ธรรมชาติมีให้ ต้องใช้อย่างสร้างสรรค์

กลุ่ม "ทองหลาง"
หลังคามุงจาก

      " ต้นจาก " หรือ  กอจาก  (ชาวบ้านเรียก) มีมากตามแนวชายฝั่งริมคลองแม่น้ำไหลผ่าน  ท่วมขัง   มีลักษณะเป็นกอ  ลำต้นเรียกเป็น  “ ทาง ”  ต้นหนึ่ง ๆ  มีจำนวนหลายทาง  (กอ)  ในหนึ่งทางมีใบเรียงกันจำนวนมาก  ลำต้นจากจะช่วยในการป้องกันดินพังทลายตามแนวชายฝั่งได้อีกด้วย ไม่ต้องปลูกหรือดูแลแต่อย่างใดจากจะเกิดจากลูกจากที่แก่จัดหลุดร่วงลงน้ำลอยไปตก ที่ไหน  ๆ   ที่เป็นดินชื้นแฉะก็จะเจริญเติบโตไปได้เอง
     “ จาก ”  ที่ข้าพเจ้าจะกล่าวถึง  คือ  ใบจากนำมาเย็บ เป็นการสร้างรายได้ให้แก่ครอบครัว  นอกจากนี้ใบจากยังนำมา ห่อขนมเรียกว่า “ ขนมจาก ”ก็เป็นที่นิยมในหมู่ของกินเล่น  ลูกจากนำมาเชื่อมหรือจะกินทันที ก็ได้หวานอร่อยมากค่ะ  ชาวบ้านบางคนสามารถในด้านจักสาน ทำเป็นหมวก ฝาปิดภาชนะ แต่ที่ข้าพเจ้าคิดว่ามีความชำนาญพอในการได้จาก “ ใบจาก ”  คือ  “ การเย็บจาก ”  เพื่อขายหารายได้ช่วยครอบครัวซึ่งข้าพเจ้าได้ฝึกจนเย็บจากเป็นตั้งแต่เด็ก  ๆ (ป.4)   เนื่องจากแม่ข้าพเจ้าเป็นคนขยันและจะฝึกฝนให้ลูก ๆ ทุกคนทำงานเป็นไม่เกี่ยงงานหนักเพราะความจำเป็นทางด้านเศรษฐกิจ  ทำให้พวกเรามีความอดทนและเข็มแข็งไม่ท้อแม้ต้องจนมุม   ไม่กลุ้มเมื่อพบปัญหา   เพราะอดีตที่ผ่านมาเราลำบากกันจนชิน  แม้ปัจจุบันจะต้องดิ้นก็ไม่สิ้นซึ่งปัญญา

วิธีการเย็บจากและอุปกรณ์ที่ใช้
- ตัดส่วนใบมา  1  มัด  (  ขนาด  2  แขนโอบรอบ )
- ไม้ไผ่ผ่าซีก  ความยาว  1  เมตร
- ต้นคล้า  (  ต้นคล้าจะเย็บง่ายและเหนียวเวลาดึงขณะที่เย็บจะไม่บาดมือแต่ค่อนข้างจะหายาก  )   ความยาว  1.2  เมตร

     

