หน้าที่และความรับผิดชอบของคณะกรรมการดำเนินการสหกรณ์
สหกรณ์เป็นหน่วยธรุกิจพิเศษที่จัดตั้งขึ้นตามหลักปรัชญาสหกรณ์ในการสร้างสันติสุขทางเศรษฐกิจและสังคมแก่มวลสมาชิก เนื่องจากสหกรณ์ประกอบด้วยสมาชิกจำนวนมากซึ่งมีอุดมการณ์ร่วมกันในการช่วยเหลือตนเองและช่วยเหลือซึ่งกันและกันโดยใช้หลักประชาธิปไตยในการดำเนินธุรกิจสหกรณ์ ซึ่งการจัดตั้งสหกรณ์ในประเทศไทยได้ใช้กฎหมายพิเศษ คือ พระราชบัญญัติสหกรณ์
การดำเนินการสหกรณ์เป็นองค์คณะ
การใช้หลักประชาธิปไตยในการดำเนินกิจการสหกรณ์นั้นคือการกำหนดรูปแบบการบริหารโดยใช้ตัวแทนซึ่งสมาชิกเลือกตั้งคณะกรรมการดำเนินการเพื่อทำหน้าที่ในการบริหารจัดการสหกรณ์แทนสมาชิกโดยดำเนินการเป็นองค์คณะ ซึ่งพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ.2542 มาตรา 50 กำหนดให้องค์คณะกรรมการสหกรณ์มี 15 คน ประกอบด้วยประธานกรรมการหนึ่งคน และกรรมการอื่นสิบสี่คน มีวาระการดำรงตำแหน่งคราวละสองปีแต่ไม่เกินสองวาระติดต่อกัน
การปฏิบัติงานของคณะกรรมการดำเนินการเกี่ยวกับเรื่องการดำเนินกิจการสหกรณ์ใดๆ จะต้องมีการตกลงกันในปที่ประชุมของคณะกรรมการดำเนินการซึ่งจะมีการประชุมตามความจำเป็นที่จะต้องพิจารณาเรื่องต่างๆ
บทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการดำเนินการ
พระราบัญญิติสหกรณ์ พ.ศ. 2542 กำหนดบทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการดำเนินการสหกรณ์ไว้ใน มาตรา 51 ให้เป็นดำเนินกิจการและเป็นผู้แทนสหกรณ์ในกิจการอันเกี่ยวข้องกับบุคคลภายนอก ซึ่งหมายถึงอำนาจกระทำการตามข้อบังคับของสหกรณ์นั้น ๆ กล่าวคือ ข้อบังคับสหกรณ์นั้นเป็นแผนธุรกิจ หรือข้อตกลงที่คณะกรรมการดำเนินการเสนอต่อสมาชิกและตกลงกันในที่ประชุมใหญ่ เพื่อมอบหมายให้คณะกรรมการ ดำเนินการนำไปปฏิบัติในฐานะตัวแทนของสมาชิก แล้วนำข้อบังคับนี้ไปจดทะเบียนไว้กับนายทะเบียนสหกรณ์ซึ่งเป็นหน่วยงานรัฐ
ข้อบังคับสหกรณ์เป็นแผนธุรกิจที่ตกลงกันไว้มีความเกี่ยวข้องกับการผลิต การบริโภค ความเป็นอยู่และการดำรงชีพต่างๆ จึงต้องจัดหาสินค้าและบริการมาบริการแก่สมาชิก โดยกฎหมายสหกรณ์ได้กำหนดไว้ในมาตรา 46 ซึ่งเป็นบทบัญญัติที่นายทะเบียนสหกรณ์จะตรวจสอบว่าสหกรณ์มีแผนการดำเนินกิจการตามกรอบใหญ่ของกฎหมายที่กำหนดไว้ และการดำเนินการนอกเหนือจากข้อบังคับคณะกรรมการต้องเห็นชอบ หรือเสนอขอเพ่มเติมแก้ไขข้อบังคับจากที่ประชุมใหญ่ เนื่องจากมวลสมาชิกเป็นเจ้าของสหกรณ์
คุณสมบัติกรรมการสหกรณ์
บุคคลที่จะทำหน้าที่ตัวแทนสมาชิกหรือกรรมการสหกรณ์ เป็นบุคคลที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำเนินการสหกรณ์ให้ประสบผลสำเร็จเพื่ออำนวยประโยชน์ให้แก่สมาชิก ดังนั้น กรรมการสหกรณ์จึงต้องเป็นบุคคลที่มีความรู้ ความสามารถ มีศักยภาพสูง มีคุณธรรม ศีลธรรม จรรยา และความซื่อสัตย์สุจริต เนื่องจากกรรมการสหกรณ์เป็นตัวจักรสำคัญในการดำเนินกิจการสหกรณ์ กฎหมายจึงกำหนดไม่ให้บุคคลที่มีลักษณะต้องห้ามตามกฎหมายเป็นกรรมการสหกรณ์ และสหกรณ์มีมวลสมาชิกเป็นเจ้าของ
