ย้อนอดีตช่วง พ.ศ. 2532-2538 ผมกำลังสนุกอยู่กับการส่งเสริมกิจกรรมคิวซีซี 5ส. และ Team Planning ในโรงเรียนต่างๆ จำได้ว่าตอนประชุมปฎิบัติการร่วมกับผู้บริหารและ ครู เพื่อระดมพลังสมองโดยใช้เทคนิคการวางแผนเป็นทีม (Team Planning : TP)นั้น พวกเราได้ประยุกต์เทคนิคการระดมพลังสมองอย่างหนึ่งมาใช้เพื่อสร้างความเห็นพ้องต้องกัน โดยใช้การเขียนประเด็นที่อยากนำเสนอลงในบัตร แทนการอภิปราย เพื่อให้ทุกคนได้ระดมพลังสมองอย่างทั่วถึง และป้องกันไม่ให้คนพูดมากผูกขาดการอภิปรายกันอยู่คนเดียว ปรากฏว่าได้รับความสนใจ ได้ความเป็นทีมและได้สาระเกิดขึ้นอย่างอัศจรรย์
ทีมงานของพวกเร
าตอนนั้นมี 4 คน ที่ได้ต่อยอดพัฒนาเทคนิคนี้ให้มีลีลาและลูกเล่นมากขึ้น แล้วเราก็ตั้งชื่อกันเองเล่นๆให้เป็นไทยๆว่า “เทคนิค สุชวนะ” ตามอักษรย่อชื่อของพวกเรา 4 คน คือ สุธีร์ เอกอินทร์, ชัด บุญญา, นิวัตร นาคะเวช และ ธเนศ ขำเกิด ซึ่งติดตลาดอยู่นานทีเดียว จึงอยากย้อนอดีตนำสาระโดยย่อของเทคนิคนี้มาเล่าสู่กันฟัง
ผมขอเรียกชื่อเทคนิคนี้เป็นชื่อกลางๆก็แล้วกันว่า เทคนิคการสร้างความเห็นพ้องต้องกันโดยเป็นเทคนิคหนึ่งในการระดมพลังสมองซึ่งพัฒนามาจาก KJ.Method ของ นายจิโร คาวาคิตะ(Jiro Kawakita) และ Affinity Diagram โดยมี แนวคิด จุดมุ่งหมาย การจัดเตรียมอุปกรณ์ และขั้นตอนการปฏิบัติ ดังนี้
แนวคิด
1. การให้อิสระแก่สมาชิกแต่ละคนคิดวิเคราะห์ปัญหาหรือความต้องการใด ๆ แล้วเสนอปัญหาหรือความต้องการนั้น ในรูปของ “ข้อเขียน” ที่สามารถเข้าใจโดยไม่ต้องอาศัยการตีความจะทำให้ปัญหาหรือความต้องการนั้นได้รับการไตร่ตรองอย่างรอบคอบ เมื่อเสนอปัญหาหรือความต้องการนั้นให้สมาชิกอื่นพิจารณาก็จะช่วยให้เกิดความเข้าใจ และสามารถตัดสินใจที่จะยอมรับ หรือไม่ยอมรับได้โดยง่าย
2. ปัญหาหรือความต้องการหลาย ๆ ประเด็นที่สมาชิกคิดวิเคราะห์มาจากประเด็นปัญหาหรือความต้องการอย่างหนึ่งอย่างใด สามารถนำมา “สังเคราะห์” โดยใช้ภาษาที่ครอบคลุมประเด็นปัญหา หรือความต้องการหลายประเด็นนั้นได้
3. การใช้ภาษาที่ครอบคลุมถึงผลการคิดวิเคราะห์ปัญหาหรือความต้องการอย่างหนึ่งอย่างใดของสมาชิกจะช่วยให้สมาชิกเห็นพ้องต้องกันได้
จุดมุ่งหมาย
1. เพื่อเป็นเครื่องมือในการระดมพลังสมอง และประมวลความคิดของสมาชิก หรือทีมงานที่ประชุมร่วมกันให้ได้กรอบความคิดที่ทุกคนเห็นพ้องต้องกัน
2. เพื่อเป็นเครื่องมือในการวางแผนการดำเนินงานด้วยความเห็นพ้องต้องกัน
3. เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างและพัฒนาทีมงานก่อให้เกิดบรรยากาศที่ดีในการร่วมคิด ร่วมทำและรับผิดชอบร่วมกัน
การจัดเตรียมอุปกรณ์
ในการระดมพลังสมอง เพื่อสร้างความเห็นพ้องต้องกัน ก่อนอื่นผู้ดำเนินการควรเตรียมอุปกรณ์ไว้ให้พร้อมล่วงหน้า ได้แก่
