คัมภีร์ "โพสะราดและสังคะปะกอน" (8) ลักษณะชายร้างหญิง


สังคมการครองคู่โบราณเมื่อมองผ่านกฎหมายลาวโบราณ คัมภีร์ โพสะราดและสังคะปะกอน ซึ่งตราไว้เมื่อจุลศักราช 1137 เทียบได้กับ พ.ศ. 2318 ในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินนั้น  บทที่จะเล่าในวันนี้ว่าด้วยเรื่องการจากไปเพื่อทำหน้าที่ต่างๆของฝ่ายสามี เช่น การไปราชการสงคราม  การไปค้าขาย  หรือเหตุอื่น ๆ  มีการกำหนดเวลาให้ฝ่ายภรรยาอยู่คอย  ถ้าเกินเวลาที่กำหนดตามกฎหมายภรรยาสามารถร้องขอเป็นอิสระหรือเป็นหญิงหม้ายอย่างถูกกฎหมายได้โดยไม่ถือว่านอกใจสามี

ในคัมภีร์ โพสะราดและสังคะปะกอน  ฉบับชำระเมื่อปี 1996 โดยสำลิด  บัวสีสะหวัด กล่าวไว้ (ภาพถ่ายอักษรน. 13 – 14) ว่า

  

                  

ถอดเป็นวรรคได้ว่า

ลักขะนะชายฮ้างยิง : ลักษณะชายร้างหญิง

1. จักก่าวลักขะนะชายฮ้างยิงไว้  ชายยู่ทางวันเดียวทางไกกำนดไว้เดือนหนึ่งให้ยิงคอย : จักกล่าวลักษณะชายร้างหญิงไว้  ชายอยู่ทาง(ไกล)วันเดียว ทางไกลกำหนดให้เดือนหนึ่งให้หญิงคอย : หมายถึงถ้าสามีกำหนดหรือบอกภรรยาว่าจะออกนอกบ้านไปทางไกล 1 วัน แต่มีเหตุให้ไม่สามารถกลับมาบ้านได้  กำหนดให้หญิงนั้นต้องคอยสามีอย่างน้อย 1 เดือน จึงจะกล่าวโทษหรือร้องขอต่อทางการขอเป็นอิสระ(เป็นหม้ายโดยถูกกฎหมาย)ได้

 

2. ถ้าชายยู่ทาง 3-7 วัน ให้ยิงยู่ถ้าชายสักหน่อย 3-6 เดือน : ถ้าชายอยู่ทาง(ไกล) 3-7 วัน ให้หญิงอยู่ถ้า(คอย) สักหน่อย 3-7 วัน : ศัพท์ที่ควรสังเกตุคือคำว่า "ถ้า" ใน "ให้ยิงยู่ถ้าชายสักหน่อย 3-6 เดือน" ถ้า ที่ยกมานี้แปลว่า คอย เช่น "ถ้า(ถ่า)ข้อยแหน่" แปลว่า คอยผมด้วย เป็นต้น 

 

3. เป็นเขดดอย  ถ้าชายลอยเลยละลางทาง  15 วัน ให้ยิงถ้า 8 เดือน จึงผ่องได้: เป็นเขตดอยถ้าชายลอยเลยละลางทาง  15 วัน ให้หญิงถ้า 8 เดือน จึงผ่องได้ : ถ้าสามีจากไปทำการในเขตภูดอย(ทุรกันดารไปมาลำบาก) กำหนด 15 วัน  ให้ภรรยาคอย 8 เดือน จึงผ่อง(แจ้งขอเปลี่ยนสถานภาพการมีสามี) ได้

4. ถ้าทางไกเดือนหนึ่ง  ท่านผ่อนผันอันหนึ่งชายยู่ต่างเมืองไกฮ้างเมียได้ 7 เดือน  หมายให้ยิงก่าวโทดชายเถิงสิ้นจ่ายมิได้ส่งกํขาดอันหนึ่งจังหวัดเมืองขึ้นชายไปค้าให้ยิงถ้าปีหนึ่งเป็นแม่นหมั้น  ถ้าชายนั้นฝากสิ่งของเป็นสำคัญชายนั้นข่าวไขจะไก้ตายถ้าไปค้าฝั่งคงคา  ชะวาแขกจีนแปกประเทดเชียงมิหมายกำหนดไว้ 3 ปี ให้ยิงคอย : ถ้าทางไกลเดือนหนึ่ง  ท่านผ่อนผันอันหนึ่งชายอยู่ต่างเมืองไกลร้างเมียได้ 7 เดือน  หมายให้ยิงกล่าวโทษชายถึงสิ้นจ่ายมิได้ส่งก็ขาด  อันหนึ่งจังหวัดเมืองขึ้นชายไปค้าให้หญิงถ้าปีหนึ่งเป็นแม่นมั่น  ถ้าชายนั้นฝากสิ่งของเป็นสำคัญชายนั้นข่าวไข้จะไกล้ตายถ้าไปค้าฝั่งคงคา  ชวาแขกจีนแปลกประเทศเชียงมิหมายกำหนดไว้ 3 ปี ให้หญิงคอย : หมายถึง ถ้าสามีบอกว่าไปต่างเมืองไกลกำหนด 1 เดือน ผ่อนผันให้ชายอยู่ต่างเมืองได้ 7 เดือน  จึงให้ฝ่ายหญิงกล่าวโทษชาย ถึงสิ้นกำหนดจริงชายไม่ส่งข่าวก็ให้ขาดจากกันได้(ถึงสิ้นจ่ายมิได้ส่งก็ขาด)  แต่ถ้าเมืองไกลนั้นเป็นเมืองขึ้น(เมืองประเทศราชไกลออกไปมาก) ให้ขยายเวลาออกไปเป็น 1 ปี  และถ้ามีการฝากสิ่งของสำคัญมาถึงภรรยาหรือส่งข่าวว่าป่วยไข้ และเป็นการไปค้าขายทางแม่น้ำในต่างประเทศ "ชวาแขกจีนแปลกประเทศเชียง(เมือง)" ไม่รู้ชัดว่าเป็นประเทศใด  กำหนดให้ฝ่ายหญิงคอย 3 ปี

