วันนี้ผมไปบรรยายเรื่อง blog ให้กับ เครือข่าย ม.ราชภัฏ  ในโครงการ
วิจัยและพัฒนาวิชาชีพครู  บรรยายครั้งนี้เกือบจะหน้าแตกนิดหน่อย
เพราะเขากำหนดหัวข้อจริงๆ ว่า "การจัดการความรู้ในโครงการวิจัย"
ผมเลยต้องหาทางขมวดให้ได้ว่า blog สัมพันธ์กับ KM ยังไง
จึงเป็นที่มาของบันทึกวันนี้

ปัญหาแรกสุดคือการนิยามเรื่อง การจัดการความรู้  ว่าจะให้ความหมาย
ครอบคลุมอะไรบ้าง  เน้นอะไรบ้าง   ในกระบวนการความรู้ทั้งหมด
จะแบ่งง่ายๆ ก็แบ่งได้เป็น การสร้าง การบันทึก การค้นหา การแลกเปลี่ยน
การประยุกต์ใช้ ฯลฯ  โดย สคส. จะเน้นเรื่องการแลกเปลี่ยนเป็นหลัก
ถึงไม่มีการบันทึกความรู้เป็น explicit เลย ก็ยังถือเป็นการจัดการความรู้ได้

เพื่อความสะดวกผมจะขออ้างถึง model ของ Nonaka ดังรูปด้านล่าง

ใน model นี้ จะเน้นเรื่องการแปลงไปมา ระหว่างความรู้ tacit และ explicit
ซึ่ง blog จะอยู่ในกระบวนการ KM ได้หลายจุด คือ

1. tacit->tacit (socialization)
คือการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ เพื่อถ่ายทอดความรู้อย่างใกล้ชิด
บาง blog ที่เขียนได้เป็นกันเองมากๆ จนเหมือนกับนั่งคุยกัน ก็ถือว่า
เกิดการถ่ายทอดความรู้แบบ socialization แล้ว (แต่ก็อาจเถียงได้ว่า
ข้อความใน blog เป็น explicit มากกว่า tacit)

2. tacit->explicit (externalization)
คือการถอดความรู้ภายใน ออกมาเป็นเนื้อหาที่ชัดเจน คือข้อความ
ใน blog นั่นเอง  ในแง่นี้ blog มีความโดดเด่นในการที่สามารถ
ทำให้คนรู้สึกเป็นกันเอง และไว้วางใจ ที่จะเล่าเรื่องต่างๆ ออกมา
โดยไม่ปิดกั้นเก็บไว้กับตัวเองเท่านั้น   พอเนื้อหาออกมาจากผู้เล่าแล้ว
ก็พร้อมจะผ่านไปยังกระบวนการถัดไป คือ

3. explicit->explicit (combination)
คือข้อความใน blog หนึ่ง ถูกนำไปใช้รวมกับข้อความจาก blog อื่นๆ
เช่น ผมอ่าน blog หลายๆ แห่ง  แล้วผมก็เขียนวิเคราะห์เปรียบเทียบ
โดยอ้างอิงถึงหลายๆ blog  การที่เนื้อหาที่เป็น explicit สามารถถูกนำ
ไปประมวล (โดยคน หรือโดย computer) เพื่อสร้างขึ้นเป็นความรู้ที่
ละเอียดยิ่งขึ้นนี้เอง ที่เรียกว่า combination

4. explicit->tacit (internalization)
คือการที่ผู้อ่าน ซึมซับความรู้ ความคิด ค่านิยม ฯลฯ จากการอ่าน
blog ของหลายๆ คน  เกิดเป็นความรู้ความเข้าใจ ภายในใจเขาเอง

จะเห็นว่า blog ก็เป็นช่องทางหนึ่ง ของกระบวนการ KM ใน model
ของ Nonaka ได้ค่อนข้างจะครบถ้วน หากเราเอา model อื่นมาเปรียบเทียบ
ก็คงได้เช่นเดียวกัน   อย่างไรก็ดี อย่าลืมว่ายังมีช่องทางอื่นๆ เครื่องมืออื่นๆ
อีกมากมาย (ไม่เฉพาะ blog) ที่นำมาใช้ในกระบวนการทั้ง 4 นี้ได้อีก
เราจึงต้องเลือกใช้เครื่องมือตามความเหมาะสม ด้วยความรู้ความเข้าใจ