“ถ้าเรายืนทางขวามือคนอื่น(เหนือกว่า) ก็เป็นธรรมดาที่จะต้องถูกวิจารณ์บ้าง ถ้าไม่อยากให้คนนินทาหรือวิจารณ์ ก็ให้ทำตัวให้แย่ ๆ หรือยืนซ้ายสุด แล้วคนจะไม่นินทา...แต่จะสังเวชใจแทน

       ตอนผมเริ่มเป็นครูใหม่ ๆ ที่หมวดวิชาวิทยาศาสตร์ โรงเรียน    บ้านไผ่ จังหวัดขอนแก่น ในช่วงปิดเทอม ได้กลับไปเยี่ยมบ้านที่นครศรีธรรมราช  วันหนึ่ง ผมบ่นกับคุณแม่ว่า “น่าเบื่อมากเลยแม่ ครูเรา ชอบนินทาจังเลย  อาจเป็นเพราะมีครูผู้หญิงเยอะ จึงชอบนินทา”(กล่าวหาครูผู้หญิงแบบไม่มีความเป็นสุภาพบุรุษ)  ต่อไปนี้ คือคำสนทนา ต่อเนื่อง

       “ครูที่โรงเรียนลูกหรือ  เขานินทาลูกหรือ”....แม่ถาม

       “ใช่ครับแม่  มีครูบางคนมาเล่าให้ผมฟัง”......ผมตอบ

       “ส่วนใหญ่ ครูที่โรงเรียนเป็นอย่างไร จบปริญญากันทั้งหมดหรือยัง  อายุแก่กว่าหรืออ่อนกว่าลูก”.....แม่ถาม

        “อ๋อ...ส่วนใหญ่ หรือเกือบทั้งหมด ยังไม่จบปริญญาตรีครับ กำลังเรียนปริญญาตรี ภาคค่ำกันอยู่  แต่อายุมากกว่าผมทั้งนั้น  ผมอายุอ่อนที่สุด”......ผมอธิบายชี้แจง

       “ลูกอายุน้อยที่สุด แต่มีวุฒิสูงที่สุด....แสดงว่าลูกยืนทางขวามือของเขาน่ะลูก....แม่หมายถึงว่า อายุน้อย แต่เหนือกว่าน่ะ”...แม่อธิบาย(ยืนทางขวาหมายถึงเหนือกว่า)

       “แม่ว่า เป็นเรื่องธรรมดาน่ะ  ถ้าเรายืนทางขวามือคนอื่น  คนทางซ้ายก็ย่อมนินทาเอาบ้าง  วันนี้ลูกยืนเป็นหัวหน้าหมวด คนทางซ้ายก็มีหลายคน คงจะมีอิจฉา หรือนินทาบ้างเป็นธรรมดา เพราะเราอาจทำอะไรไม่ถูกใจเขาบ้าง   สักวันหนึ่ง ถ้าลูกขึ้นเป็นรองผู้อำนวยการโรงเรียน  คนยืนทางขวาของลูกก็จะมีคนเดียว คือ ผอ. แต่อีก 99 คน ยืนทางซ้ายของลูก  คนทั้ง 99 คน อาจต่อว่า วิจารณ์ หรือนินทาบ้าง เป็นเรื่องปกติ  แต่ลูกก็ยังมีโอกาสวิจารณ์หรือนินทาคนทางขวามือได้ 1 คน คือ ผอ.โรงเรียน   แต่ถ้าเมื่อไหร่ที่ลูกขึ้นเป็นผู้อำนวยการโรงเรียน ลูกก็คงจะวิจารณ์หรือนินทารองอธิบดี หรืออธิบดี ที่ยืนทางขวามือ อีกทีหนึ่ง ในขณะที่ คนทั้งโรงเรียน อาจคอยวิจารณ์ หรือนินทาลูกได้”...แม่อธิบายยาวเหยียด

       “ถ้าเรายืนทางขวามือคนอื่น(เหนือกว่า) ก็เป็นธรรมดาที่จะต้องถูกวิจารณ์บ้าง   ถ้าลูกไม่อยากให้คนนินทา ลูกก็ทำตัวให้แย่ ๆ เข้าไว้ หรือยืนซ้ายสุด  แล้วคนจะไม่นินทา...แต่จะสังเวชใจแทน   ลูกคิดว่า เราควรยืนตรงไหนล่ะ....การนินทาเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้  เราไม่จำเป็นต้องเครียด หรือเบื่อหน่าย  สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ เมื่อมีคนมาบอกลูกว่า “มีคนนินทาอาจารย์นะ  อาจารย์รู้หรือยัง”...แม่สอนดังนี้

       สิ่งที่ไม่ควรทำ......อย่าถามว่า “ใคร”  การรู้จักชื่อ มีแต่ก่อให้เกิดการเพาะบ่มความไม่พอใจ ความแค้น หรือทำให้ใจลูกร้อนรุ่ม หรือตกนรก ได้

       สิ่งที่ควรทำ.....ถามเขาว่า  “ เขานินทาหรือวิจารณ์ผมเรื่องอะไร หรือ ครับ”........หลังจากทราบแล้ว หากเห็นว่าเราบกพร่องจริง ตามคำนินทา เราก็ควรปรับปรุงตนเองให้ดียิ่งขึ้น หรือไม่ปล่อยให้บกพร่องอีกในอนาคต   ...แต่หากเห็นว่า “น่าจะเป็นเพราะความไม่เข้าใจ  หรือ คนนินทาเข้าใจเราผิด หรือเข้าใจคลาดเคลื่อน ก็ค่อยหาทางแก้ไข หรือชี้แจงต่อที่ประชุมในโอกาสอันควร  ในลักษณะของการชี้แจงทั่วไป ไม่มีการเจาะจงไปถึงใคร(เพราะเราไม่มีการถามชื่อคนที่นินทาเรา)

       ถ้าลูกคิดและทำได้ดังข้างต้นนี้  คือ ยอมรับความเป็นจริงได้ว่า เหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้นได้จริง และเป็นเหตุการณ์ปกติในสังคมไทย  “จิตใจลูกจะไม่ร้อนรุ่ม...มีความสุขได้”  และ ถ้าถามจุดอ่อนหรือประเมินจุดอ่อนของตนเองเรื่อย ๆ แล้วพยายามหาทางปรับปรุงพัฒนา ชีวิตลูกก็จะดีขึ้นเรื่อย ๆ เช่นกัน......แม่สอนต่อ

             คำสอนนี้ เน้นให้เราไม่เครียด และคิดปรับปรุงตัวเองนะครับ

.............คำสอนของ แม่ ป.4 ดังกล่าวเหล่านี้ เป็นเกราะคุ้มกันอีกชั้นหนึ่ง ที่ทำให้ผมเป็นคนใจเย็น  ไม่รู้สึกร้อนรุ่ม เมื่อถูกวิจารณ์หรือนินทา ว่ากล่าว  ....และมีความมุ่งมั่นที่จะมองหาจุดอ่อนของตนเอง เมื่อมีคนวิจารณ์ และเมื่อมีโอกาส ก็พยายามแก้ไข....ตามคำสอนที่ฝังใจของแม่