การวัดและประเมินทักษะกระบวนการคิดระดับสูง

เราจะวัดและประเมินทักษะกระบวนการคิดระดับสูงกันอย่างไร...........        

           มาตรฐานที่ 4 ผู้เรียนมีความสามารถในการคิดวิเคราะห์  คิดสังเคราะห์ มีวิจารณญาณ มีความคิดสร้างสรรค์  คิดไตร่ตรอง และมีวิสัยทัศน์

       ตัวอย่าง  ความสามารถของผู้เรียน ระดับประถมศึกษา ที่แสดงว่า "ผู้เรียนมีทักษะการคิดไตร่ตรอง"

              1) สามารถตั้งคำถาม และถามตนเองได้

              2) ประเมินตนเอง และประเมินสถานการณ์ง่าย ๆ ในชีวิตประจำวันได้

              3) เชื่อมโยงความคิดที่เคยมีมากับประสบการณ์ที่ผ่านมาได้

      ตัวอย่าง  ความสามารถของผู้เรียน ที่แสดงว่า "ผู้เรียนมีทักษะกระบวนการคิดอย่างมีวิจารณญาณ"

               1) สามารถ.......ตรวจสอบ.........สิ่งต่าง ๆ (ข้อมูล) ได้

               2) ทำนาย.......  ทำให้กระจ่าง........ตั้งสมมุติฐาน........จัดระบบ.......ประเมิน.......

                   ให้เหตุผล..............วิเคราะห์..............สังเคราะห์..................ได้ตามวัย

      ตัวอย่าง  ความสามารถของผู้เรียน  ที่แสดงว่า  "ผู้เรียนมีทักษะกระบวนการคิด        สร้างสรรค์"

               1) สร้างแนวความคิดใหม่ได้

               2) แสวงหาทางเลือกอย่างหลากหลาย

               3) สำรวจหรือพิจารณาทางเลือกที่เหมาะสมได้

               ............การวัดและประเมินทักษะกระบวนการคิดระดับสูง...........

          (1) วัดความสามารถจริงของผู้เรียนในการปฏิบัติกิจกรรมการเรียนรู้ใน/นอกห้องเรียน โดยการประเมินจากครูผู้สอน

          (2) การมอบหมายให้ผู้เรียนไปศึกษาค้นคว้า  และเขียนเป็นรายงาน

          (3) ผลงานเชิงประจักษ์ต่าง ๆ ที่รวบรวมเป็นแฟ้มสะสมผลงานของผู้เรียน

          (4) การทดสอบโดยใช้แบบทดสอบวัดทักษะกระบวนการคิดวิเคราะห์  คิดสังเคราะห์  คิดอย่างมีวิจารณญาณ คิดแก้ปัญหา คิดสร้างสรรค์ทางวิทยาศาสตร์  อาจเป็นแบบทดสอบแบบปรนัยชนิดเลือกตอบ  หรือแบบเขียนตอบ

          การประเมินทักษะกระบวนการคิดวิเคราะห์

                .........ผู้เรียนสามารถจำแนกแจกแจงองค์ประกอบของเรื่องใดเรื่องหนึ่ง และสามารถจัดลำดับข้อมูลได้ถูกต้อง.........

           การประเมินทักษะกระบวนการคิดสังเคราะห์

               ..........ผู้เรียนสามารถเปรียบเทียบข้อมูลได้  สามารถพูดหน้าชั้นตามที่กำหนดได้

เขียนบรรยายภาพตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดให้ได้  การเขียนรายงาน  การเขียนเรียงความ  และเขียนเรื่องสั้นได้............

           การประเมินทักษะกระบวนการคิดอย่างมีวิจารณญาณ

                ...........ผู้เรียนสามารถวิจารณ์สิ่งที่ได้เรียนรู้โดยผ่านการไตร่ตรองอย่างมีเหตุผล   สามารถประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล และเลือกทางเลือกที่เหมาะสม  สามารถเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูลความคิดต่าง ๆ ได้อย่างถูกต้อง.............

