ที่ UsableLabs เราตั้งเป้าหมายที่จะลดความแตกต่างของโอกาสในการเข้าถึงสารสนเทศที่มีคุณค่าต่อชีวิต (หรือที่เรียกว่าปรากฎการณ์ "digital divide") ในประเทศไทยให้มากที่สุดเท่าที่เราทำได้

หนึ่งในสิ่งที่เราพยายามค้นหาคือ "เครื่องรับส่งสารสนเทศ" ที่ "ธรรมดา" ที่ "ใครๆ ก็ใช้ได้" ครับ

เนื่องจากประเทศไทยเราไม่มีทรัพยากรในการทำ hardware เอง เราจึงเล็งที่จะประยุกต์ใช้เครื่องที่เขาทำขายอย่างแพร่หลายไว้หลายเครื่องทีเดียวครับ แต่เครื่องเหล่านั้นโดยส่วนใหญ่ก็ไม่ได้มีการนำมาขายในประเทศไทย ด้วยเหตุผลประการใดก็แล้วแต่ ซึ่งป่วยการที่จะพูดในตอนนี้ครับ

แต่หนึ่งในเครื่องเหล่านั้นก็อุตส่าห์หลุดมาวางขายในประเทศไทยจนได้ ได้แก่ EeePC ของ Asus นั่นเอง ผมขอปรบมือยกย่องบริษัท Asus ที่เล็งเห็นศักยภาพของคนไทย ไม่ได้มองคนไทยเป็น brainless consumers เหมือนบางบริษัท รวมทั้งยอมฝ่าข้อจำกัดของภาครัฐเพื่อให้ EeePC วางขายในประเทศไทยได้ครับ

ผมได้ซื้อ EeePC รุ่น 4G มาทดลองใช้ตั้งแต่วันพฤหัสบดีที่ผ่านมา แต่ผมก็ไม่ได้ใช้งานมากมายนักครับ เพราะตั้งแต่วันพฤหัสบดีที่ผ่านมาผมไม่ค่อยสบาย ดังนั้นบันทึกนี้จะเป็นรีวิวของ EeePC จากมุมมองของคนที่เป็นไข้ครับ

เริ่มแรกสุดเมื่อได้ EeePC มา ผมทดลองใช้ระบบที่ Asus ให้มาก่อนได้แก่ Xandros ที่ปรับแต่งสำหรับ EeePC แต่ผมพบว่าระบบที่ให้มานั้น ไม่ได้เจตนาให้ใช้งานจริง มันขาดมันเกินยังไงชอบกล

หลังจากทดลองใช้ไปได้ระยะหนึ่ง ผมเชื่อว่า Asus ใส่ระบบที่มาพร้อมเครื่องเพียงเพื่อไว้ขัดตาทัพเท่านั้น เจตนาของ Asus น่าจะต้องการให้ผู้ใช้นำมาติดตั้ง Windows XP เองครับ

หลังจากผมมั่นใจว่า Xandros ไม่ได้ผลแล้ว ผมก็ทดลองติดตั้ง eeeXubuntu หลังจากทดลองใช้ไปสักพัก ผมก็เริ่มติดตั้งซอฟต์แวร์ต่างๆ เพื่อให้ครบตามที่ Asus ให้มาใน Xandros

หลังจากติดตั้งไปเรื่อยๆ จนจะครบแล้ว ผมก็นึกในใจออกมาดังๆ ว่า นี่ผมกำลังเปลี่ยน Xubuntu ให้กลายเป็น Ubuntu นี่หว่า

คิดได้ดังนั้นผมก็จัดการ format ใหม่ เพิ่ม RAM เป็น 1GB แล้วติดตั้ง Ubuntu เต็มรูป ปรากฎว่าได้ EeePC ที่ใช้งานได้ดีและประทับใจมาก แม้กระทั่งใช้ Compiz ก็ยังตอบสนองได้ดีครับ

ผมคิดว่า Ubuntu เหมาะกับ EeePC เพียงแต่ต้องการการปรับแต่งอีกพอประมาณเพื่อให้เข้ากับหน้าจอขนาด 800x480 ครับ