     เมื่อได้อุปกรณ์ครบตามต้องการแล้วลงมือเย็บ  จับใบจาก  2  ใบวางซ้อนก้านต่อก้าน  ชนกัน  (  ขนาดใบใหญ่  1  ใบ  และ  เล็ก  1  ใบ  )  เข้ามือแล้วแนบเข้ากับไม้ไผ่ซีกพับทบมาทับกันประมาณ  1.4  ของความยาวใบจากใช้คล้า (นำมาแบ่งเป็นเส็น  ๆ ผูกปุ่มที่ปลายให้แน่นเสี้ยมหัวให้แหลม ) ปักลงบนจากดึงให้ตึงสุดแขนหักมุม  ให้แน่นกะให้ห่างจากไม้ไผ่ประมาณสักครึ่งนิ้ว แล้วนำใบจากที่เตรียมเย็บต่อไป จนจบ ความยาวของไม้ไผ่คล้ายกับการเดินเข็มเย็บผ้านั่นเอง เมื่อเย็บเสร็จจะเรียกเป็น  “ ตับ  ” ใช้เวลาประมาณ  3-5นาที  หรือ  น้อยกว่าแล้วแต่ความชำนาญเมื่อได้จำนวนมากก็สามารถนำไปใช้งานได้ทันที่  เช่น  มุงหลังคา - โรงเรือนขนาดไม่ใหญ่มาก  กั้นฝาห้อง เมื่อสมัยเด็ก  ๆ  ที่บ้านข้าพเจ้าทำไร่ก็จะใช้จากที่เย็บไปมุง “ ขนำ ” แทนกระเบื้องหรือสังกะสีซึ่งราคาแพงไม่สามารถซื้อได้  แต่จากก็สามารถกันแดดกันฝนได้ดีทีเดียวเมื่อใช้ไประยะหนึ่งถ้าเกิดการฉีกขาดก็เย็บขึ้นมาเปลี่ยนของเก่าออก   นอกจากนี้ยังใช้มุงโรงเรือนเลี้ยงไก่   ศาลาผักผ่อนหย่อนใจให้ความสวยงานในเชิงธรรมชาติ  และไม่ก่อให้เกิดมลพิษอีกต่างหาก การมุงหลังคาจากให้มีความแข็งแรงขึ้นก็อยู่กับวัสดุอื่น ๆ ที่ใช้ด้วยเช่นกันอันได้แก่โครงหลังคา   ความหนาแน่นของตับจากซึ่งอาจขึ้นอยู่กับงานที่ใช้ก็ได้การเย็บจากให้ได้สวยต้องขึ้นอยู่กับความชำนาญ คัดเลือกใบจากที่ไม่แก่จัดหรืออ่อนเกิน ไป ถ้าแก่จัดก้านจะหักง่ายใบก็จะเปราะเย็บได้แต่ใช้งานไม่ทน  การดึงเชือกที่เย็บต้องกะระยะให้พอดี ฝีเย็บเท่ากันตลอดแนวไม้ไผ่งานจะออกมาสวย  ปัจจุบันการเย็บจากจะมีเพียงบางท้องถิ่นที่มีแหล่งของต้นจาก เป็นถิ่นที่มีชาวประมงอยู่ใกล้ชายน้ำลำคลอง  ความต้องการของตลาดมีทั่วไป  จากปากต่อปาก  อาจมีวางจำหน่ายตามร้านวัสดุก่อสร้าง  แต่ที่บ้านข้าพเจ้า (อยู่ในบาง ) ก็ยังมีการเย็บจากอยู่เช่นเดิมตามที่ลูกค้าขาประจำ  หรือ  ขาจร  สั่งซื้อ  โดยจะเย็บตอนกลางคืนเป็นงานอดิเรกที่ได้เงิน

     

            ต้นจาก                                         ห่อขนมจาก

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน  "ทองหลาง" กลุ่มการจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาชุมชนท้องถิ่น ศูนย์เรียนรู้อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี

คำสำคัญ (Tags)#การจัดการความรู้เพื่อพัฒนาชุมชน ท้องถิ่น#ศูนย์เรียนรู้สุราษฎร์ธานี#ทองหลาง

หมายเลขบันทึก: 125813, เขียน: 06 Sep 2007 @ 22:40 (), แก้ไข: 06 Sep 2013 @ 18:19 (), สัญญาอนุญาต: สงวนสิทธิ์ทุกประการ, ความเห็น: 4, อ่าน: คลิก


ความเห็น (4)

...ทำให้พวกเรามีความอดทนและเข็มแข็งไม่ท้อแม้ต้องจนมุม   ไม่กลุ้มเมื่อพบปัญหา   เพราะอดีตที่ผ่านมาเราลำบากกันจนชิน  แม้ปัจจุบันจะต้องดิ้นก็ไม่สิ้นซึ่งปัญญา...
ข้อความข้างบนนี้เหมาะจริง ๆ กับรูปข้างล่างนี้ครับ

โลดแล่นไปในวิถีแห่งตน...

เรื่องกอจาก สุดยอดมากครับ

เป็นวัตถุดิบที่มีในท้องถิ่น  ประยุกต์ใช้อย่างสร้างสรรค์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ผสานภูมิปัญญาสากล  ก็สร้างงานใหม่เป็นนวัตกรรม  สร้างงาน สร้างรายได้ แต่ที่บ้านผม มีหญ้าคา (โดนยาฆ่าหญ้าหมดแล้วครับ)  และมีใบตองตึง  สิ่งเหล่านี้กลับกลายเป็นสินค้าราคาแพงเสียแล้วในยุคนี้  เพราะชุมชนเขามองข้ามทุนเหล่านี้ไป เลยเหนื่อยเอามาก ๆ เพียงแค่จะทำเพิงพัก เพื่อไว้นับเงินเล่น (เพราะเงินเฟ้อไง)  ก็ต้องซื้อทุกอย่าง จ้างทุกอย่าง ถึงจะเป็นรูปขนำ (หรือตูบคนเหนือ)

เป็นการแลกเปลี่ยนกันเล่น ๆ นะครับ ไม่ซีเรียส

oxtain
IP: xxx.99.253.13
เขียนเมื่อ 

ยังดีที่ยังมีคนสืบทอดวิถีชีวิดแบบนี้ไว้ครับ ...คนบางจาก