           การประเมินทักษะกระบวนการคิดสร้างสรรค์

               ...........ผู้เรียนนำความรู้ที่ได้รับมาสร้างผลงาน/ชิ้นงานใหม่ ไม่ซ้ำกับแบบฝึกหัด/ใบกิจกรรมตามครูให้ทำ   สามารถคิดนอกกรอบได้   ประเมินจากผลงานศิลปะ /งานเขียน/งานสร้างสรรค์    สามารถพัฒนาหรือริเริ่มสิ่งใหม่    สามารถคาดการณ์และกำหนดเป้าหมายในอนาคตได้อย่างมีเหตุผล....................

ตัวอย่าง   คำถามและกิจกรรมส่งเสริมทักษะการคิดวิเคราะห์

           * ครูถามผู้เรียนว่าในเนื้อเพลงวิทยาศาสตร์นั้น  กล่าวถึงเรื่องที่เป็นจริงอย่างตรงไปตรงมาหรือเปล่า  มีความหมายอย่างอื่นซ่อนอยู่หรือเปล่า  ถ้าคิดว่ามี  ลองยกตัวอย่างมาให้ครูฟัง        นะคะ........................          

ตัวอย่าง  คำถามและกิจกรรมส่งเสริมทักษะการคิดอย่างมีวิจารณญาณ

            * ครูตัดบทความจากหนังสือพิมพ์  แล้วให้ผู้เรียนพิจารณาข้อมูลต่าง ๆจากบทความที่กำหนดให้ และตอบคำถาม เช่น ประเด็นปัญหาที่สำคัญมีอะไรบ้าง ตอบเป็นข้อ ๆ ประเด็นที่สำคัญที่สุดคืออะไร  ข้อมูลใดที่มีความน่าเชื่อถือ เพราะเหตุใด.....................

             วันนี้ครูวิทยาศาสตร์.........ได้แนวทางการวัดและประเมินทักษะกระบวนการคิดระดับสูง..........ไม่ยากเลยใช่ไหมคะ..........ที่ท่านจะฝึกให้ผู้เรียนของท่านเป็นนักคิดน้อย ๆ...........ได้โดยไม่ยากเลย   สำคัญที่ครูวิทยาศาสตร์ต้องใจเย็น  ใช้คำถามระดับสูงในการจัดการเรียนรู้วิทยาศาสตร์อย่างสม่ำเสมอ...........อดทนและรอคอยคำตอบจากผู้เรียน.............ให้กำลังใจผู้เรียน........และหมั่นฝึกผู้เรียนโดยใช้กิจกรรมที่น่าสนใจ.....แปลกใหม่......เร้าใจ.......           ถ้าครูเป็นนักคิดกิจกรรมส่งเสริมทักษะกระบวนการคิด...........ผู้เรียนก็จะมีความสามารถในการคิด ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการดำรงชีวิต  เกิดจากการทำงานของสมอง  ซึ่งมีตลอดเวลา และเป็นไปตามธรรมชาติ ความสามารถในการคิดจะเกิดขึ้นอย่างดี  ย่อมต้องอาศัยการฝึกทักษะอย่างต่อเนื่อง  สม่ำเสมอ  การพัฒนาทักษะบวนการคิดระดับสูง     จึงเป็นสิ่งสำคัญที่   ผู้เรียนพึงได้รับการส่งเสริม...........จากครูวิทยาศาสตร์...........

             โอกาสต่อไป........หากได้รับงบประมาณสนับสนุนการนำชุดฝึกกิจกรรมทักษะกระบวนการคิดระดับสูงของครูวิทยาศาสตร์ ชั้น ป.3 และ ป.6 (สพท.ชม.เขต1)ไปทดลองใช้  หาประสิทธิภาพ  และปรับปรุงเรียบร้อยแล้ว.........จะนำมาเผยแพร่ให้ครูวิทยาศาสตร์  ระดับประถมศึกษาต่อไปนะคะ.......พบกันใหม่ "ครูวิทยาศาสตร์  จะเตรียมตั้งรับ .......หลักเกณฑ์และวิธีการให้ข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษามีและเลื่อนวิทยฐานะใหม่  ที่จะเริ่มใช้ 1 ตุลาคม 2551 กันอย่างไรบ้าง"..................