1. บัตรขนาด 4” x 5” ตามจำนวนสมาชิกประมาณคนละ 10 บัตร หรือมากกว่านั้น
2. สัญลักษณ์ที่ใช้เป็นตัวแทนของกลุ่มความคิดอาจเป็นรูปดอกไม้ ผลไม้ สัตว์ หรือสัญลักษณ์อื่นใดที่แตกต่างกัน จำนวนประมาณ กลุ่มละ 4-5 สัญลักษณ์
3. บอร์ด หรือผนังที่ใช้สำหรับติดกลุ่มสัญลักษณ์และติดบัตร
4. ปากกาสีเมจิกขนาดเล็กสีใดก็ได้ จำนวนด้ามเท่ากับจำนวนสมาชิก
5. กาวเทป 1 ม้วน สำหรับติดบัตรและสัญลักษณ์ลงบนบอร์ดหรือผนัง
6. จัดสถานที่สำหรับประชุม โดยจัดโต๊ะหรือเก้าอี้ล้อมวงครึ่งวงกลมหันหน้าสู่บอร์ดหรือผนังที่ติดสัญลักษณ์ไว้แล้ว เพื่อให้สมาชิกทุกคนได้ระดมพลังสมองกันอย่างใกล้ชิด จำนวนสมาชิกกลุ่มที่เหมาะสมคือประมาณ 5-12 คน
ขั้นตอนการปฏิบัติ
1. ประธานกลุ่มนำเสนอประเด็นที่จะระดมพลังสมอง เช่น “มีกลวิธีอย่างไรที่จะทำให้บรรยากาศและสภาพแวดล้อมในโรงเรียนมีความสะอาด สดชื่น ร่มรื่น สวยงาม”
2. แจกบัตรให้สมาชิกประมาณคนละ 10 บัตร พร้อมปากกาสีเมจิกคนละ 1 ด้าม และชี้แจงให้สมาชิกคิดคำตอบและเขียนคำตอบลงในบัตรคนละกี่คำตอบก็ได้ โดยมีกติกาว่า
2.1 เขียนด้วยปากกาเมจิกตัวโต ๆ เพื่อเวลาติดบอร์ดหรือผนัง ทุกคนจะได้มองเห็นชัด
2.2 เขียนด้วยข้อความสั้น ๆ กระทัดรัดไม่ต้องขยายความ บัตรละ 1 คำตอบ
2.3 ทุกคนสามารถเข้าใจข้อความที่เขียนได้โดยไม่ต้องอาศัยการตีความอีก
3. สมาชิกแต่ละคนเขียนคำตอบตามกติกาที่กำหนด เมื่อทุกคนเขียนเสร็จแล้ว ประธานอาจดำเนินการได้ 2 วิธี คือ
วิธีที่ 1 ให้สมาชิกแต่ละคนนำบัตรของตนเองไปติดที่บอร์ดหรือผนัง ตามกลุ่มสัญลักษณ์ที่เห็นว่าเป็นความคิดหรือคำตอบที่ใกล้เคียงกันกับของสมาชิกคนอื่น
วิธีที่ 2 ประธานเก็บรวบรวมบัตรคำตอบของสมาชิกทุกคนแล้วอ่านคำตอบทีละบัตร และถามสมาชิกว่าควรอยู่ในกลุ่มสัญลักษณ์ใด แล้วนำไปติดในกลุ่มสัญลักษณ์นั้น ๆ (จากการสังเกตพบว่า วิธีที่ 1 นั้นจะช่วยให้สมาชิกมีส่วนร่วม โดยได้ เคลื่อนไหวอิริยาบทได้มากกว่า วิธีที่ 2 )
4. ประธานนำสมาชิกพิจารณาบัตรคำตอบและการจัดกลุ่มบัตรคำตอบแต่ละบัตรให้อยู่ในกลุ่มสัญลักษณ์เดียวกัน ถ้าคำตอบใดซ้ำซ้อนกันก็เลือกคำตอบไว้เพียง 1 บัตร และถ้าคำตอบใดอ่านแล้วยังไม่เข้าใจก็ซักถามสมาชิกให้อธิบายเพิ่มเติมว่าสมควรคงไว้หรือเอาออก หรือปรับปรุง แก้ไขอย่างไรจนกระทั่งสามารถจัดกลุ่มความคิดได้
5. สมาชิกร่วมกันสังเคราะห์คำตอบแต่ละกลุ่มสัญลักษณ์สรุปเป็น “กลุ่มความคิดขนาดเล็ก” โดยใช้ภาษาที่ครอบคลุมทุกคำตอบ
6. สมาชิกร่วมกันสังเคราะห์กลุ่มความคิดขนาดเล็ก ที่สามารถเข้ากันได้เป็น “กลุ่มความคิดขนาดกลาง”
7. สมาชิกร่วมกันสังเคราะห์กลุ่มความคิดขนาดกลางเป็น “กลุ่มความคิดขนาดใหญ่”หากเห็นว่าสามารถรวมกันได้
ก็ทำให้ได้คำตอบที่เกิดจากความเห็นพ้องต้องกันอย่างแท้จริง