การปฏิบัติงานของกรรมการสหกรณ์
การทำงานของกรรมการสหกรณ์เป็นการทำการในฐานะนิติบุคคล ซึ่งการกระทำการอันเป็นองค์คณะนี้เรียกว่า คณะกรรมการดำเนินการ โดยการตัดสินใจและตกลงดำเนินกิจกรรมต่างๆ ในที่ประชุมคณะกรรมการดำเนินการและการทำงานตามที่ได้รับมอบหมายจากที่ประชุม การเตรียมความพร้อมทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจซึ่งมีความจำเป็นและสำคัญยิ่ง ดังนั้นการปฏิบัติงานของกรรมการสหกรณ์จึงมีความสำคัญโดยต้องปฏิบัติงาน ดังนี้
1. เข้าใจสิทธิและหน้าที่ความรับผิดชอบของตนเองและวัตถุประสงค์ของสหกรณ์
2. ทำความเข้าใจกับปรัชญา อุดมการณ์ หลักการและวิธีการสหกรณ์
3. ศึกษา ระเบียบ ข้อบังคับ กฎหมายสหกรณ์และกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินธุรกิจสหกรณ์
4. แสดงความคิดเห็นต่อที่ประชุม
5. มีการบริหารงานอย่างโปร่งใส มีความซื่อสัตย์และดำรงรักษาความสมัครสมานสามัคคีในหมู่คณะ
6. การเข้าร่วมประชุมเป็นหน้าที่สำคัญของกรรมการสหกรณ์ที่ต้องเข้าประชุมอย่างสม่ำเสมอ
7. การทำงานของกรรมการเป็นการทำหน้าที่แทนสมาชิกสหกรณ์ซึ่งต้องบริหารงานตามมติของที่ประชุมใหญ่
8. การติดต่อประสานงานระหว่างสหกรณ์เพื่อศึกษาหาความรู้ แลกเปลี่ยนความคิดเห็นและร่วมมือซึ่งกันและกัน
9. พยายามให้การศึกษาอบรมแก่สมาชิกสหกรณ์อยู่เสมอ เพื่อให้สมาชิกรู้เรื่องงานของสหกรณ์และภักดีต่อสหกรณ์
10. พยายามเผยแพร่หลักและวิธีการสหกรณ์ไปสู่ประชาชนและเยาวชนทั่วไป
11. คณะกรรมการดำเนินการ มีหน้าที่ควบคุมการบริหารงานสหกรณ์ของผู้จัดการ แต่ไม่ใช่การทำงานแทนผู้จัดการ
12. คณะกรรมการดำเนินการต้องแจ้งฐานะของผู้จัดการ มีความสัมพันธ์ซึ่งกันและกัน การแจ้งให้ผู้จัดการเตรียมวาระการประชมและวางแผนปรึกษาหารือซึ่งกันและกัน
13. กำหนดนโยบายและแจ้งให้ผู้จัดการทราบว่าสหกรณ์จะทำอะไรบ้างส่วนวิธีการจะทำอย่างไรนั้นเป็นหน้าที่ของผู้จัดการ
14. ศึกษางบประมาณรายได้ รายจ่ายของสหกรณ์ และพิจารณาวิเคราะห์รายงานการเงินของสหกรณ์จากผู้จัดการอย่างละเอียด
15. คัดเลือกและจัดจ้างผู้จัดการที่มีความรุ้ความสามารถให้ปฏิบัติงานสหกรณ์
16. การแบ่งแยกหน้าที่ระหว่างกรรมการสหกรณ์และผู้จัดการสหกรณ์ที่ชัดเจน
17. กรรมการสหกรณ์ไม่มีสิทธิพิเศษใด ๆ เหนือกว่าสมาชิกอื่น
18. กรรมการสหกรณ์ต้องมีความสัมพันธ์กับสมาชิก แจ้งข่าวสารให้สมาชิกทราบ พร้อมรับฟังความคิดเห็นและข้อสเนอแนะจากสมาชิกแจ้งให้ผู้จัดการทราบ เพื่อนำไปปรับปรุงแก้ไขต่อไป
19. กรรมการสหกรณ์ต้องหมั่นศึกษาหาความรู้ทางสหกรณ์และความรู้ที่เกี่ยวข้องอยู่เสมอ
20. เมื่อจำเป็นต้องสำรวจปัญหาการดำเนินงานหรือตั้งคณะกรรมการดำเนินการต้องเรียกประชุมใหญ่วิสามัญ
คติธรรมสำหรับกรรมการสหกรณ์
1. อย่าโกงกิน อย่ากลั่นแกล้ง อย่ากีดกัน
2. อย่าให้เสียเรื่องงาน อย่าให้เสียเรื่องเงิน
3. อย่างให้เสียเรื่องเพศ
คติธรรมของผู้บริหารยอดเยี่ยม
1. ดูคนให้ถูก ดูคนให้เป็น
2. รู้เรื่องคน รู้เรื่องงาน รู้เรื่องวิชาการ