5. อันหนึ่งนายใช้ราชกานไกให้ยิงคอยถ้า 7 ปี : อันหนึ่งนายใช้ราชการไกลให้หญิงคอย 7 ปี : ถ้าเป็นการจากภรรยาไปเพราะราชการสงครามหรือราชการอื่น ๆ แล้วไม่กลับมาให้ภรรยาคอย 7 ปี จึงกล่าวโทษขอพ้นจากการเป็นภรรยาได้

เมื่อพิจารณาจากบทกำหนดให้ภรรยาอยู่รอสามีที่ออกจากบ้านไปด้วยเหตุต่าง ๆ ทำให้รู้ว่า เป็นกฎหมายที่ให้โอกาสแก่ทั้งฝ่ายสามีและภรรยา  นั่นคือทางการได้กำหนดบทคุ้มครองความเป็นสามีภรรยาไว้ ในขณะเดียวกันเมื่อฝ่ายภรรยาและลูกที่ต้องร้างจากสามี/พ่อที่หายสาปสูญไป  ก็สามารถที่จะเป็นอิสระหรือไม่ถูกสังคมมองอย่างเสียหายได้  หากจะมีสามีใหม่หลังการกล่าวร้องขอต่อทางการว่าสามีเดิมหายตัวไป

และเข้าใจได้อีกว่าการที่พ่อบ้านไปทำมาค้าขายหรือไปราชการสงคราม ในสมัยที่บ้านเมืองยังเป็นป่าเขาทุรกันดารการคมนาคมรวมทั้งขนบธรรมเนียมการปกครองแบบโบราณนั้น  สังคมครอบครัวของประชาชนมีโอกาสประสบชะตากรรมการแตกสลายเพราะขาดหัวหน้าครอบครัวได้เสมอ  จึงมีกฎหมายว่าด้วยลักษณะชายร้างหญิงนี้ไว้...

 

หมายเลขบันทึก: 177738เขียนเมื่อ 20 เมษายน 2008 09:45 น. ()แก้ไขเมื่อ 6 กันยายน 2013 18:57 น. ()สัญญาอนุญาต:


ความเห็น (13)
  • เดี๋ยวนี้ เขาว่า จากนารีสามวันเป็นอื่น
  • อิอิๆๆ
  • สมัยก่อนคนคงมีศีลธรรมมากกว่าสมัยนี้
  • ขอบคุณที่ทำให้ได้ศึกษาเรื่องเก่าๆๆครับผม

สวัสดีครับอาจารย์ขจิตครับ

"จากนารีสามวันเป็นอื่น" เดี๋ยวนี้ยังไม่ทันออกบ้านจาก ก็คิดเป็นอื่นแล้วหรือเปล่าครับ

แม้แต่คนโสดก็ยังมีแฟนมากกว่าหนึ่งคนพร้อมกัน..

ใครบ้างครับ...

สามวันจากนารีเป็นอื่น...

สวัสดีครับอาจารย์

สวัสดีครับอ.P 3. กวินทรากร ครับ

ควรมีงานวิจัยเพื่อศึกษาว่า"สามวันจากนารีเป็นอื่น..." ฝ่ายไหนเป็นอื่น มากกว่ากันครับ

  • สวัสดีครับครู มาตามอ่านครับ

สวัสดีครับครูชาครับ

คิดถึงคำภีร์โพสะฮาดที่ห่างหายไปจากหน้าบันทึกนานครับ

ขอบคุณที่ช่วยนำเสนอ อย่างละเอียด และวิเคราะห์อย่างมือชั้นครูครับผม

ผมขออนุญาตรวบรวมไว้ศึกษานะครับครูครับ

ขอบคุณฟ้า ขอบคุณแผ่นดิน ที่ส่งครูชามา

สวัสดีครับท่านอาจารย์P 5. wwibul ครับ

ขอบคุณท่านมากครับ

สวัสดีครับอาจารย์P 6. paleeyon

ช่วงเดือนที่ผ่านมาผมสรุปงานที่ทำ  เลยห่างบันทึกไป

ผมโชคดีที่ได้รับสำเนาเรื่องนี้จากท่านครับ ขอบคุณมากครับ 

สวัสดีครับอาจารย์P 7. บางทราย (คนเข็นครก ขึ้นภูเขา) ครับ

ขอขอบคุณอาจารย์ทีแวะเยี่ยมเพิ่มกำลังใจ  มิกล้ารับในวรรคท้าย..

บันทึกของอาจารย์บางทรายคือครูผู้ผ่านทางที่ดีเยี่ยมในการศึกษาครับ

แวะมาหาความรู้เพิ่มเติมค่ะครูชา

สวัสดีครับหมออ๋อครับ

ขอบคุณมากครับ

หลังสงกรานต์มานี้  บันทึกทิงนองนอยแฟนตรึม ยินดีด้วยครับ

ดอกคูณ บานใหญ่เหลืองดูสดชิ่นทีเดียวครับ

Thanks a lot for your useful information

I'm working on my academic project of a Diachronic study of the word "คอย". and i've gained much data from this evidence.. Thank you so much.

KruPuM

พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี