หากพูดถึงเรตติ้งโทรทัศน์ หลังจากต้นเดือนธันวาคม เมื่อปีที่แล้ว (๒๕๔๙) หลายคนคงเริ่มคุ้นตากับสัญลักษณ์ที่ปรากฏหน้าจอโทรทัศน์ เพื่อบ่งบอกว่ารายการนั้นเหมาะกับผู้ชมวัยใด โดยหลังจากวันที่ ๕ มิถุนายน ๒๕๕๐ ทางรัฐบาลได้เห็นชอบในการพัฒนาระบบเรตติ้งโทรทัศน์อีกครั้ง การพัฒนาระบบในครั้งนี้มีการเปลี่ยนแปลงหลักๆอยู่ ๓ เรื่อง
“เรื่องแรก” ก็คือ เรื่องของเกณฑ์ในการพิจารณาระบบเรตติ้งโทรทัศน์เดิม ระบบเรตติ้งเป็นการจำแนกเนื้อหาตามช่วงวัยของผู้ชม แต่ระบบใหม่นี้ เรตติ้งประกอบด้วย
Ø ระบบการประเมินคุณภาพด้านการเรียนรู้ เพื่อพิจารณาว่ารายการโทรทัศน์นั้นให้การเรียนรู้ในเรื่องใดใน ๖ เรื่อง : ระบบคิด วิชาการ คุณธรรม-จริยธรรม ทักษะในการใช้ชีวิต ความหลากหลาย และ ครอบครัว เราเรียกว่ากลุ่ม +๖
Ø ระบบการจำแนกเนื้อหาตามช่วงวัยของผู้ชม เพื่อพิจารณาว่า รายการนั้นๆเหมาะกับผู้ชมในวัยใด โดยใช้เกณฑ์ในการพิจารณาจากเรื่อง พฤติกรรม-ความรุนแรง เพศ และ ภาษา เป็นตัวหลักในการพิจารณา เราจึงเรียกว่ากลุ่ม -๓
“เรื่องต่อมา” ก็คือ เรื่องของช่วงอายุสำหรับสัญลักษณ์ทั้ง ๖ กลุ่ม
Ø ป เป็น รายการสำหรับเด็กปฐมวัย เป็นรายการสำหรับเด็กอายุ ๓ – ๕ ปี โดยทางกุมารแพทย์ทั่วโลกเห็นตรงกันว่าเด็กอายุตำกว่า ๓ ขวบ ไม่แนะนำให้ดูโทรทัศน์ เพราะมีผลในทางลบต่อเรื่องพัฒนาการของเด็กๆเช่น เรื่องภาษา พฤติกรรมของเด็ก
Ø ด เป็น รายการสำหรับเด็ก อายุ ๖-๑๒ ปี
Ø ท เป็น รายการที่เหมาะสำหรับผู้ชมทุกวัย
Ø น ๑๓ เป็น รายการที่หากมีเด็กอายุต่ำกว่า ๑๓ ปีดูด้วย ผู้ใหญ่ควรให้คำแนะนำในการรับชม เพราะมีเนื้อหาในกลุ่ม -๓ ที่เด็กจำเป็นต้องได้รับคำแนะนำ เช่น เป็นบทบาทสมมุติ เป็นเทคนิคการถ่ายทำ เป็นต้น
Ø น ๑๘ เป็น รายการที่หากมีเด็กอายุต่ำกว่า ๑๘ ปีดูด้วย ผู้ใหญ่ควรให้คำแนะนำในการรับชม เพราะมีเนื้อหาในกลุ่ม -๓ ที่ในระดับค่อนข้างมาก
Ø ฉ เป็นรายการเฉพาะสำหรับผู้ใหญ่ โดยหลักแล้ว เป็นรายการที่ไม่เหมาะสำหรับเด็ก อายุต่ำกว่า ๑๘ ปี เพราะมีเนื้อหาในกลุ่ม -๓ มาก
“เรื่องสุดท้าย” เป็นเรื่องที่สำคัญอย่างมาก ก็คือ การให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการจัดเรตติ้งรายโทรทัศน์ซึ่งได้มีการพัฒนาระบบเว็บไซต์ www.me.or.th สำหรับเป็นศูนย์กลางของข้อมูลภาคประชาชนในการร่วมจัดเรตติ้งรายการโทรทัศน์
ในเรื่องสุดท้ายที่กล่าวมานั้น มีการจัดตั้งคณะกรรมการภาคประชาสังคม และ กรรมการภาคประชาชนขึ้น ทั้ง ๒ ส่วนนี้แตกต่างกัน
ภาคประชาสังคม เป็น ส่วนที่เรียกว่าจับจ้องมองสื่อ เรียกง่ายๆว่า เครือข่ายเฝ้าระวัง ตอนนี้ทางกลุ่มครอบครัวมีการจัดตั้งเป็นเครือข่ายอครอบครัวอาสาเฝ้าระวังสื่อขึ้น ที่ มูลนิธิเครือข่ายครอบครัว
