ติลักขณาทิคาถา ๒

ติ + ลักขณะ + อาทิ + คาถา = ติลักขณาทิคาถา

ติ แปลว่า สาม ( มักจะนำมาใช้ทับศัพท์ว่า ตรี หรือ ไตร )

ลักขณะ แปลว่า กำหนด, นับ ( นิยมใช้ทับศัพท์ว่า่ ลักษณะ )

อาทิ แปลว่า เป็นต้น  (มีใช้ทั่วไป)

คาถา แปลว่า คาถา ( ดู คาถา )

ดังนั้น ติลักขณาทิคาถา แปลว่า คาถาประกอบด้วยไตรลักษณ์เป็นต้น นั่นคือ คาถานี้ นอกจากประกอบด้วยไตรลักษณ์แล้ว ก็ยังมีอย่างอื่นประกอบด้วย... ประมาณนั้น

..........

ไตรลักษณ์ หรือ ลักษณะ ๓ นี้ ชื่อว่า สามัญญลักษณะ คือ การกำหนดความเสมอกันของสิ่งทั้งหลาย นั่นคือ สิ่งทั้งหลายล้วนเสมอเหมือนกันในความเป็น อนิจจัง (ไม่เที่ยง) ทุกขัง (เป็นทุกข์) และ อนัตตา (เป็นอนัตตา).... ประมาณนี้

ติลักขณาทิคาถา เริ่มต้นจากนี้ ดังคำแปลโดยย่อใน ๓ คาถาแรกว่า

  • เมื่อใด บุคลเห็นด้วยปัญญาว่า สังขารทั้งหลายทั้งปวงไม่เที่ยง... สังขารทั้งหลายทั้งปวงเป็นทุกข์... (และ) ธรรมทั้งหลายทั้งปวงเป็นอนัตตา
  • เมื่อนั้น เขาย่อมหน่ายในทุกข์ ข้อนั่นเป็นแนวทางแห่งวิสุทธิ ฯ

ซึ่งใน ๓ คาถาแรกนี้ มีประเด็นที่ต้องขยายความดังนี้

  • เห็นด้วยปัญญา
  • สังขารทั้งหลายทั้งปวง, ธรรมทั้งหลายทั้งปวง
  • ไม่เที่ยง (อนิจจัง) เป็นทุกข์ (ทุกขัง) เป็นอนัตตา (อนัตตา)
  • การหน่ายในทุกข์
  • แนวทางแห่งวิสุทธิ

ประเด็นเหล่านี้ ผู้เขียนจะขยายความในตอนต่อไป...