หยุดเขียนเรื่องการศึกษาอิสลามไปนาน พอดีวันนี้มีนักศึกษามาคอมเมนต์ให้เขียนเยอะๆ ก็ลองคลิ๊กๆ ดูบันทึกในกลุ่มนี้ที่ได้เขียนไปแล้วมีอะไรบ้าง ก็พบว่า เรื่องมารยาทในการเรียนการสอนเพิงเขียนไปเพียงบันทึกเดียว ทั้งๆที่เรี่องนี้ยังมีอีกมาก โดยเฉพาะที่ อ.ดร.อับดุลฮาลิม ไซซิง ได้รวบรวมเขียนในหนังสือของท่าน ก็มีไม่น้อยแล้ว วันนี้ผมก็ขอต่อที่ตามที่ท่านได้เขียนไว้ในหนังสือ شرح العقيدة الطحاوية

มารยาทที่ 2 ที่ผู้เรียนพึงมี .. คือ ต้องมีความพยายามอย่างจริงจังและสำนึกตนเสมอว่าตัวเองเสมอว่าเป็นผู้ที่ไม่มีความรู้ยังต้องศึกษาอยู่เป็นนิจ และในเวลาเดียวกันจะต้องไม่ทำตัวเป็นบุคคลที่ยากกับการศึกษาหาความรู้ แม้ในบางครั้งจะต้องศึกษากับบุคคลที่ฐานะต่ำกว่าตน เช่น จากลูกศิษย์หรือแม้กระทั้งจากคนรับใช้

ซะอีด อิบนุ ญุบีร ได้กล่าวว่า

لايزال الرجل عالما ما تعلم فإذا ترك العلم وظن أنه قد استغنى واكتفى بما عنده فهو أجهل مايكون

ความว่า "ผู้รู้ยังคงนับว่าเขานั้นเป็นผู้รู้ตราบใดที่เขาศึกษาหาความรู้อยู่เสมอ แต่เมื่อใดเขาละทิ้งการเรียนรู้และสำคัญตัวเองว่าเขานั้นร่ำรวยจากความรู้นั้นแล้ว เพียงพอแล้วกับความรู้ที่เขามีอยู่ เขาเป็นบุคคลที่โง่เขล่าที่สุด"(المجموع เล่ม 1 หน้า 55) 

อิบนุ อับดุลบัรฺ กล่าวว่า

من بركة العلم وأدابه الانصاف فيه ومن لمن ينصف لم يفهم ولم يتفهم

ความว่า "ในบรรดาของความเป็นมงคลของความรู้และมารยาทของการศึกษาหาความรู้ คือ การสำนึกตน(ที่มีต่อความรู้นั้นๆ) และผู้ใดไม่สำนึกตน เขาผู้นั้นยังไม่เข้าใจและไม่พยายามที่จะเข้าใจ" (جامع البينان العلم وفضله เล่ม 1 หน้า 131)