ส่วน กรรมการภาคประชาชน มีที่มาจาก ประชาชน ทุกคน ในสังคมไทย ที่สามารถมี “เสียง” ในการแสดงความคิดเห็นในระบบเรตติ้ง
มาถึงประเด็นหลักของบทความชิ้นนี้ก็คือ ครอบครัวจะตั้งรับอย่างไรกับระบบเรตติ้งรายการโทรทัศน์ ??? คำตอบในเรื่องนี้แบ่งเป็น ๒ ส่วน
ส่วนที่ ๑ การเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และแลกเปลี่ยนกับลูกๆ เริ่มต้นจากการทำความเข้าใจกับระบบเรตติ้งว่าหมายถึงอะไร ต่อมาก ก็คือ การเลือกรายการโทรทัศน์ให้เหมาะกับวัยของลูก เน้น การพูดคุยกับลูกๆในการชมรายการโทรทัศน์ในกลุ่ม น หรือ ฉ เช่น
Ø ดูรายการโทรทัศน์แล้วรู้สึกอย่างไร
Ø หากชมละครในกลุ่ม น หรือ ฉ ลองตั้งคำถามกับลูกๆว่า พฤติกรรมที่เห็นนั้นดีไหม ควรเลียนแบบพฤติกรรมไหม
Ø แลกเปลี่ยนมุมมองที่ได้รับจากการรับชมรายการโทรทัศน์กับลูกๆหรือคนในครอบครัว
ส่วนที่ ๒ นอกเหนือจากการเรียนรู้ ทำความเข้าใจแล้ว ก็คือ การมีส่วนร่วมในการจัดเรตติ้ง ในฐานะกรรมการภาคประชาชน หรือ กรรมการภาคประชาสังคมก็ได้
Ø ช่องทางแรก ก็คือ ผ่านทางเว็บไซต์ www.me.or.th
Ø ช่องทางที่สอง ก็คือ ผ่านทางเครือข่ายครอบครัวอาสาเฝ้าระวังสื่อ ติดต่อผ่านทาง คุณอัญญาอร พาณิชพึ่งรัถ มูลนิธิเครือข่ายครอบครัว
การตั้งรับของครอบครัว ประเด็นในส่วนที่ ๑ นั้นสำคัญอย่างยิ่ง เพราะเรตติ้งนั้น ถูกสร้างขึ้นเพื่อเป็นเครื่องมือให้กับพ่อแม่ในการเลือกรับสื่อให้กับลูกๆในบ้าน ดังนั้น คุณพ่อคุณแม่ต้องเรียนรู้และทำความเข้าใจกับสัญลักษณ์แต่ละตัว
กระนั้นก็ตาม ยังมีคุณพ่อคุณแม่อีกไม่น้อย ที่อาจไม่มีเวลาในการเลือกรับสื่อ หรือ อธิบายให้กับลูกๆ ดังนั้น การกระจายความรับผิดชอบมายัง
Ø ผู้ผลิต สถานี ในฐานะผู้ผลิตที่จะต้องผลิตรายการให้เป็นไปตามเกณฑ์สำหรับรายการแต่ละกลุ่มวัย อีกทั้ง การสะท้อนภาพของรายการจากเครือข่ายพ่อแม่กลับไปยังผู้ผลิตเพื่อแลกเปลี่ยนมุมองเกี่ยวกับเกณฑ์ในการพิจารณารายการและพัฒนาเกณฑ์ให้สอดคล้องกับสภาพสังคมมากยิ่งขึ้น
Ø โรงเรียน ที่ระเร่งผลิตหลักสูตรการเรียนรู้เท่าทันระวังสื่อเพื่อให้เด็กมีภูมิคุ้มกันที่เข้มแข็งในการรู้ – เท่าทัน – ระวัง “สื่อ” อีกทางหนึ่ง
ทั้งหมดนี้ ระบบเรตติ้ง กำลังเริ่มต้นและเดินไปข้างหน้า ครอบครัวคงต้องทั้ง ตั้งรับ ด้านความรู้ความเข้าใจ และ ปฏิบัติการเชิงรุก เพื่อมีส่วนร่วมในการจัดเรตติ้งรายการโทรทัศน์หลังออกอากาศ (post rate) เพื่อสะท้อนคุณภาพรายการโทรทัศน์และความต้องการด้านคุณภาพรายการกลับไปยังผู้ผลิต ทั้งหมดถือเป็นหัวใจสำคัญสำหรับระบบเรตติ้งรายการโทรทัศน์ในสังคมไทย
