นิ่ง” แต่ในความไม่มีระเบียบทางกายภาพ จะมีความมีระเบียบในทางความคิด เพราะแต่ละคนจะ “คิด” และ “แลกเปลี่ยนเรียนรู้” ทั้งกับครูและกับเพื่อน

 

      พฤติกรรมของนักเรียนที่คิดเป็นเป็นอย่างไร

       นักเรียนที่คิดเป็นจะมีลักษณะกล้าพูด กล้าคิด กล้าแสดงออก จะมีลักษณะเหมือนเด็กซน  ดูคล้ายกับเป็นเด็กไม่มีระเบียบ  ไม่มีสัมมาคารวะ

 

       บทสรุป

       ถ้าปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ว่าด้วยการคิดเป็นเสียใหม่ โดยเริ่มที่การปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมการเรียนการสอน   การนำนวัตกรรมการเรียนการสอนต่างๆ มาใช้ก็จะช่วยเสริมเติมเต็ม “การคิดเป็น” ให้มีความหลากหลายและมีความสมบูรณ์ยิ่งขึ้น  แต่ในขณะเดียวกัน ถ้ายังไม่ปรับเปลี่ยนวัฒนธรรมเพื่อการคิดเป็น การนำนวัตกรรมต่างๆว่าด้วยการคิดเป็นนำมาใช้ในการจัดการเรียนการสอนก็แทบไม่เกิดประโยชน์ หรือไม่ทำให้เด็กคิดเป็น

 

      เพราะ การคิดเป็น เป็น “วัฒนธรรม”  ไม่ใช่ “นวัตกรรม”