เมื่อมองย้อนกลับถึงสาเหตุของความยากจนของเกษตรกร ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการทำการเกษตร โดยพยายามมองข้าม(เป็นการชั่วคราว) ทั้ง

 

·        ลักษณะนิสัยการบริโภค

 ·        การบริหารการเงินในครอบครัวของเกษตรกร

·        สถานการณ์ทางด้านความเสื่อมโทรมของสังคม ทรัพยากร และสิ่งแวดล้อม  

เราก็จะเริ่มมองเห็นลักษณะการทำการเกษตรที่เปลี่ยนแปลงไปจากอดีตก่อนยุคการพัฒนาการเกษตรหรือ ปฏิวัติเขียว โดยเฉพาะการทำการเกษตรที่สอดคล้องกับ  

·        ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

o       ไม่ค่อยมีการฝืน ดัดแปลง  และทำลายธรรมชาติมากนัก เพราะถ้าทำลายจะอยู่ไม่ได้ ทำต่อไปไม่ได้

·        สังคมและความต้องการของตนเอง

o       ไม่ทำในสิ่งที่จะเกิดปัญหาทางสังคม และสิ่งที่จะทำให้เกิดผลเสียกับตนเอง

o       ไม่ใช้สารพิษ 

แต่เมื่อวิถีการผลิตทางการเกษตรเปลี่ยนไป มีการทำลาย

·        ฐานทรัพยากร

·        ระบบสังคม และ

 

·        ระบบเศรษฐกิจของตนเอง 

 

และ มีแต่พยายามพึ่งพาระบบที่เขากำลังทำลายอยู่โดยไม่รู้ตัว ทำให้ความสามารถในพึ่งตนเองลดลงไปเรื่อยๆ 

 

จนแทบจะไม่มีช่องทางเหลือ ให้สามารถเลือกจัดการเพื่อการพึ่งตนเองได้ ทุกอย่างแทบจะตีบตันไปหมด ทั้ง

 

·        จำนวน และความสะดวกของแต่ละทางเลือก

 

·        ระบบความคิด แบบสวามิภักดิ์ระบบการผลิตกระแสหลัก

·        ระบบความรู้ที่ช่วยตัวเองไม่ได้ และ

 

·        ระบบสนับสนุนที่คอยแต่จะดึงออกนอกทาง  

 

จนเมื่อพอมาหารือ หรือคุยกันเรื่องการทำการเกษตรแบบพึ่งตนเอง ในกลุ่มแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ก็มีแต่บอกว่า ทำได้ยากมาก  

 

เพราะทวนกระแสเกือบทุกด้าน แม้กระทั่งความรู้สึกของตนเอง 

 ดังนั้น การทำการเกษตรแบบพึ่งตนเองจึงต้องมีการพัฒนาทุกระบบไปพร้อมๆกัน และอย่างสอดคล้องกัน แต่อย่างไรก็ตาม ก็ต้องเริ่มที่ระบบคิด เพราะเป็นแกนนำไปสู่ระบบ

·        การค้นหาทางเลือก

 

·        การค้นหาและพัฒนาความรู้

 

·        การค้นหาศักยภาพ และพัฒนาระบบทรัพยากร

 

·        การพัฒนาระบบคิด ระบบชีวิต และระบบการเกษตรที่เหมาะสมต่อ ทรัพยากร สังคม ครอบครัว และตนเอง  

 

ระบบคิดในการค้นหาทางเลือก ก็ได้แก่ การเปิดช่องทางความคิด ให้รับเอาแนวคิดที่แตกต่างเข้ามาเปรียบเทียบ และประมวล เพื่อหาทางเลือก ในการทำงานและแก้ปัญหาต่างๆ ที่ดีกว่าเดิม 

 

ระบบคิดในการค้นหาและพัฒนาความรู้ ก็ได้แก่การพัฒนา จิตวิญญาณ นักวิจัยชุมชนเพื่อการแก้ปัญหาในระบบต่างๆ ของตนเอง ในรูปแบบของ

 

·        การวิจัยเชิงปฏิบัติการ ทำไฟปรับไป ให้ดีขึ้นอยู่ตลอดเวลา

 

·        การวิจัยเชิงประจักษ์ ทำให้เห็นจริงๆ แล้วจึงขยายผล

 

·        รวมทั้ง หมั่นตรวจสอบและแก้ไขอยู่ตลอดเวลา  

 

ระบบคิดในการค้นหาศักยภาพ และพัฒนาระบบทรัพยากร ที่จะทำให้มีช่องทางการทำงานที่สอดคล้องกับทรัพยากรและความต้องการของตนเอง  

ระบบคิดที่จะพัฒนาระบบคิด ระบบชีวิต และระบบการเกษตรที่เหมาะสม ที่ทำให้มีการพัฒนาตัวเองอยู่ตลอดเวลาในทุกๆด้าน  

ที่ในที่สุดแล้ว จะทำให้มีการพัฒนา

 

·        ฐานทรัพยากรที่พึ่งตนเองได้ ดิน น้ำ พืช สัตว์ ที่อยู่แบบพึ่งพาอาศัยกัน

 

·        ฐานทางสังคมที่เข้มแข็ง ช่วยเหลือเกื้อกูล เอื้ออาทรซึ่งกันและกัน

 

·        ฐานทางครอบครัว ที่ทำให้มีความสุข ชีวิตมีคุณภาพ มีคุณค่า

 

·        ฐานทางความคิดและจิตวิญญาณ ที่รู้จักตนเอง ครอบครัว สังคม และธรรมชาติ ที่เป็นตัวเชื่อมทุกสิ่งทักย่างเข้าด้วยกัน ให้พึ่งพาตนเอง พึ่งพากันเอง ช่วยเกลือเกื้อกูล จนเกิดการพึ่งตนเอง ทั้งระดับปัจเจก ครอบครัว สังคม และทรัพยากรรอบตัว ได้อย่างครบถ้วนและสมบูรณ์แบบ  

 นี่คือสิ่งที่ผมเห็นมาในการพัฒนาการพึ่งตนเอง และผมกำลังทำอยู่ในแปลงเกษตรของผมครับ