บทเรียนและการปรับใช้ลัทธิเต๋าในชีวิตของผม

จากที่ผมได้เคยศึกษาลัทธิเต๋า (แบบฉาบฉวย) มาตลอดระยะเวลาหลายปีของชีวิตการทำงาน ทำให้ผมได้พบประเด็นสำคัญในชีวิตที่น่าจะนำมาบันทึกไว้ เพื่อเป็นแนวทางในการทำความเข้าใจคนและชีวิตจริงในภาคปฏิบัติในบางมุมที่ผมค้นพบด้วยความบังเอิญ ตามความเข้าใจของผมนั้น ลัทธิเต๋าจะวางหลักการ ที่สะกิดให้คนคิดค้น ทำความเข้าใจแบบย้อนกลับไปกลับมา เช่น ที่พบบ่อยที่สุดคือ “มี คือ ไม่มี” และ ”ไม่มี คือ มี” เป็นต้น ที่เป็นประเด็นทำให้ เราต้องมาหยุดคิด ใคร่ครวญ ตรึกตรอง อย่างรอบคอบในการดำรงชีวิต แนวคิดนี้ได้ถูกนำมาใช้บ่อยครั้งในกลยุทธ์ของการต่อสู้กัน ในเรื่อง สามก๊ก โดยเฉพาะกลยุทธ์ที่ใช้โดย “ขงเบ้ง” และคู่ปรับที่สำคัญ “สุมาอี้” ในชีวิตการทำงานและงานสอนของผม ผมได้รับบทเรียนที่ผิดพลาดบ่อยที่สุดคือ ไปเชื่อนักศึกษา หรือ ผู้ร่วมงานที่บอกว่า “เข้าใจครับ” “รู้แล้วครับ” และ ให้ทำงานที่ต้องรับผิดชอบสูงๆ ที่พบว่า มักพลาดบ่อยครั้ง เพราะ คนที่พูดว่าเข้าใจ ส่วนใหญ่ เนื่องมาจากเขาไม่เข้าใจ เพียงแต่คิดว่าตัวเองเข้าใจเท่านั้น และก็มักจะมาต่อว่าผมทีหลังว่าทำไมไม่บอก ในประเด็นที่เขาไม่เข้าใจ(ที่พบในทีหลังนั้น)กันเสียแต่แรก ทั้งๆที่ ผมพยายามจะบอกในบางเรื่องที่พอจะเดาได้ว่า ยังไม่น่าจะเข้าใจได้โดยง่ายแต่ ก็ไม่ค่อยฟัง ด้วยความที่คิดว่าตัวเองเข้าใจดีแล้วนั่นเอง ผมเลยมาหาทางออกใหม่ว่า เราจะค้นหาคนที่เข้าใจได้อย่างไร ผมพบว่า คนส่วนใหญ่ ที่บอกว่า เข้าใจดี คือคนที่ไม่ค่อยเข้าใจเท่าไหร่ แต่ คนที่บ่นว่าไม่เข้าใจมากที่สุด กลับเป็นที่เข้าใจมากที่สุด เพราะคนที่เข้าใจนั้น จะคิดต่อไปเรื่อยๆ เลยทำให้ ดูเหมือนว่าตัวเองไม่เข้าใจ และ อีกมุมหนึ่ง ผมพบว่า ในโลกแห่งความเป็นจริง ทุกอย่าง อยู่ในภาวะเชิงเปรียบเทียบ (Relativity) ครับ เช่น ในโลกแห่งความจริง ทุกคนก็มีแนวโน้มจะเป็นเด็ก โดยไม่จำกัดอายุ เมื่อ เทียบกับหน้าที่ และงานที่ทำทุกวัน โดยเฉพาะงานใหม่ที่มีมาทุกวัน ในบทบาทที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละวัน ในงานหลายงานที่ทำ ผมก็ยังเป็นเด็กเดินเตาะแตะ ทำได้บ้าง ไม่ได้บ้างอยู่เลย นี่คือตัวอย่างง่ายๆ ดังนั้น ผมจึงมักอวยพรให้กับทุกคนว่า "โตเร็วๆนะ" ที่คนส่วนใหญ่คิดว่าผมพูดเล่น ทั้งๆที่ ผมจริงจังกับคำนี้มากๆ ทุกครั้งที่พูด คนที่เข้าใจชีวิต จะเข้าใจประโยคนี้ คนที่ไม่เข้าใจเท่านั้นที่คิดว่าผมพูดตลกเล่นไปเฉยๆ โดยเฉพาะ เด็กมักคิดว่าตัวเองโตแล้ว ตัดสินใจอะไรเองได้แล้ว ไม่ต้องการคำแนะนำจากใคร หรือฟังคำแนะนำ แบบหยิ่งว่าตัวเองเข้าใจดีแล้ว ฟังไปงั้นๆ อย่างเสียไม่ได้ แต่ คนที่เป็นผู้ใหญ่จะมีความรู้สึกว่าตัวเองยังเป็นเด็ก อันนี้เป็นสิ่งที่ผมพบในชีวิตจริงของผม และเพื่อนร่วมงานที่เข้าใจตัวเอง ดังนั้น ความเป็นเด็ก กับความเป็นผู้ใหญ่ จึงมีเส้นแบ่งกันประมาณนี้แหละ จึงน่าจะเป็นที่มาของ “การอ่อนน้อม” ของคนที่เป็น “ผู้ใหญ่” และการ “อวดเก่ง” ของ “เด็ก” และในทางกลับกันครับ เช่นเดียวกับคนโง่ ชอบอวดฉลาด แต่คนฉลาดจะรู้ว่าตัวเองยังโง่ คนที่ไม่เข้าใจจะคิดว่าตัวเองเข้าใจแล้ว ผมใช้หลักการนี้วัดความเข้าใจในการเรียนของนักศึกษา แต่ อย่างว่าแหละครับ ทุกอย่างมีข้อยกเว้นครับ แต่ถ้าอาศัยหลักการนี้ จะพลาดน้อย ข้อผิดพลาด ก็คือ ประเด็นข้อยกเว้นนั่นแหละ ดังนั้น ถ้าเราถือการรักษาส่วนใหญ่ไว้ ไม่ค่อยพลาด ยกเว้น ก็พลาดนิดหน่อยเป็นธรรมดา ในการทำงานหลายๆอย่าง ได้ครึ่งเสียครึ่งเขายังว่าใช้ได้เลยครับ การทำงานแล้วได้ ๙ ส่วนเสียหนึ่งส่วน ไม่น่าจะมีปัญหาเท่าไหร่หรอก แต่หลักนี้เป็นเพียงหลักวิทยาศาสตร์ ที่แตกต่างจากหลักการปกครอง และกฎหมาย ที่กำหนดว่า ถ้าจะลงโทษคนที่ทำถูกคนหนึ่งนั้น สู้เสี่ยงปล่อยคนทำผิดสิบคนจะดีกว่า นี่ก็เป็น เท่าที่ผมได้ยินมาแบบฉาบฉวยเช่นเดียวกันครับ เราจึงยังมีผู้ร้ายลอยนวลอยู่ในสังคมปัจจุบันได้อย่างสบายๆ วิทยาศาสตร์กับสังคมต่างกันตรงนี้แหละครับ