ข่าวจาก ผู้จัดการรายวัน 25 มีนาคม 2551

อาจารย์ฟิสิกส์สะท้อน "โอเน็ต-เอเน็ต" ทำมาตรฐานเรียนวิทย์ตกต่ำ


ปัญหาเรื่องนักเรียนอ่อนฟิสิกส์-คณิตศาสตร์ ผมแปลกใจนิดหน่อย ว่าทำไมรับรู้กันช้าจัง

ผมเห็นมายี่สิบปีแล้ว

จนเดี๋ยวนี้ เปลี่ยนเป็นเฉย ๆ

สมัยก่อน เวลาสอน ใส่สมการ บางครั้ง ก็พิสูจน์นิด ๆ หน่อย ๆ ให้ดู เพื่อชี้ประเด็น ให้เห็นว่า องค์ความรู้ที่เขาให้ทำอย่างนั้น อย่างนี้ มันมีที่มา อธิบายได้ ถ้าเข้าใจ จะได้ไม่ต้องจำ

แต่หลัง ๆ ฐานคณิตศาสตร์ อ่อนลงเรื่อย ๆ จนผมเลิกบ่น และปรับตัว เลิกใช้สมการ แต่ใช้ภาษาภาพ ที่เลียนแบบสมการ พอช่วยได้นิดหน่อย

กลับมาเข้าประเด็น

ประเด็นหนึ่ง ที่ผมคิดว่าน่าห่วงเกี่ยวกับวิชาฟิสิกส์ ที่น่าห่วงมากกว่าพื้นฐานคณิตศาสตร์อ่อนซะอีก คือ ความสามารถกระตุ้นให้เด็กตื่นเต้นเวลาเรียนฟิสิกส์

สมัย ป.ตรี ผมอ่อนฟิสิกส์ ทั้งที่ฐานคณิตศาสตร์อยู่ในเกณฑ์พอไปวัดได้ (อือม์...ไม่ใช่โดนหามไปฝังนะ) นั่นเพราะผมรู้สึกเบื่อเรื่องกลศาสตร์ เบื่อเรื่องการคำนวณในปัญหาซ้ำซากที่พลิกแพลงรายละเอียด

แต่ผมยังรักษาทัศนคติที่ดีกับฟิสิกส์ ดีมาก ๆ จบมาแล้ว ก็ยังหาความรู้เรื่องนี้อยู่บ้าง ไม่ทิ้งขาด ส่วนใหญ่ที่เกี่ยวกับเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับแวดวงสาขาอาชีพ

แต่การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นที่มีผลอย่างลึกซึ้ง กลับเกิดขึ้นเป็นผลจากการอ่านนิยายวิทยาศาสตร์

นิยายวิทยาศาสตร์ยุคเก่า (จูลส์ เวิร์น, อาซิมอฟ, คล้าก) ทำให้เปิดหูเปิดตาเทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่อาจจะเป็นไปได้ รวมถึงโลกที่อาจเป็นไปได้

เวิร์น เป็นตัวอย่างที่ดีของนักทำนายอนาคต แม้เขาเขียนผ่านไปนับร้อยปี หนังสือ ห้าสัปดาห์ในบอลลูน ก็ยังคลี่แง้มโลกอนาคตออกมายังไม่หมด ยุคของพลังงานสะอาด(ไฮโดรเจน)ที่เขากล่าวถึง ก็ยังมาไม่ถึง การผงาดขึ้นมาเป็นขั้วใหม่ของเอเชียในฐานะมหาอำนาจ ก็เป็นสิ่งที่เราเริ่มเห็นรำไร ล้วนเป็นสิ่งที่อยู่ในการคาดการณ์ของเขา อาฟริกาคือมหาอำนาจขั้วถัดไปในอีกยุคถัดไป เป็นสิ่งที่น้อยคนจะเชื่อ

แต่นิยายวิทยาศาสตร์ยุคใหม่ เปิดหูเปิดตาในมิติที่กว้าง และลึกกว่านั้น

  • อะไรคือ สำนึกรู้ (consciousness) ? เป็นการมองชีวิต และสังคม ในมุมที่กว้าง และต่างออกไป
  • เกิดอะไรขึ้น หากเรามองปัจจุบัน โดยอิงจากฐานกรอบเวลาที่อดีตและอนาคต ที่ทอดออกไปไกล 10, 100, 1000 หรือ 1 ล้านปี จากจุดปัจจุบัน
  • เวลา คืออะไร ?
  • ชีวิตคืออะไร ?
  • เกิดอะไรขึ้น ? ถ้า....
  • ฯลฯ

นิยายวิทยาศาสตร์ดี ๆ เดี๋ยวนี้ ไม่ได้ตอบคำถามเพียง เทคโนโลยีในวันพรุ่ง จะมีหน้าตาอย่างไร

เทคโนโลยี เป็นเพียงภาคขยายของอวัยวะ เปลี่ยนแปลงเทคโนโลยีไปยังไง สังคม ก็ยังไม่เปลี่ยนแปลง น้ำเน่ายังไง ก็ยังน้ำเน่ายังงั้น เซอร์ อาเธอร์ ซี คล้าก ทีเพิ่งล่วงลับ เขียนในเรื่องยาวชุด Rama (ที่เปิดเรื่องด้วย Rendezvous with Rama หรือ ดุจดั่งอวตาร) ซึ่งไปจบด้วย Rama Revealed ก็สะท้อนให้เห็นข้อนี้เป็นอย่างดี

 

และนิยายวิทยาศาสตร์ที่ดี จะเป็นตัวกระตุ้นชั้นเลิศ ในการเรียนรู้ฟิสิกส์ หรือวิทยาการแขนงนั้น ๆ

อ่าน Stephen Baxter แล้วจะทำให้อยากอ่านตำราฟิสิกส์

อ่าน Peter Hamilton แล้วจะทำให้อยากอ่านตำราสังคมวิทยา

 

นิยายวิทยาศาสตร์ที่ดี จะชี้ให้เห็นว่า ชีวิต มีมิติโยงใยที่กว้าง และลึก กว่าที่เราเคยเชื่อ