จากการทดลองใช้ ผมคิดว่าสำหรับ EeePC ที่มี RAM 1GB นั้น ไม่ใช่เครื่องคอมพิวเตอร์ "ช้าๆ" ครับ เป็นเครื่องที่ทำงานได้เร็วพอประมาณทีเดียว ข้อจำกัดของ EeePC ที่ทำให้ถือไม่ได้ว่าเป็นคอมพิวเตอร์เต็มรูปคือขนาดจอที่เล็กและขนาด hard disk (แบบ solid state disk - SSD ที่ใช้ flash memory) ที่มีเนื้อที่เพียง 4GB เท่านั้นครับ

ถ้าจอ EeePC มีขนาด 1024x786 และ hard disk ขนาด 10GB แล้ว EeePC คือคอมพิวเตอร์แบบพกพาที่เยี่ยมยอดมากทีเดียวครับ

ในส่วน battery นั้น ผมยังไม่ได้ทดลองมากมายนัก แต่พบว่าไม่ได้นานถึงสามชั่วโมงอย่างที่ Asus โฆษณาครับ ที่จริงแล้ว battery จะหมดเร็วมากทีเดียวแม้อยู่ใน suspend mode ครับ เรื่องนี้เป็นเรื่องที่น่าข้องใจมาก แต่ผมก็ยังหาปัญหาไม่เจอว่าเป็นเพราะอะไรครับ

สำหรับ keyboard ที่ผู้คนคิดว่ามีปัญหาในการใช้งานกันมากนั้น ผมเองกลับไม่มีปัญหา ในตอนแรกๆ ที่ใช้อาจรู้สึกว่าเล็กมาก แต่หลังจากใช้ไปสักพักก็จะชินครับ ในตอนนี้ผมใช้ keyboard ของ EeePC สลับกับ keyboard ของ MacBook ได้อย่างไม่รู้สึกขัดมือแต่อย่างไรครับ

ในการใช้งานโดยปกตินั้น ปัญหาการประมวลผลของ EeePC ไม่ได้อยู่ที่ desktop applications แต่กลับอยู่ที่ web applications ครับ Gmail หรือ Google Reader นี่จะทำงานช้ามาก ยิ่ง Google Reader นี่ยิ่งมีปัญหาในการใช้งานในจอเล็กๆ มากทีเดียว

ผมคิดว่าการจะสนับสนุนการใช้งาน EeePC ให้แพร่หลายนั้น ต้องอาศัยความร่วมมือจากผู้ผลิต web applications ให้ออกแบบให้สอดคล้องกับขนาดหน้าจอที่เล็ก และลดการใช้งาน JavaScript ลงพอให้เครื่องรองรับได้ครับ

ดังนั้นโดยสรุปแล้ว สำหรับ UsableLabs เพื่อหาเครื่อง "รับส่งสารสนเทศสำหรับประชาชน" เพื่อลด digital divide นั้น EeePC เป็นเครื่องที่ "ลุ้นได้" ครับ

หาก EeePC จะเป็นอุปกรณ์ที่ "ใช้ได้" นั้น ผมคิดว่าต้องมีจออย่างน้อย 1024x768 และ harddisk ขนาด 8GB ซึ่งผมคิดว่าภายในปีหน้า Asus คงออกรุ่นปรับปรุงมาให้เราซื้อหากันครับ

ต้นกล้า (สุรกานต์) ได้ปรับระบบ theme ของซอฟต์แวร์ KnowledgeVolution ของเราที่ใช้กับ GotoKnow นี้ให้รองรับหน้าจอขนาด 800x480 มาตั้งแต่ต้นเดือนครับ เป็นความพยายามที่ไม่สูญเปล่าแน่นอน เพราะ EeePC นั้นมีศักยภาพ "ลุ้นได้" ให้เป็นอุปกรณ์รับส่งสารสนเทศอย่างที่เราต้องการได้จริงๆ ครับ

หลังจากการปรับซอฟต์แวร์ของเราเรียบร้อยแล้ว เราก็จะทดลอง EeePC ในมุมต่างๆ มากกว่านี้ต่อไป หากมีซอฟต์แวร์ไหนที่ควรพัฒนาเพิ่มเติมเพื่อให้ EeePC สามารถใช้งานในประเทศไทยเพื่อลด digital divide ได้ เราก็จะเข้าไปทำครับ

และในที่สุดแล้ว เมื่อเราพร้อม เราก็จะสนับสนุนให้ผู้ใช้ใช้งาน EeePC ครับ เพราะ "อิสรภาพของการเข้าถึงสารสนเทศ คืออิสรภาพของประชาชน" ครับ